2
Uvod
Ovaj rad se bavi temom Kubanske raketne krize iz 1962. godine. U radu će se najpre
dati uvodna podloga događanjima koji su doživeli kulminaciju te godine. Biće pregledana
situacija i položaj u kojemu su se pre same krize nalazili glavni akteri teme ovog rada –
(Sjedinjene Američke Države, Sovjetski Savez i Kuba). Reči će biti o Kubanskoj revoluciji
koja je uveliko doprinela krizi dolaskom Fidela Kastra na vlast čime su SAD izgubile uticaj u
neposrednoj blizini američke teritorije.
Drugi svetski rat prouzrokovao je ogromne ljudske i materijalne gubitke. Svetski lideri
doneli su konsenzus, ubuduće će zajedno raditi na očuvanju svetskog mira i blagostanja. Radi
toga je osnovana Organizacija Ujedinjenih naroda čiji je osnovni zadatak sprovođenje mira.
Svet se susretao s mnogo kratkih, ali i velikih ratova, koji će naneti nove štete nedužnim
ljudima. Velike sile, u prvom redu SAD i SSSR, sukobljavali su se preko svojih saveznika i
satelita na interesnim tačkama i tako uneli nestabilnost u drugoj polovinu dvadesetog veka.
Najveći teret tih sukoba podneo je narod u siromašnim zemljama. Uporedno s rasplamsavanjem
hladnog rata, događa se proces dekolonizacije Azije i Afrike, te se pojavljuje sve više
oslobodilačkih pokreta kojima je cilj osnivanje nezavisne i suverene države. Većina tih pokreta
dovela je do sukoba koji su direktno pokrenuti ili inicirani od velikih sila. Zemlje Trećeg sveta
institucionalno se povezuju kako bi zajedničkim snagama postale važan i prepoznatljiv faktor u
globalnom poretku. Produkt njihovog angažmana je osnivanje Pokreta nesvrstanosti.
Ubrzo nakon završetka Drugog svetskog rata, savezništvo Sjedinjenih Američkih Država i
Sovjetskog Saveza je zaboravljeno i dve sile su ušle u globalni geostrateški sukob. Ceo svet je
postao poprište bitke bez mnogo prolivene krvi, nazvane hladni rat.
Kubanska raketna kriza jedan je od najvećih sukoba 20. veka, ali ne u klasičnom
oružanom i konvencionalnom smislu. To je bio sukob putem sporazuma, pregovora i
odmeravanja snaga u vidu naoružanja na području Kube, neposredno u blizini teritorija
Sjedinjenih Američkih Država. Dve glavne sukobljene strane tokom krize bile su SAD i ostale
države koje su ih podržavale kao i Sovjetski Savez sa svojim saveznicima. Kubanska kriza
započela je nakon komplikovanih događaja na Kubi početkom 1960-ih. Nakon Kubanske
revolucije kada Fidel Kastro svrgava Fulgencia Batistu s vlasti i preuzima stvar u svoje ruke.
Nakon toga, Sovjeti odlučuju da dovedu svoje rakete kratkog i srednjeg dometa punjene
nuklearnim bojevim glavama kako bi svoj deficit u nuklearnom naoružanju okrenuli u svoju
korist. Nakon dve naporne nedelje u Oktobru 1962. godine te nakon mnogobrojnih pokušaja
mirnog rešenja krize, došlo je do vojnopomorske blokade koja je zapravo prisilila Hruščova da
odustane od daljnjeg razvijanja krize i da na zahtev Kenedija povuče svoje naoružanje s Kube i
obustavi krizu. Kriza je naposletku završena krajem oktobra na miran način, u kojemu su obe
strane pristale na ustupke, iako se mogla pretvoriti u nešto mnogo gore, sa stravičnim
posledicama po čovečanstvo. Ovo je bilo jedino, iako kratko razdoblje, u kojemu je svet bio na
rubu uništenja zbog usijanih glava dvojice vođa najvećih supersila toga vremena.
4
politika razdvajanja, odnosno priznavanja samo evropskih socijalističkih država, promene su
bile sasvim očigledne. SSSR kao ravnopravan nuklearni protivnik i snažan predstavnik
socijalističkog sveta, dobio je posebno mesto u novoj političkoj liniji SAD-a.“
2
U sklopu nastajanja novih odnosa između SAD-a i SSSR-a posebno značenje imao je
Kenedijev i Hruščovljev sastanak u Beču 4. juna 1961. Taj susret trebao je najpre potvrditi želju
za stalnom razmjenom mišljenja i istaknuti posebne pozicije dveju velikih država. Pitanje
Nemačke i razoružanja bilo je u središtu pozornosti, ali stavovi se nisu izmenili te je situacija u
vezi s razoružanjem postajala sve složenija za obe strane. Činjenica da se vrlo brzo nakon
izbora za predsednika Kenedi u Beču sastao s Hruščovom, potvrđivala je njegovu spremnost da
se razvijaju američko-sovjetski odnosi i da se zajedničkim snagama traže rešenja za sporna
pitanja, konkretno nuklearnog naoružanja.
Dolazak Fidela Kastra na vlast
„Nakon uvoda u opšte stanje u svetu za vreme Hladnog rata u kojemu su glavnu reč
imali predstavnici SAD-a i SSSR-a, pažnja se treba posvetiti situaciji na Kubi koja je bila
glavno poprište kasnijeg sukoba između ovih velikih sila. Prije svega treba se započeti s
vladavinom tada najzvučnijeg imena na Kubi kako bi uvideli situaciju koja je tada vladala.
Naime, general Fulgencio Batista na vlasti je bio od 1940. do 1944. i u početku nije želeo da se
upušta u kršenje ustava koji je propisivao četverogodišnji predsednički mandat sa zabranom
ponovnog izbora u drugi mandat, ali se ipak 1952. proglasio trajnim diktatorom i uveo
vladavinu terora. Na Kubi se za Batistine vladavine jaz između bogatih i siromašnih proširio do
nesrazmernih granica. Potlačenost stanovništva rezultirala je organizovanjem marksističke
gerile. Prvom revolucionarnom gerilom upravljao je tada mladi pravnik Fidel Castro, sin
španskog doseljenika, borca protiv režima.“
3
„Prva pobuna započela je napadom na kasarnu Monkanda s ciljem svrgavanja Batiste
26. Jula 1953. (na dan po kojem je nazvan pokret Fidela Castra - pokret 26. Jula) - te je nedugo
zatim ugušena u Santiagu de Kubi. Batista je proglasio preki sud i uspostavio brutalni i
korumpirani policijski režim. Fidel Kastro i njegov brat Raul uspeli su pobeći, ali su uhvaćeni
već nekoliko dana kasnije. Kastro se na sudu branio sam, o čemu je kasnije napisao knjigu pod
naslovom „Istorija će me osloboditi“, što će postati programski temelj pokreta. Fidel je osuđen
na 15, a njegov brat Raul na 13 godina zatvora.“
4
Nakon izlazka iz zatovra, Fidel Kastro je u Meksiku pripremio drugi pokušaj pa je u
decembru 1956. pristigao na Kubu s osamdeset i četiri sledbenika. Ova grupa je ubrzo poražena
i povukla se na goru Siera Maestra. Od ovog momenta prešli su na drugu taktiku borbe, sa
taktike prepada na gerilsko ratovanje. Ove akcije su trajale dve godine. U martu mesecu 1958.,
Batista je uzvratio i napadao sve jače pobunjeničke snage ali je to bilo uzaludno. Njegova
kampanje je dovela do raspada režima koji je pao 1. januara 1959. godine. I ovaj događaj je
označio Kastrovu pobedu.
Što se tiče sovjetske strane u sukobu, Nikita Hruščov je pokazao veliku javnu potporu Kastru u
Njujorku, gde je čak sebe nazvao fidelistom. Jedan od razloga je bilo i to što bi zbacivanje
2
Vukadinović, Radovan, Međunarodni odnosi od Hladnog rata do globalnog poretka, Agencija za komercijalnu
djelatnost d.o.o., Zagreb, 2001., str. 187.
3
Calvocoressi, Peter, Svjetska politika nakon 1945., Globus, Zagreb, 2003., str. 810
4
Grupa autora, Povijest 18: poslijeratno doba (1945. – 1985.), str. 264.
