2
SEMINARSKI RAD
Tema: Međunarodna trgovinska arbitraža
5
1. POJAM ARBITRAŽE
1.1. O arbitraži kroz istoriju
Arbitraža je kao način rješavanja sporova poznata od davnina. Ona je oduvijek postojala i stara
je koliko i sam ljudski rod.
1
U rodovskom uređenju bili su postavljeni delegati koji su u ime
vođa od kojih su bili postavljeni rješavali sukobe između članova plemena. Nakon stvaranja
prvih država, arbitraža je prilagođena potrebama toga vremena. Korištena je u sporovima
između pojedinaca ili grupa u jednoj državi, u sporovima između vladara, kao i onda kada su
građani nastojali da izbjegnu stroge forme za podnošenje tužbe i pokretanje sudskog postupka,
ako za rješavanje određenog spornog pitanja takva tužba nije bila predviđena. Zatim, u starom
vijeku oformila su se pravila procedure, koja su bila zasnovana na načelima poštenja i
savjesnosti. U određenom roku je morala biti donijeta odluka, a za izricanje kazni zbog
nepoštovanja pravila postupka bili su ovlašteni arbitri (koji su mogli biti isključeni zbog
pristrasnosti). U srednjem vijeku, arbitraža je preuzela osnovna načela iz rimskog prava i
koristila se najčešće u sporovima između trgovaca i to iz različitih gradova.
Od druge polovine prošlog vijeka i između dva svjetska rata, arbitraža se sve više razvija i
afirmiše. Spoljnotrgovinska arbitraža je naročito poslije drugog svjetskog rata postala tema
međunarodnih konferencija i predmet regulisanja u višestranim međunarodnim ugovorima.
Počelo se sa Ženevskom konvencijom o priznanju i izvršenju stranih arbitražnih odluka i
Protokolom o arbitražnim klauzulama, da bi se nastavilo sa Evropskom konvencijom o
međunarodnoj trgovinskoj arbitraži, i globalnim konvencijama kao što su Njujorška, o
priznanju i izvršenju stranih arbitražnih odluka i UNCITRAL – Model - zakon o međunarodnoj
trgovinskoj arbitraži.
2
1.2. Pojam i osnovne karakteristike arbitraže
U pravnoj teoriji ne postoji jedinstven pojam arbitraže, a on zavisi od različitog pristupa
definisanja. Tako arbitraža u funkcionalnom smislu predstavlja poseban metod ili tehniku koju
koriste arbitri koje su stranke u sporu imenovale i ovlastile da riješe sporna pitanja iz poslovnog
odnosa između njih, a svoja ovlašćenja zasnivaju na privatnom sporazumu, a ne iz vlasti države.
U organizacionom smislu pod arbitražom se podrazumijevaju ustanove koje su osnovane od
1
Perović J., Ugovor o međunarodnoj trgovinskoj arbitraži, Beograd 2002
2
Pak M., Međunarodno privatno pravo, Beograd 2000
