Sadržaj:
Uvod.....................................................................................................................................................2
2.2.4. Tvrde kovine...............................................................................................................................3
Tablica 2.10 Pregled uporabe tvrde kovine..........................................................................................7
Produžetak tablice 2.10........................................................................................................................8
Produžetak tablice 2.10........................................................................................................................9
Tablica 2.11 Poredbeni pregled oznaka tvrdih kovina........................................................................10
2.2.4.1. Osobine tvrde kovine..................................................................................................11
2.2.4.2 Tvrde kovine s poboljšanim kemijskim sastavom.......................................................15
2.2.4.3 Bezvolframske tvrde kovine.........................................................................................16
2.2.4.4 Oslojene tvrde kovine..............................................................................................................17
Zaključak...............................................................................................................................................19
Literatura..............................................................................................................................................20
1
Uvod:
Dobivanje novih površina putem izobličenja površinskoga sloja materijala s obrazovanjem strugotine
naziva se obradom odvajanjem čestica ,a alat koji se pri tome koristi ,alat za obradu odvajanjem
čestica.
Pri obradi odvajanjem čestica nominalne površine predmeta obrade alat ispunjava dvije funkcije:
oblikovanje ploštine i skidanje dodataka za obradu.
Na alatu može biti jedna oštrica (rezni brid) ili više oštrica.
Pri konstruiranju treba izabrati optimalni oblik alata ,koji se definira kao rezultat analize temperature
rezanja ,mehaničkoga naprezanja i djelovanja vibracija. U širemu smislu riječi alati su oruđa koja se
koriste pri ručnoj i strojnoj obradi.
Alat mora osigurati zahtjevanu točnost ,kvalitetu ,produktivnost i ekonomičnost obrade. Ovi zahtjevi
se osiguravaju kroz točnost oblika, točnost dimenzija ,kvalitetu obrađene površine na radnome
predmetu ,konstrukcijom ,materijalom i režimom obrade.
Pored kontrole većina alata zahtijeva laboratorijska ispitivanja i ispitivanja u eksploataciji ,ukoliko se
ne posjeduju prethodni rezultati istih ili sličnih ispitivanja.
Razvoj čovječanstva je bio u velikoj mjeri uvjetovan razvojem alata i strojeva radi čega su se i pojedini
periodi razvoja ljudskoga roda nazivali prema materijalima od kojih su ljudi izrađivali svoje alate i
oružje.
Najstariji oblik i najviše korišteni alat je tokarski nož. Polovicom devetnaestog stoljeća pronađeno je
svrdlo ,proširivač ,razvrtač glodala, a početkom dvadesetoga stoljeća počimaju se koristiti odvalna
glodala i noževi za izradu zupčanika. Dvadesetih godina ovog stoljeća projektiraju se i uvode u
proizvodnju provlakači ,kombinirani alati i baterije alata.
Osnovni pravac razvoja strojogradnje ogledala se u proširenju proizvodnje alata za obradu kovina
osobito s primjenom alata od supertvrdih materijala i rezne keramike.
2
Ove skupine su priviđene za obradu određenih vrsta materijala i unutar sebe mogu imati više
kvaliteta (JUS K. A9. 020). Oznake za prve tri skupine su K ,P i M ,dok broj do oznake označava
kvalitetu tvrde kovine s obzirom na fizičko-mehanička svojstva (sastav, tvrdoća i žilavost):
1. K (KO1 ,KO5 ,K20 ,K30 ,440),
2. P (P01 ,P02 ,P03 ,P05 ,P10 ,P20 ,P25 ,P30, P40, P50),
3. M (M10 ,M15, M20 ,M30 ,M40).
Jednokarbidne ili volframokobaltne tvrde kovine imaju u sebi 98% WC i 2% Co.
Toplinska postojanost volframovih tvrdih kovina je do 1123 K ,a tvrdoća do 91 HRA. Ovakve tvrde
kovine imaju povišenu atheziju pri obradi pripremaka od konstruktivnih čelika ,što dovodi do brzog
obrazovanja kratera na prednjoj plohi alata i do gubitka reznih sposobnosti. Zbog toga volframove
tvrde kovine uglavnom se pripremaju za obradu pripremka od lijevanog željeza ,međutim ,neki
kvaliteti se mogu koristiti i za obradu pripremaka od korozionootpornih i vatrootpornih
čelika ,titanovih slitina ,obojenih kovina i nekih nekovinskih materijala.
Titanovolframokobaltn ili dvokarbidne tvrde kovine se sastoje od 85% WC ,10% Co i 5% TiC.
Titanovolframove tvdre kovine imaju toplinsku postojanost (1123-1173) K i tvrdoću (87-92) HRA.
U poredbi s volframovim tvrdim kovinama imaju manji koeficijent toplinske provodnosti. Koriste se za
izradu alata predviđenih za obradu pripremaka od ugljičnih i legiranih čelika ,pri čijoj se obradi
formira pretežno trakasta strugotina. Ove tvrde kovine odlikujuepovećana otpornost na habanje po
prednjoj plohi.
4
Slika 2.8 Oblici tvrdih kovina
5
