UNIVERZITET SINGIDUNUM

Departman za poslediplomske studije Beograd

mr Miroslav M. Šepić, dipl. inž. elektronike

TEHNIČKO – TEHNOLOŠKI ASPEKTI

PREVENCIJE I SUZBIJANJA TERORIZMA

- Doktorska disertacija -

Beograd, 2013.g.

SADRŢAJ

UVOD

Pristup problemu
Predmet i cilj istraživanja
Metodološki postupak
Hipotetički okvir problema
Očekivani rezultati

I BEZBJEDNOSNI RIZICI TEHNIČKO – TEHNOLOŠKOG PORIJEKLA

1. BEZBJEDNOST

1.1. Pojam bezbjednosti
1.2. Pojam ugrožavanja bezbjednosti

2. KULTURA BEZBJEDNOSTI U SAVREMENIM SHVATANJIMA

2.1. Zamisao i koncept bezbjednosti
2.2. Savremeni koncept bezbjednosti
2.3. Koncept saradnje u bezbjednosti
2.4. Kultura bezbjednosti

3. UDESI KAO RIZIK U ŢIVOTNOJ SREDINI

3.1.  Pojam, karakteristike i mjesta nastanka udesa
3.1.1. Mjesta nastanka udesa
3.2. Analiza i procjena rizika
3.3. Požari
  3.3.1. Uzroci požara
  3.3.2. Požari u industriji
3.4. Saobraćaj
  3.4.1. Buka u saobraćaju
  3.4.2. Saobraćajni udesi
3.5. Radioaktivno zračenje
   3.6. Kontaminacija hrane
  3.6.1. Prirodni kontaminanti
  3.6.2. Kontaminanti iz okruženja
  3.6.3. Kontaminanti nastali obradom hrane

II TERORIZAM

4. ISTORIJAT I PORIJEKLO SAVREMENOG TERORIZMA

5. DEFINISANJE SAVREMENOG TERORIZMA

5.1. Problemi pri definisanju terorizma
5.2. UtvrĎivanje terorističkog karaktera neke organizacije

6. KLASIFIKACIJA TERORIZMA

6.1. Klasifikacija terorizma prema programatskoj-ciljnoj orijentaciji
6.2. Klasifikacija terorizma prema sredstvima i metodima
6.3. Klasifikacija terorizma prema tipu aktera-subjekata terorizma

  15.3. Razlikovanje prekršaja koji koriste mrežuiI koji zavise od mreže
  15.4. Sakupljanje statističkih podataka o syber kriminalu
   15.5. Američki sistem za prijavljivanje prekršaja
  15.6. Kategorizacija prekršaja u američkom sistemu za prijavljivanje
  15.7. Radna definicija syber kriminala

16. KATEGORIZACIJA

SYBER

KRIMINALA

  16.1. Razvoj kategorija syber kriminala
   16.2. Nasilni i potencijalno nasilni prekršaji
  16.3. Nenasilne kategorije syber kriminala
  16.4. Prioriteti u primjeni zakona protiv syber kriminala

17. BORBA PROTIV

SYBER

KRIMINALA

  17.1. Ko se bori protiv syber kriminala
   17.2. Obrazovanje boraca protiv syber kriminala
  17.3. Kreativna borba protiv syber kriminala

18. SAŢETAK

ZAKLJUČAK

SPISAK LITERATURE
RADNA BIOGRAFIJA KANDIDATA

U V O D

  Dvadeseti  vijek  je  izuzetno  doba  u  istoriji  čavječanstva  po  tome  kako  je  izreţirao
uţasavajuće  ljudske  katastrofe,  suštinsko  materijalno  poboljšanje  i  nemjerljivi  porast  naše
sposobnosti  da  preobrazimo,  čak  i  uništimo  lice  svoje  planete  i  na  ţalost  moţda,  i  da
prodremo van nje

[1]

  Stalne i gotovo nepredvidive promjene u okruţenju postavljaju izazovne  zahtjeve pred
poslovnim ljudima, na makro i mikro nivou u nastojanju da obezbjede opstanak, rast i razvoj
globalne  ekonomije,  nacionalne  privrede  i  pojedinačnih  privrednih  subjekata.  Pri  tome  je
postalo  neophodno,  naročito  u  poslednjem  godinama  prošlog  milenijuma,  voditi  računa  i  o
zahtijevima  koje  postavlja,  sve  više  ugroţena,  ţivotna  sredina.  Korištenje  visokorizične
nuklearne  energije,  odlaganje  nuklearnog  otpada  i  drugih  teško  rezgradivih  i  toksičnih
materijala, zagaĎenje vode, hrane, vazduha i zemljišta i drugi vidovi degradacije i zagaĎenja
ţivotne sredine stvorili su povećanu zabrinutost čovečanstva za budućnost i pojačali uvjerenje
da je ekologija na putu da postane bitan faktor poslovnog rizika. Zapravo, danas se sa mnogo
većom  sugurnošću  i  odgovornošću  moţe  tvrditi  da  je  ekologija  postala  generator  novih,  do
sada nepoznatih trţišnih zahtjeva.

  Medjutim,  u  sistemu  trţišne  ekonomije  proizvodjači  se  obično  ne  pridrţavaju
propisanih  normi  o  društveno  prihvatljivom  nivou  zagadjenja  ţivotne  sredine.  Pošto  profiti
proizvodjača u velikoj mjeri zavise od trţišnih cijena proizvoda i usluga koje ne obuhvataju
zahtjeve  društva  za  zaštitu  ţivotne  sredine,  oni  nisu  ekonomski  stimulisani  da  obezbjedjuju
nivo  zagadjenja  koje  društvo  ţeli.  Posledice  takvog  odnosa  prema  ţivotnom  okruţenju  su:
degradacija  i  zagadjenje  ţivotne  sredine,  iscrpljivanje  prirodnih  resursa  i  ugroţavnje  uslova
ţivota  na  planeti  Zemlji.  Ţivot  ljudi  je  ugroţen  u  mnogim  mjestima,  naročito  duţ
saobraćajnica i u industrijskim zonama. Takodje, uslovi ţivota i rada u mnogim privrednim
djelatnostima  su  veoma  nepovoljni,  posebno  u  metalurškim  i  energetskim  industrijskim
zonama  i  procesnim  industrijama  koje  nemaju  adekvatnu  tehnologiju  za  zaštitu  ţivotne
sredine.  Neophodno je preduzimanje hitnih  i  efikasnih  mjera za zaštitu ţivotnog okruţenja i
njegovo unapredjenje kroz racionalno korištenje i zaštitu prostora i prirodnih resursa, naročito
imajući  uvidu  značajan  porast  ugroţenosti  ljudskog  zdravlja,  biljnog  i  ţivotinjskog  svijeta  i
degradiranosti mnogih prirodnih ekosistema. Stepen ugroţenosti ţivotne sredine pokazuje da
je trenutno na djelu uništavanje stratosferskog ozonskog omotača, zagadjivanje rečnih tokova
i  mora,  ugroţavanje  biološke  raznovrsnosti,  degradacija  poljoprivrednog  zemljišta,
uništavanje šuma, te da se ostvaruje vidljiv uticaj na globalne klimatske promjene.

  Primjera  radi,  izvještaji  pokazuju  da  je  Baltičko  more  znatno  zagadjeno  od  dotoka
prljavih  voda  i  velikih  nečistoća.  Gotovo  svake  godine  susrećemo  se  sa  alarmatnim
izvještajima  da  se  gubi  oko  25  biliona  tona  obradive  zemlje  i  oko  6-7  miliona  hektara
poljoprivredne obradive zemlje koja se pretvara u pustinje. Oko 1,5 miliona hektara uglavnom
irigacione poljoprivredne zemlje natopljeno je vodom, salanizirano i alkalizirano. U mnogim
velikim  industrijskim  gradovima  u  Americi  i  Evropi  ljudi  su  primorani  da  udišu  toksičan
vazduh. Neke nerazvijene zemlje i zemlje u razvoju su primorane da iscrpljuju svoje prirodne
resurse,  uključujući  i  nekontrolisano  krčenje  šuma.  Ovi  i  mnogi  drugi  podaci  ne  samo  da
zabrinjavaju, već uţasavaju i zastrašuju

[2]

Eric Hobsbawm,

Globalisation Democrasy and Terrorism

, Little, Brown, London, 2001.

Dragan R. Simić,

Savremeni pristup bezbjednosti

, Sluţbeni list SRJ, Beograd, 2002.

materija – koji se koncetrišu u vazdušnom i zemljišnom prostoru, čime predstavljaju direktnu
prijetnju po čitavo okruţenje oko mjesta proizvodnje ili eventualnog nastanka udesa.

  U  tehničko–tehnološke  nesreće  ubrajaju  se  i  akcidenti  ili  udesi  nastali  u  saobraćaju
(drumskom,  vodenom,  ţeljezničkom,  vazdušnom).  Uobičajene  pojave  koje  prate  ovakve
dogadjaje su eksplozije, zapaljenja i veći poţari. Nenamjernom izazivanju akcidenata i udesa
doprinose korisnici i uţivaoci alkohola i narkotika, koji pod dejstvom ovih opojnih supstanci
gube osjećaj i kontrolu stanja u saobraćaju, zbog čega ne mogu adekvatno upravljati svojim
saobraćajnim  sredstvom.  Posebnu  opasnost  predstavljaju  prevoznici  svih  vrsta  opasnih
materija. Katastrofalne posledice ostavljaju udesi civilnih i vojnih vazduhoplova, koji postaju
sve  češća  pojava,  u  kojima  ţivot  gubi  veliki  broj  ljudi,  nanose  se  teška  tjelesna  oštećenja,
oboljenja i psihičke patnje, naročito u civilnom saobraćaju.  Istovremeno su ugroţeni ljudski
ţivoti i prirodno okruţenje na mjestima pada vazduhoplova. U najčešćim slučajevima ovakvi
udesi  nastaju  kao  posledica  tehničkih  problema  na  instalacijama  vazduhoplova.  Prilikom
udesa vazduhoplova u vazdušnom prostoru dolazi do izlivanja velikih količina kerozina, ulja i
drugih  maziva,  kao  i  pada  usijanih  dijelova  vazduhoplova  čime  se  stvaraju  preduslovi  za
izbijanje  eksplozija  i  poţara  na  velikim  prostornim  površinama,  što  znači  da  ovakvi  udesi
predstavljaju  veliku  prijetnju  po  bezbjednost  u  širem  okruţenju  mjesta  udesa.  Udesi  ili
akcidenti na postrojenjima za proizvodnju električne energije, bilo hidro, termo ili nuklearne,
smatraju se najopasnijim. Uglavnom nastaju kao posledica prirodnih nepogoda – zemljotresa,
klizanja  zemljišta,  velikih  poplava  i  slijeganja  terena  –  pri  čemu  obično  dolazi  do  njihovih
značajnih  oštećenja  ili  rušenja.  Rezultat    ovakvih  udesa    su  pojava  velikih  količina  štetnih
materija  i  ugroţavanja  bezbjednosti  na  veoma  velikim  prostorima.  Ovakvi  udesi  zagaĎuju  i
vodu  i  vazduh,  zemljište  i  bilje,  nakon  čega  se  u  kontaminiranoj  sredini  pojavljuju  razne
bolesti i velike epidemije.

  Savremene  pojave  ugroţavanja  bezbjednosti  odlikuje  brojne  karakteristike.  Neke  od
njih  svojstvene  su  većem  broju  ugroţavajućih  pojava:  protivpravnost,  nemoralnost,
multikauzalnost, multimanifenovanost, indikativnost, individualnost, dinamičnost. elastičnost,
interaktivnost, nemjerljivost, nepredvidivost, višestrukost standarda kvalifikovanja i tretiranja,
destruktivnost,  sloţenost  i  nedovoljna  istraţenost.  Nikada  nije  bilo  više,  raznovrsnijih
efikasnijih  ljudskih  materijalnih  kapaciteta  za  zaštitu  bezbjednosti,  i  nikada  se  društvo  nije
osjećalo  bespomoćnijim  u  odnosu  na  ugroţavanje  bezbjednosti

[4]

. Posebno, u odnosu, na

namjerno izazvane negativne aktivnosti, različito motivisane, koje predstavljaju teroristički
akt, sa ciljem nanošenja ţrtava i uništenja materijalnih vrijednosti.

Izučavanje problematike savremenog terorizma je posao pun neizvjesnosti i naučnog
rizika. To je istovremeno i izazov za ljude koji se bave ovom vrstom nauke, ali to je i izuzetna
odgovornost, jer naučna javnost i društvo uopšte opravdano očekuju nove naučne iskorake

[5]

Ovaj  rad  analizira  savremeni  terorizam,  posebno  naglašava  dubinske  dimenzije  uzroka
savremenog terorizma, tj. ključne uslove kako posledice ne bi nastupile. Nauka jedino moţe
da  objasni  suštinu  savremenog  terorizma  i  čovjeka  oslobodi  ledene  opčinjenosti  i  straha  od
terorističkih  aktivnosti.  Takodje,  moţe  ukazati  drţavi  i  njenim  institucijama  na  opasnost  od
mogućeg  narušavanja  njenog  ukupnog  sistema  bezbjednosti  od  strane  unutrašnjeg,
meĎudrţavnog i transnacionalnog terorizma i podsjetiti je na njene meĎunarodne i ustavne

http://www.hcjz.hr

Radoslav Gaćinović,

Terorizam u političkoj i pravnoj teoriji

, Evro-Giunti, Beograd, 2010.