UNIVERZITET U BANJOJ LUCI
FILOZOFSKI FAKULTET
ODSJEK ZA PEDAGOGIJU
SEMINARSKI RAD
PREDMET: OSNOVI PEDAGOGIJE
TEMA: PORODICA KAO FAKTOR VASPITANJA
Mentor Student
Banja Luka,septembar 2014
4
2. TIPOVI PORODICE
Postoje mnoge klasifikacije porodice zasnovane na različitim kriterijumima. U istrijskom
razvoju ili istorijskoj genezi porodice, Radovan Grandić (2004, str. 73-74) razlikuje tri etape i u
svakoj od njih poseban tip porodice:
1. tradicionalna porodica ili rodovski tip porodice u rodovskoj zajednici sa više različitih
podvrsta;
2. patrijarhalne porodice ili patrijarhalni tip porodice starih civilizajcija koja je svoje potrebe
zadovoljavala proizvodnjom u svom okviru;
3. .industrijska porodica, egalitarni ili nuklearni tip porodice koja se odlikuje jakom
koheziom ili nuklearna porodica svedena na roditelje i njihovu djecu koji ostvaruju
nekoliko vaznih funkcija.
Tip porodice može uticati na funkcionisanje, pa i njeno pedagoško djelovanje. Dugo vremena se
taj uticaj prenaglašavao. Poznato je da cjelovitost ili potpunost porodice daje veće garancije za
uspješan i cjelovit razvoj mlade ličnosti, ali nažalost ima bezbroj primjera gdje je brojčano
cjelovita porodica iznutra dezintegrirana i funkcionalno nesposobna da obavlja svoju ulogu.
Nasuprot tome ima mnogo jednoroditeljskih porodica velike kohezivnosti i uspješne
funkcionalnosti koje daju djeci mnoge podrške i sigurnosti. Sve je više primjera iz svakodnevnog
života koji potvrđuju jednogeneracijska porodica može da ostvari svoju odgoju ulogu. U
stručno- pedagoškim institucijama i u širokoj javnosti postoje pogrešne pretpostavke da se
odvija kvalitetan porodični život i vrlo efikasan vaspitni proces u svakoj porodici. Tip porodice,
njena veličina, sastav ne održavaju automatske nivoe njenih funkcija, niti kvalitat njene vaspitne
misije. U pedagoškoj litetarturi najčešće su razmatrana obilježja i funkcije sledećih tipova
porodice: patrijarhalne, malograđanske, savremene i ostali tipovi porodice (nepotpuna,
razvedena...).
2.1 Patrijarhalna porodica
Tip patrijarhalne porodice ima dugu istoriju, ali i danas postoji, naročito u manjim
mjestima.
Sociološka obilježja ove porodice su:
1. svu vlast ima otac (muž), a u višegeneracijskoj porodici najstariji muškarac u toku
donošenja bilo koje porodične odluke;
2. u porodici vlada stroga subordinacija jer u ostali članovi (žene, mladi, srodnici)
podvrgnuti sefu (ocu ili najstarijem muškarcu u domaćinstvu);
3. ova porodica razvija se iz braka koji nije sklopljen iz ljubavi, već iz interesa;
4. žena je pokorna mužu, iako se ne slaže sa njim i dalje ostaju u porodici, imovinu porodice
nasljeđuju uglavnom muška djeca, od djece se očekuje poptpuna poslušnost;
5. patarijarhalna porodica je zatvorena u odnosu na društvenu sredinu i tako obezbjeđuje
kontinuitet svoje tadicije.
5
Obilježja vaspitanja djece i mladih u patrijarhalnim porodicama:
a. strogi zahtjevi i naređenja oca, usvojena pažnja oca, a blaži stil vaspitanja manifestuje
majka;
b. represivno vaspitanje, disciplinovanje djece čak i fizičkom kaznom i prisilom;
c. očekivana poslušnost, pokornost, potčinjenost odraslim i straijima;
d. dominacija i konzervativnih igrolikih vrijednosti i starih društvenih shvatanja.
Patrijarhalna porodica ima pozitivne i negativne rezultate vaspitanja. Pozitivni rezltati
patrijarhalnog vapisatnja su:
1. intenzivna socijalizacija, poštovanje starijih, razvijenost pozitivnih moralnih osobina
2. solidno radno vaspitanje, razvijene radne navike, marljivost ,upornost, pouzdanost poslu
Negativni efekti odnosa i postupaka u patrijarhalnoj porodici:
1. nesamostalnost i neinventivnost mladih iz ovih porodica
2. autoritarnost i okrutnost prema potčinjenim i slabijima
3. teškoća u izgrađivanju sopstvenog odgovornog roditeljstva.
2.2 Malograđanska porodica
Malograđanska porodica prepoznaje se po psiho-socijalnim,kulturološko–vrijednosnim i
pedagoškim specifičnostima.
Psiho-socijalne sposobnosti specifičnosti malograđanske porodica:
1. izražena težnja da prestižno se dostigne viši društveni sloj, da se na razne načine
obezbjede formalne obavezne kvalifikacije članova porodica;
2. dominacija legitimnih i nelegitimnih postupaka njenih članova koji su pragmatični
instrumentalizovani u postizanju ekonomske korisiti i formalno-statusnih pozicija
porodica i njenih članova;
3. zatvorenost prema taradiconalnim društvenim normama i prema emancipatorskim trajnije
vrijednim društvenim pomjenama u društvenom životu i javnoj plitici;
4. atmosfera podrške i međusobnog pomaganja članova porodica u cilju prestiža ostalih
porodica;
5. poltronstvo, laskanje i dodvoravanje društvenim moćima iz koristoljublja i karijerističkih
ambicija.
Navedene specifičnosti malograđanskih porodica posebno dolaze do izražaja u okviru
protivrječnih kompleksnih tokova društva u tranziciji od totalitarnog do demokratskog. Njihovo
preduređivanje i iskorjenjavanje ne može biti brzo, već kontinuirano u procesu pozitivnih
promjena društvenih odnosa i vrijednosti, a pospješivno djelovanjem kulturnih i pedagoških
instituciija i asocijacija.
