Diplomski rad: Hemijsko proređivanje plodova jabuke sorti Ajdared Jonagored i Greni smit
1. UVOD
Stablo jabuke je najčešće kultivisano stablo na svetu. Pretpostavlja se da je
kultivisana jabuka nastala kao rezultat interspecijes hibridizacije jedanaest vrsta koje
pripadaju rodu Malus odnosno sekcijama Eumalus, Sorbomalus i Chloromeles. Njen
opšte prihvaćen taksonomski naziv je Malus x domestica (Korban i Skirvin,1984).
Glavnim rodonačelnikom smatra se Malus sieversii koja raste kao divlja forma u
planinama Tien Shan na granici zapadne Kine i Rusije pa do Kaspijskog jezera (Morgan i
Richards,1993). Jabuka kao kultivisana voćka spominje se još u staroj Grčkoj i Rimu.
Kao rezultat putovanja i ratnih pohoda Grka i Rimljana raširila se po celoj Evropi i Aziji
(Ognjanov,1998).
Jabuka se u svijetu gaji na više od pet miliona hektara od toga dva miliona hektara
pod zasadima jabuke otpada na kinesku proizvodnju. Prosečan svetski prinos je 13 t/ha,
ukupna svetska godišnja proizvodnja iznosi 66.000.000 t i odmah je na drugom mestu u
strukturi svetske proizvodnje voća (na prvom mestu po proizvodnji je narandža). Kada se
ukupna svetska proizvodnja izrazi po glavi stanovnika (per capita) iznosi 12 kg.
Interesantno je da i ukupna prosečna potrošnja jabuke po glavi stanovnika planete iznosi
takođe 12 kg (Evropska Unija 20 kg, Austrija 60 kg, Srbija 15 kg po glavi stanovnika).
Najveći svetski proizvođač jabuke je Kina sa proizvodnjom od 28 miliona tona, što čini
više od 40% svetske proizvodnje odmah iza Kine je SAD koji sa Iranom, Turskom i
Rusijom proizvode dodatnih 35% ukupne svetske proizvodnje. Nazad navedene zemlje
proizvode tri četvrtine svetske proizvodnje jabuke. Vrednost međunarodnog prometa
jabuke godišnje iznosi nešto više od četiri milijarde dolara. U strukturi evropske
proizvodnje jabuke Srbija učestvuje sa nešto iznad 1% i zauzima 20 mjesto sa 240
hiljada tona godišnje, odnosno 32 kg po glavi stanovnika (FAO, 2009). Aktuelan svetski
trend u voćarstvu jeste brendiranje i zaštita imena sorte i robne marke i poslovanje u
okviru klubova, dok marketing sve više dobija na značaju u prometu jabuke.
Marko Ćeklić, 2011.
2
Diplomski rad: Hemijsko proređivanje plodova jabuke sorti Ajdared Jonagored i Greni smit
smislu ravnomernog rasporeda na stablu tako i u smislu redovne rodnosti a sve u cilju
dobijanja procentualno kvalitetnijih plodova u ukupnoj rodnosti koja danas dostiže i do
70-80 t/ha.
Već nekoliko godina unazad kod naših proizvođača vlada interesovanje za novim
pomotehničkim merama koje znatno mogu da pomognu u proizvodnji jabuke odnosno da
podignu nivo kvaliteta plodova. Regulisanje rasta i rodnosti, pored rezidbe, povijanja i
vezivanja za potporu, u visoko intenzivnim sistemima gajenja, moguće je jedino uz
primenu sintetičkih regulatora rasta.
Jedna od važnih oblasti primjene regulatora rasta biljaka jeste i hemijsko
proređivanje plodova kao jedna od najefikasnijih pomotehničkih mera kojom se
poboljšava kvalitet plodova.
Vreme i tehnike proređivanja cvetova i plodova:
Mnoge voćne vrste cvetaju
veoma obilno, te čak i nakon loših vremenskih uslova u vreme oprašivanja zameću veliki
broj plodova koji voćka nije u stanju da nosi. Voćne vrste su razvile samoregulatorne
mehanizme pomoću kojih odbacuju deo plodova u određenom periodu nakon zametanja
(tzv. junsko otpadanje plodova). Kod voćnih vrsta kao što su jabuka, kruška, breskva i
šljiva ovi samoregulatorni mehanizmi nisu dovoljni kako bi kvalitet zametnutih plodova
u vreme berbe bio zadovoljavajući. Prevelik broj plodova na stablu odražava se na loš
kvalitet i slabije formiranje rodnih pupoljka za narednu godinu tj. pojavu alternativne
rodnosti.
Efikasan metod za rešavanje navedenih problema rodnosti voćaka je proređivanje
cvetova ili mladih plodova. Proređivanje uz pomoć biljnih regulatora rasta (sintetičkih
biljnih hormona) smatra se imitacijom prirodnog procesa otpadanja plodova. Većina
preparata za proređivanje plodova koji deluju kao bioregulatori, deluju tako, što
narušavaju endogeni hormonski sistem biljke. Nakon primene bioregulatora usporava se i
zaustavlja porast bočnih plodova te dolazi do njihovog otpadanja. Cilj proređivanja je da
u gronji ostane jedan (primarni) ili dva ploda, a da ostali, slabije razvijeni, otpadnu.
Poznavanje prirodnih mehanizama koji dovode do otpadanja plodova omogućava
uspešnu primenu preparata za hemijsko proređivanje.
Marko Ćeklić, 2011.
4
Diplomski rad: Hemijsko proređivanje plodova jabuke sorti Ajdared Jonagored i Greni smit
Danas su prihvaćene dve osnovne hipoteze koje objašnjavaju otpadanje mladih
plodova:
- nedovoljna snabdevenost plodova asimilatima i
- regulatorni hormonski mehanizmi (Bangerth, 2000).
Junsko otpadanje plodova direktna je posledica formiranja sloja za odvajanje
aktivacijom apscisione zone etilenom usled smanjenog transporta auksina ka plodovima.
Važna pojava je korelativna dominacija centralnog plodića na rodnoj grančici u odnosu
na lateralne. Stepen dominacije terminalnog plodića zavisi od faktora koji se kumulativno
odražavaju na intenzitet transporta auksina ka mladim plodićima (razlike u vremenu
zametanja centralnog i lateralnih plodića, broj semenki, udaljenost i bujnost susednog
vrha mladara, broj plodića po rodnoj grančici). Kao rezultat korelativne dominacije nivo
transporta auksina u lateralnim plodićima opada ispod kritične tačke, osetljivost tkiva na
etilen se povećava i dolazi do aktivacije apscisione zone (Slika 1).
Slika 1.
Korelativna dominacija centralnog plodića
Većina preparata za proređivanje deluje tako što narušava endogeni hormonski sistem
biljke i redukuje transport auksina ka lateralnim plodićima (selektivno proređivanje)
(Bangerth, 2000).
Marko Ćeklić, 2011.
5
Diplomski rad: Hemijsko proređivanje plodova jabuke sorti Ajdared Jonagored i Greni smit
Postoji više načina proređivanja u proizvodnji voća:
•
ručno proređivanje,
•
hemijsko proređivanje,
•
mehaničko proređivanje.
Ručno proređivanje cvetova.
Najpouzdaniji metod za uspostavljanje redovne
rodnosti kod sorti sklonih alternativnom rađanju jeste ručno uklanjanje cvetova ili cvasti.
Pre samog proređivanja cvasti preporučuje se ocena intenziteta cvetanja (dodeljivanjem
vrednosti 1-9). Najbolje vreme za izvođenje proređivanja je od faze crvenog pupoljka do
faze balona. Treba ukloniti najmanje od polovine do tri četvrtine ukupnog broja cvasti.
Ručno proređivanje moguće je na slabo bujnim stablima malih dimenzija krune i na
manjim površinama jer je radno intenzivan posao.
Ručno proređivanje plodova.
Proređivanje plodova može se obavljati ručno, što
je prema Gvozdenoviću (1998) redovna mera u Japanu. Ručno proređivanje nakon
junskog otpadanja ima za cilj uglavnom bolji kvalitet plodova. U tom pogledu,
proređivanje u fazi cvetanja ili nakon precvetavanja ne može biti zamena ručnom
proređivanju nakon junskog otpadanja.
Pri ručnom proređivanju jabučastog voća treba u gronji ostaviti samo po jedan
plod. Još bolje je uklanjati čitave gronje jer su na mladarima u čijoj se blizini ne razvijaju
plodovi bolji uslovi za formiranje rodnih pupoljaka. U tom slučaju, u preostalim
gronjama treba ostaviti 2-3 ploda. Kada se uklone čitave gronje, mladari su dovoljno
snabdeveni asimilatima za formiranje cvetnih pupoljaka za narednu godinu, a takođe
formiranje pupoljaka nije inhibirano giberelinima koji se sintetišu u semenkama mladih
plodova. Uklanjaju se najsitniji plodovi i oni zaostali u rastu, oštećeni plodovi usled
biljnih bolesti (čađave krastavosti, pepelnice), štetočina, grada, asimetrični plodovi usled
loše oplodnje, plodovi koji se razvijaju u senci i plodovi na visećim granama.
Marko Ćeklić, 2011.
7
![Kvantni prinos prelaza od 521kev iz raspada [196]Au](https://public-cdn.studenti.rs/132292/thumbnails/thumbnail-320.jpg)
