Računar je sastavljen od kompleksnog hardvera i njemu potrebnog softvera. Različiti
računari imaju različit hardver, ali ono što korisnik vidi prilikom uključivanja računara
je obično isto za sve tipove, ma koji da je hardver u pitanju. Sve delove računara koji
nisu bitni korisniku objedinjuje osnovni program koji nazivamo operativni sitem. On ne
prikazuje složenost računarskih delova (hardvera) već pruža korisnicima mogućnost da
budu rukovaoci tog složenog sistema. On je osnovni deo sistemskog softvera. Naziva se
još i virtuelna mašina koja se lako koristi a sakriva nebitne delove računara i detalje
njenog funkcionisanja. To se može nazvati i osnovni program zahvaljujući kome
računar funkcioniše. Bez OS (operativnog sistema) nijedan program nije funkcionalan,
tj. ne može ni da funkcioniše. On je organizator svih procesa koji se u računaru
dešavaju. Neki od njih su:



Povezivanje sa periferijom u softverskom smislu



Upravljanje memorijom



Koordinator mrežne komunikacije



Monitoring resursa, bezbednosti



Upravljanje programima i podacima



Omogućavanje višestrukog pristupa



Korisnički interfejs, itd.

Cilj mu je podržavanje aplikativnog softvera i postizanje visoke efikasnosti računara
(nije primarni cilj). On razvija bazu na kojoj se razvijaju aplikativni programi.
Šematski, on se nalazi između hardvera računara i aplikativnog softvera, u delu koji se
naziva sistemski softver. Hardver su u tom slučaju integrisana kola, čipovi, štampane
ploče, kablovi i konektori, i dr. Aplikativni softver je softver u kome korisnik računara
radi. Deo koji ne pripada operativnom sistemu a nalazi se takođe u sistemskom softveru
su razni editori, kompajleri i komandni interpreteri. [10]

Dakle, on je posrednik između računarskog hardvera i samog korisnika. Od trenutka
uključivanja računara, pa do isključivanja, OS je prisutan i bez njega ne može. On
upravlja radom računara. Kad se nešto desi, pritisak nekog tastera na tastaturi, mrdanje
mišem ili slično, definiše se kao događaj, a to je prekid. Baš na tom principu operativni
sistem i radi, princip odziva na prekid. Procesoru se dostavlja podatak od strane jedinice
koja generiše taj prekid i to se naziva vektor prekida. Vektor prekida se koristi kao
pokazivač na tabelu sa adresama programa za obradu prekida koja se nalazi na početku
memorije. Za svaku adresu je rezervisano 4 bajta i ima 256 adresa vektora prekida.
Prekidi mogu da se maskiraju (zabrane) ili dozvole.

4. Kratak istorijat

Slika 1. Prvi računar

Razvoj operativnih sistema se može grupisati po generacijama jer je i sam pratio razvoj
hardvera kao i potrebe ljudi koji su koristili računare.

Prvi računari (slika 1) u suštini nisu imali operativni sistem kao danas, on je bio nekako
integrisan u hardver samog računara. Govorimo o prvoj generaciji računara sad daleke
1945. godine. Tada nisu mogli da uspostave normalan rad računara od sat vremena a da
nema pregrevanja ili sličnih problema. Bili su ogromnih dimenzija jer su pravljeni od
vakuumskih cevi, a ljudi koji su pravili same računare su bili i korisnici i radili na
održavanju. Korišćeni su u vojne potrebe, nije bilo govora o komercijalnoj upotrebi. Bili
su skupi i fizički veliki. Nisu bili namenjeni običnom građaninu jer je zahtevano
određeno znanje za korišćenje. [10]

Druga generacija, od 1955. pa do 1965. godine, kao što je bilo očekivano, postali su
dostupni većim koorporacijama, univerzitetima... Korišćeni su tranzistori, ali i dalje su
bili veliki za današnji pojam. Bez obzira što je drastično smanjena njihova fizička
veličina. Bitnija izmena je što su postali pouzdaniji u radu. Koristili su bušene kartice,
preko FORTRAN kompajlera su se izvršavale naredbe a rezultat su takođe dobijali na
bušenim karticama. Sve ovo se odvijalo tako što korisnik fizički mora da „opslužuje“
računar, koji se nekad nalazio u odvojenim prostorijama. Odvojeni su bili ulazni i
izlazni delovi računara gde su se ubacivale odnostno izbacivale bušene kartice. [10]

Treća generacija je trajala do 1980. godine. Pojavila su se integrisana kola i
multiprogramiranje. Postojala je mogućnost učitavanja više zadataka u isto vreme u
radnu memoriju. Dalje se odvajao deo vremena i deo resursa sistema za svaki zadatak.
Može se reći da je to bila preteča današnjih operativnih sistema. U početku su pravljeni
jači i slabiji računari, skuplji i jeftiniji. Time je omogućeno da slabije računare sa nižom
cenom kupe obični građani a za skuplje su se orpedeljivale firme, univerziteti i drugi.
Kako se uvidelo da treba izbeći odvojeno tržište, IBM je prvi pokušao rešiti stvar
uvođenjem kompatibilnih računara različitih snaga. Zvao se IBM 360. Takvo rešenje su
preuzeli i svi ostali proizvođači što se pokazalo kao ispravno. Prvi put se više programa

4.1 Windows operativni sistemi

Godine 1985. pojavljuje se prvi put naziv Windows. Bila je to neka vrsta nadogradnje
na MS DOS. Zvanično ime je Windows 1.0. Imao je grafički interfejs ali još uvek bez
danas nezamislivog preklapanja prozora. Nakon dve godine izlazi Windows 2.0 koji
ima mogućnost preklapajna prozora. Prvi opšteprihvaćen je upravo sledeći, Windows
3.0. Imao je svojih sledbenika, 3.1, 3.11. Tek od Windows 95, nazvanog po godini
nastanka, postoji operativni sistem koji je zaseban, nije u sastavu DOS-a. Slede:



Windows 98



Windows 98 SE



Windows Millenium



Windows NT (više verzija)



Windows 2000



Windows Xp (kasnije i serverska varijanta, i 64-bitna verzija)