Seminarski rad iz predmeta Geopolitika i mediji
Tema: Nastanak EU (Ugovor iz Maastrichta)
Mentor:
Student:
Doc. dr Mirko Jakovljević
Kenan Cana
Beograd, mart 2021. godine
4
1. Istorija ideje Evropskog ujedinjenja
Ideja evropskog ujedinjenja nije novijeg datuma i ne vezuje se samo za drugu
polovinu dvadesetog vijeka. Mnogo ranije su postojali razlozi za različite koncepcije o
međusobnom povezivanju zapadnoevropskih zemalja. Ti razlozi su bili različite prirode
kao npr.: strateški, interesni, istorijski, itd.
Već od šesnaestog vijeka se javlja zamisao u vezi sa povezivanjem nekih zemalja
Evrope. Kao prvi značajni predstavnik i protagonista ideje o stvaranju zajednice država
čuvara evropskog mira bio je francuski vojvoda Maskimilijan de Sali. On je smatrao da
bi evropsku federaciju trebalo da čine hrišćanske republike i njih bi u zaštiti mira
predvodila Francuska.
Francuz demokratske orijentacije i protivnik apsolutizma kralja Luja XIV, Sent
Pjer je autor ideje o federativnoj zajednici suverenih država. Njegov doprinos se ogleda u
jednom njegovom projektu Evropske Republike koji treba da čini stabilna Alijansa
država sa svojim organima kao što bi bio savezni parlament ili savezni kongres.
Razvoju ideje evropskog ujedinjenja su doprinijeli Šarl Moneskje i Žan Žak Ruso.
U svom spisu pod naslovom “Razmišljanja o evropskoj univerzalnoj monarhiji” (1734.
godine štampan), Monteskje razmatra ideju univerzalnog evropskog ujedinjenja. Rusoov
rukopris O federaciji kao sredstvu koje kombinuje korist malih republika sa velikim
državama, posvećen je ideji i stvaranju neke vrste evropske federativne asocijacije.
U XVIII vijeku njemački filozof Imanuel Kant u svom spisu Ka stalnom miru
(napisan 1795. godine) iznosi koncepciju jedne federalno organizovane Evrope
republikanskih država koja treba da se temelji na dva osnovna principa:
1. Građanski ustav u svakoj državi treba da bude republikanski,
2. Međunarodno pravo treba da se zasniva na federalizmu slobodnih država.
Godine 1814. poznati socijal-utopista Sen-Simon je osmislio originalnu
koncepciju normativnog uređenja jedne evropske zajednice sa supranacionalnim
parlamentom. On u svojoj brošuri Reorganizacija evropskog društva ističe ideju o jednoj
„opštoj moći” koja je u stanju da ostvari napredak „evropskog zajedništva”.
5
Francuski književnik, predstavnik romantizma i aktivan političar Viktor Igo
(Viktor Hugo) bio je jedan od zagovornika „ideje evropejstva”, odnosno ideje evropskog
zajedništva i kohezije, koja je poslije samo dva vijeka dobila odgovarajuću socijalno-
kulturnu težinu i realno političko ubjeđenje. Godine 1855. Viktor Igo je pisao: „Naš
kontinent će biti država jednog naroda. Neće biti granica ni carine, ni zabrana, biće samo
slobodnog protoka robe i ljudi.”
2. Ideja Evropskog ujedinjenja poslije Prvog svjetskog rata
Dvadesetih godina XX vijeka, nakon okončanja Prvog svjetskog rata ideja
evropskog ujedinjenja dobila je jednu novu dimenziju. Naime, Evropa, iznurena
dugotrajnim ratom, tražila je način da obezbijedi mir za duži period, i tako se javila ideja
o stvaranju svjetske mirovne organizacije. Tako je osnovano Društvo naroda (Liga
naroda) 1919. godine Pariskim ugovorima, a inicijator je bio američki predsjednik Vudro
Vilson (Woodrow Wilson), dobitnik Nobelove nagrade za mir. Osnovni zadatak Društva,
kao vojnog pakta za održanje novonastalog teritorijalnog poretka, bio je očuvanje mira,
kolektivne bezbjednosti i nezavisnosti njegovih članica. Kako Društvo nije imalo
efikasne instrumente da sprovede svoja načela, njegovo dejstvo više je imalo moralni
nego stvarni efekat.
Paralelno uz Društvo naroda rađa se Panevropski pokret čiji je osnivač austrijski
grof Kudenhof-Kalergi (Coundenhove-Kalergi), autor manifesta Paneuropa, objavljenog
1923. godine u Beču, u kome je predložio stvaranje „Sjedinjenih Evropskih država”, po
ugledu na Sjedinjene Američke Države. Poslije objavljivanja ovog manifesta, Kalergi je
organizovao Panevropski kongres u Beču 1926. godine na kome je iznio svoje
proevropske ideje, kao što su: evropska organizacije država po uzoru na Sjedinjene
Američke Države, ravnopravnost nacionalnih država (i prethodno prevazilaženje
Njemačko-Francuske konfrontacije), pouzdane garancije za državne granice, sklapanje
saveza sa Rusijom, i konačno, stvaranje carinske unije i jedinstvenog privrednog
područja. Na zasijedanju Skupštine Lige naroda u Ženevi 5. septembra 1929. godine,
francuski ministar spoljih poslova i zagovonik ideje federalizovane evropske unije,
Aristid Brijan (Aristide Briand) i njemački ministar Gustav Streseman (Gustav
