Pojam i određenje države
1
1. UVOD
Država je svojstvena svakom klasnom društvu, i ona predstavlja najznačajniju političku
instituciju u društvu. U literaturi se susreću brojna različita određenja pojma države, i u prvom
delu ovog rada biće definisan pojam države i elementi države.
Nakon definisanja pojma države pažnja će biti posvećena teorijama o nastanku države. Postoji
niz teorija o nastanku države. Neke od njih su: teorija o božanskom poreklu drzavne vlasti,
patrijarhalna teorija o nastanku države, teorija sile, teorija društvenog ugovora itd.
U osnovi sve teorije o nastanku države imaju ograničeni pristup. Teorija sile, teorija
društvenog ugovora i patrijarhalna teorija imaju svoje nedostatke koji će biti prikazani u ovom
radu U radu će biti definisana i marksistička sociološka teorija o nastanku države Marksa,
Engelsa i Lenjina.
Na kraju rada biće definisane forme države sa stanovišta vladavine kao i klasni oblici države i
oblici države prikazani sa stanovišta političkog režima i državnog uređenja.
Pojam i određenje države
2
2. POJAM I ELEMENTI DRŽAVE
Određenja pojma države su različita jer se ona u teoriji posmatra, i u praksi ispoljava, kao
raznolika institucija, npr. politička, pravna, ideološka itd. Država je svojstvena svakom
klasnom društvu.
1
Država je najznačajnija politička institucija u društvu. Prema državi se usmeravaju interesi
svih društvenih grupa i pojedinaca izazivajući ideološke, socijalne i političke odnose kroz
sukobe i saradnju.
U literaturi se susreću brojna različita određenja pojma države, kao što su ona kojima se ona
identifikuje sa:
2
1. „Državnim aparatom“,
2. „Sistemom vladavine i skupom organa upravljanja“,
3. „Snagom društvenih službi“,
4. Odnosom „upravljača i podanika“,
5. „Političkim“ i „pravnim“ oblikom nacije i dr.
U državi se prelamaju sve karakteristike, odnosi, usponi i padovi jedne društvene zajednice.
Suština termina „države“ se odnosi na činjenicu da se njime želi reći da je država nešto što je
uređeno, trajno i stabilno.
Državu možemo odrediti kao najznačajniji oblik pravno-političkog organizovanja
stanovništva koje živi na određenoj teritoriji. To je najviši oblik političke, javne, suverene
vlasti na određenoj teritoriji.
3
Ovo poimanje države je više sa pravnog stanovišta, dok za sociološki pogled treba dodati i
činjenicu da je država prostor na kome se bore različite društvene grupe i organizacije kako bi
ostvarile svoje interese kroz interakciju punu socijalnih, političkih i drugih konflikata.
1
Sreten Jelić, Tatjana Jovanović:
HRESTOMATIJA - Elementi opšte sociologije i sociologije sela
, Grafiprof,
Beograd, 2013., str.91
2
Sreten Jelić, Tatjana Jovanović:
HRESTOMATIJA - Elementi opšte sociologije i sociologije sela
, Grafiprof,
Beograd, 2013., str.91
3
Ivan Šiljaković:
Sociologija
, Ekonomski fakultet-Banja Luka, Banja Luka, 2008., str.132
Pojam i određenje države
4
Društvena uloga države može se posmatrati u dva smera.
6
Prvo, država je proizvod i nužna posledica promena, koje su nastale u istoriji ljudskog
društva.
Drugo, država nije društveni proizvod koji i sam ne vrši neki značajni uticaj u društvu.
3.TEORIJE O NASTANKU DRŽAVE
Država je zbog svog specifičnog položaja, uticaja i uloge u društvu oduvek privlačila pažnju
teoretičara i mislilaca.
Uzroci i poreklo nastanka države su različito prikazivani i shvatani, što je dovelo do
formiranja velikog broja teorija, koje tumače nastanak i prirodu države.
Sve teorije se mogu klasifikovati u dve grupe:
7
1. Prvu, u koju ulaze one teorije koje objašnjavaju nastanak države polazeći sa raznih
aspekata: idealističkih, prirodnih, biologističkih i sl.
2. Drugu, u kojoj su one marksističke teorije o državi prema kojima država nastaje kao
proizvod pojave klasnih protivrečnosti datog stupnja razvoja društva.
Kao klasna organizacija vlasti, država zaokuplja ljudsku misao i vuče svoj koren još iz
davnina
6
Petar Kozić, Sreten Jelić:
Sociologija
, Klasa, Beograd, 2007., str.197
7
Sreten Jelić, Tatjana Jovanović:
HRESTOMATIJA - Elementi opšte sociologije i sociologije sela
, Grafiprof,
Beograd, 2013., str.93
