1
UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
PREDMET: Zoologija
TEMA: Ishrana životinja
Doc. dr Rodoljub Trkulja
Student:
Marko Jokić
Istočno Sarajevo 2015.
2
UVOD
Ishrana životinja
Kod životinja se sreću dva osnovna tipa ishrane - egzogena i endogena. Pod pojmom
egzogene ishrane se podrazumjeva unošenje hranljivih materija stranog porijekla u organizam, a
pod pojmom endogene ishrane se podrazumjeva korišćenje deponovanih rezervi u tijelu kao što
su skrob, masne kapi, glikogen i druge visokoenergetske materije. Endogena ishrana ili
gladovanje može biti totalno, kada životinja uopšte ne unosi hranu, ili parcijalno - kada su
kvantitativno unijete dovoljne količine hrane, ali bez fiziološki važnih materija. Hidroliza,
odnosno razgradnja organskih materija se odvija u prisustvu enzima koji su proteinske prirode i
sintetišu se u ćelijama svih životinja. Veoma mali broj životinjskih vrsta sintetiše enzime za
razgradnju celuloze koji se nazivaju celulaze. Najčešće je posjeduju samo one vrste koje se hrane
drvenom masom. Resorpcija je drugi aktivni proces koji smenjuje proces hidrolitičkog razlaganja
hrane. Ovaj proces podrazumjeva usvajanje razgrađenih materija iz crijevnog trakta u krv, i
njihov dalji transport do nivoa ćelija.
Sve životinje se hrane heterotrofno, odnosno u ishrani koriste već gotove organske
materije biljnog (holofitska ishrana) ili životinjskog (holozojska ishrana) porijekla. U okviru
heterotrofnog načina ishrane možemo razlikovati tri tipa ili oblika: animalni, saptofitski i
parazitski. Animalna ishrana podrazumjeva uzimanje gotovih organskih materija biljnog ili
životinjskog porijekla. Unošenje hrane na ovaj način se može postići na jedan od sledećih
načina: fagocitozom, osmotski, tjelesnim zidom ili usnim otvorom koji je kod većine životinja
snabdjeven različitim strukturama koje omogućavaju mehaničku obradu hrane. Životinje koje se
hrane biljnom hranom se nazivaju herbivore (biljojedi), hranom životinjskog porijekla karnivore
(mesojedi), a one koje u ishrani koriste i hranu biljnog i hranu životinjskog porijekla kao
omnivore (svaštojedi). Saprofitska ishrana podrazumjeva korišćenje organskih materija različitog
porijekla, ali koje su već djelimično truljenjem razgrađene. Parazitski tip ishrane podrazumjeva
ishranu produktima katabolizma domaćina ili razgradnju gradivne materije domaćina.
Predpostavlja se da je u svom prvobitnom obliku parazitizam egzistirao u formi ektoparazitizma,
da bi se kasnije tokom evolucije javio i njegov oštriji oblik - endoparazitizam.
4
Kiseline
Kiseline se dodaju hrani za životinje u cilju kontrole mikrobiološke aktivnosti, za
poboljšanje svarljivosti proteina i amino-kiselina, redukciju amonijaka i biogenih amina,
povećanje aktivnosti digestivnih enzima, mikrobijalne fitaze, pankreasne sekrecije i dr.
U ove svrhe koriste se sledeće kiseline: mravlja, sirćetna, propionska, mlečna, buterna,
sorbinska, fumarna, limunska, benzoeva… Najčešće se koriste smješe kiselina (sinergistički
efekat, manja cijena) i to u obliku natrijumovih, kalijumovih ili kalcijumovih soli jer su one
uglavnom bez mirisa (neisparljive) i lakše za rukovanje u proizvodnom procesu.
Jedan od najvećih problema pri upotrebi organskih kiselina jeste njihovo korozivno
dejstvo što je još jedan od razloga zbog koga se one upotrebljavaju u obliku soli. Time se
smanjuje i njihova agresivnost i isparljivost. Kiselinskim preparatima se često dodaju i
površinski aktivne materije, čime se postiže njihovo bolje raspoređivanje i time optimalno
konzervisanje hrane .
Najznačajniji mikroorganizmi koji se javljaju u hrani za životinje, su različite plesni (iz
rodova Aspergillus, Penicillium, Fusarium…) i bakterije iz rodova Salmonella, E. coli,
Campylobacter jejuni, Listeria monocytogenes, Clostridium perfringens, C. botulinum i
Staphilococcus aureus. Ovi mikroorganizmi imaju veoma negativan uticaj na životinje, a putem
hrane životinjskog porijekla i na ljude .
Suzbijanje bakterija izvodilo se uglavnom upotrebom različitih antibiotika, međutim EU
je 1. januara 2006. godine uvela zabranu njihovog dodavanja u hranu za životinje. Kao dobra
alternativa upotrebi antibiotika pokazale su se organske kiseline .
Da bi se spriječila infekcija životinja mikroorganizmima potrebno je njihovo suzbijanje u
hrani, dekontaminacija, i prevencija rekontaminacije hrane. Svaka fabrika u kojoj se proizvodi
hrana za životinje treba da preduzima odgovarajuće higijenske mjere. Dekontaminacija se
postiže hidrotermičkim procesima – primjena visokih temperatura i vodene pare (različiti tipovi
kondicionera) kao i hidrotermičko – mehaničkim procesima (ekstrudiranje, ekspandiranje).
Dekontaminacija se takođe može postići dodavanjem organskih kiselina kao što su propionska i
mravlja. Sa druge strane, dodavanje organskih kiselina sprječava i rekontaminaciju tokom
skladištenja, transporta i upotrebe za ishranu životinja. Kombinovanjem tehnoloških procesa i
dodavanjem kiselina moguće je proizvesti higijenski ispravnu hranu i sprječiti njenu
rekontaminaciju .
Pored antimikrobnog djelovanja organskih kiselina u hrani značajno je i njihovo
antimikrobno djelovanje u digestivnom traktu životinje. To djelovanje nije uzrokovano samo
snižavanjem pH-vrijednosti već i djelovanjem anjona organskih kiselina. Organske kiseline
(RCOOH) za razliku od neorganskih, mogu da prođu kroz ćelijski zid bakterija nedisosovane,
naročito organske kiseline kratkog lanca (mravlja, sirćetna, mliječna). Tamo disosuju dajući
anjon (RCOO -) i proton (H +). Kako bi preživjele, ćelije mikroorganizama moraju da neutrališu
višak H + jona. Za to je potrebna velika energija. Anjon kiseline, s druge strane, ne može da
izađe iz ćelije u disosovanom obliku tako da se gomila u bakterijskoj ćeliji i dovodi do povećanja
