PRIVREDNO PRAVO

1. PRIVREDNO DRUŠTVO?

pravno lice

koje osnivaju pravna ili fizička lica radi obavljanja određene privredne delatnosti u cilju

sticanja dobiti. Lica koja osnivaju društvo (osnivači) i lica koja mu se naknadno priključe nazivaju se
članovi društva.

Zajedničke karakteristike svih pd su:

1.) Osnivanje – donošenje osnivačkog akta;
2.) Registracija – upis u registar privrednih subjekata;
3.) Poslovno ime – pod kojim firma istupa u pravnom prometu;
4.) Sedište pd i njegova nacionalna pripadnost;
5.) Delatnost pd;
6.) Postojanje zastupnika i punomoćnika;

Pd karakteriše

ekonomska samostalnost

– sloboda izbora delatnosti, poslovnih partnera, resursa; kao i

pravna samostalnost

– samostalno zasnivanje prava i obaveza i snošenje odgovornosti.

Vrste privrednih subjekata:

I Trgovac

– je pravno ili fizičko lice koje samostalno i trajno obavlja privrednu delatnost radi sticanja dobiti

proizvodnjom, prometom robe, pružanjem usluga. Trgovački subjekti mogu da posluju u formi

individualnog preduzeća

(preduzetnik kao trgovac pojedinac, jednočlano društvo sa ograničenom

odgovornošću i jednočlano akcionarsko društvo) ili u formi

kolektivnog preduzeća

(višečlana pd,

uključujući i posebne oblike – zadružna društva, sportska privredna društva).

II Preduzeće

– predstavlja svaki organizovani ljudski poduhvat s ciljem postizanja određene koristi.

Predstavlja jedinstvenu ekonomsku, pravnu i upravljačku celinu, ima ekonomsku i pravnu samostalnost,
ima pravni subjektivitet, obavlja u vidu registrovanog zanimanja određenu privrednu delatnost, primarni cilj
je sticanje dobiti/profita, ima određene materijalne resurse – sredstva i zaposlene.

III Privredno društvo

– je oblik

kolektivnog organizovanja preduzeća

, sa svim obeležjima koja su

navedena za preduzeća. Pd se osnivaju sa u svim oblastima i u svim oblicima, a 4 osnovna su – ortačko
društvo, komanditno društvo, doo i akcionarsko društvo. Iz tih oblika izvode se posebna pd (zadružna,
sportska, komunalna), kao i specijalizovana privredno-finansijska društva (banke, osiguravajuća društva,
berze).

IV Građansko društvo

– (udruženje, zadužbina, fondacija) nije ni trgovac, ni preduzeće, niti pd, zato što

mu nedostaju dva obeležja – 1.) ne obavlja privrednu delatnost; 2.) nema lukrativni cilj. Usmerena su ka
zadovoljavanju društvenog ili javnog interesa.

Građanski preduzetnički ortakluk

– je građansko društvo lukrativnog tipa. Udruživanje 2 ili više

lica/ortaka radi ostvarenja određenog imovinskog cilja i sticanja dobiti. Nema svojstvo pravnog lica. Ug. o
građanskom ortakluku (npr. o zajedničkom vođenju ugostiteljske radnje), iako nije formalan, u praksi se
redovno zaključuje u pismenoj formi. U takvom ortakluku dobici i gubici se dele srazmerno ortačkim
ulozima.

2. PODELA PRIVREDNIH DRUŠTAVA?

Privredni subjekti se mogu klasifikovati po raznim kriterijumima:

Po kriterijumu svojine

– polazeći od osnovnih tipova svojine (privatna, javna i zadružna svojina),

razlikuju se: 1.) preduzeća u privatnoj svojini, 2.) preduzeća u državnoj svojini, 3.) preduzeća u zadružnoj
svojini, 4.) preduzeća u mešovitoj svojini. Kod nas se još može sresti i nevlasnički tip preduzeća u
društvenoj svojini, koja su u postupku privatizacije.

Prema delatnosti

koju obavljaju, pd se mogu podeliti na - ona koja obavljaju privrednu delatnost

(proizvodnja i promet roba i usluga) i neprivrednu delatnost.

Prema cilju osnivanja

– pd čiji je cilj sticanje dobiti i pd (u javnoj svojini) čiji je cilj zadovoljavanje opštih

društvenih potreba.

Po formi

– ortačka – čiji članovi se zovu ortaci, komanditna – komplementari i komanditori, sa

ograničenom odgovornošću – članovi doo, akcionarska društva - akcionari.

Prema prosečnom broju zaposlenih, poslovnom prihodu

, mogu se klasifikovati na – mikro, mala,

srednja i velika pravna lica.

Prema odgovornosti članova

– doo i neograničenom odgovornošću.

Podela društva po vezanosti članova

– društva lica (ortačko i komanditno društvo, jer su u njima od

najvećeg značaja lična svojstva, poznanstvo) i društva kapitala (doo i akcionarska društva, nemaju ličnu
kohezionu vezu, jer su to društva kapitala).

Podela društava po broju članova –

kolektivna (sa 2 i više osnivača) i individualna. Višečlana pd (ortačko,

komanditno, doo, akcionarsko) se osnivaju ugovorom koji zaključuju osnivači. Individualna pd su
jednočlano društvo sa ograničenom odgovornošću i jednočlano akcionarsko.

Podela društava po trajanju –

na određeno (moguće je naknadno produžiti vreme trajanja društva) ili

neodređeno vreme.

Podela društava po predmetu i cilju delatnosti

– privredna društva (subjekti lukrativnog karaktera, glavni

cilj im je ostvarivanje zarade – ortačko, komanditno, doo, akcionarsko, individualna preduzeća/trgovci) i
građanska društva (obavljaju po pravilu delatnosti koje nemaju za cilj ostvarivanje zarade ili kada ostvaruju
zaradu stečenu dobit ulažu u dobrotvorne i humane svrhe - udruženja, ustanove, zadužbine, fondacije).

3. OSNIVANJE PD – SISTEMI OSNIVANJA PD?

I Normativni sistem –

je najčešći sistem osnivanja preduzeća u svetu i kod nas, koji omogućava svakom

pravnom i fizičkom licu da može osnovati pd/preduzeće ukoliko ispuni propisane zakonske uslove. Za
osnivanje pd neophodni su – osnivači, osnivački akt i osnivački kapital. Pd prilikom svog nastajanja prolazi
kroz 2 faze – faza osnivanja i faza registracije.

II Zakonski sistem

– preduzeća se mogu osnivati zakonom ili aktom uprave donetim na osnovu zakona

(postoji i danas u oblasti javnog sektora). Akt o osnivanju javnog preduzeća donosi Vlada.

III Sistem dozvole

– osnivanje nekih preduzeća i drugih privrednih subjekata uslovljeno je

dozvolom/odobrenjem nadležnog državnog organa. Npr. za osnivanje banke ili osiguravajućeg društva,
neophodna je dozvola Narodne Banke Srbije.

i APR. Poslovno ime društva je na srpskom jeziku, na ćiriličnom ili latiničnom pismu, a izuzetno na stranom
jeziku.

Ograničenja poslovnog imena

: ne može se registrovati poslovno ime društva koje – vređa javni moral;

može izazvati zabludu pogledu pravne forme društva; može izazvati zabludu u pogledu pretežne delatnosti
društva. Takođe, zabranjeno je i unošenje neistinitih podataka (npr. o godini osnivanja, geografskom
poreklu robe i sl.). Ukoliko se ništavo ime ipak registruje, državni pravobranilac može

tužbom

(hitan

postupak) tražiti da sud naloži promenu naziva prekršioca. Rok za postupanje – 30 dana od dana
pravnosnažnosti presude, ukoliko prekršilac ne postupi po presudi, po službenoj dužnosti se pokreće
postupak likvidacije društva prekršioca.

Zaštita naziva društva u slučaju mešanja identiteta firmi

– naziv društva ne sme biti istovetan nazivu

drugog društva. Ukoliko je naziv takav da izaziva zabludu o identitetu sa drugim društvom, zainteresovano
lice može

tužbom

(hitan postupak) pred sudom tražiti: promenu naziva društva prekršioca i naknadu štete.

Rok za podnošenje tužbe – 3 godine od dana registracije naziva društva prekršioca.

Obavezni elementi:

1.) za ortačko društvo – „ortačko društvo“ ili „o.d.“ ili „od“, 2.) za komanditno –

„komanditno društvo“ ili skraćeni „k.d.“ ili „kd“, 3.) za društvo sa ograničenom odgovornošću -//-, 4.) za
akcionarsko društvo -//-. U postupku likvidacije dodaje se oznaka „u likvidaciji“, a kod stečaja „u stečaju“.
U poslovnom imenu preduzetnika dodaje se oznaka „preduzetnik“ ili „pr“.

Mesto

u kome se nalazi sedište društva

– predstavlja obavezni deo poslovnog imena. Fakultativno, može

da sadrži i oznaku delatnosti kojom se društvo bavi.

Promena poslovnog imena

– se vrši u skladu sa opštim aktima pd. Promena imena se obavezno upisuje u

privredni registar i objavljuje na internet stranici APR-a.

Poslovna pisma

– i drugi dokumenti društva, koji su upućeni trećim licima, moraju da sadrže: poslovno

ime; sedište; adresu za prijem pošte ako se razlikuje od sedišta; MB i PIB. Takođe, od 2018. godine
posebnim propisom je utvrđeno da se društvu ne može uvesti obaveza upotrebe pečata u poslovnim pismima
(dovoljan je potpis ovlašćenog lica).

Rezervacija naziva društva

– moguće je u APR-u izvršiti rezervaciju budućeg poslovnog imena, čime se

osigurava da će taj naziv biti slobodan u momentu registracije (iznos naknade 1.000 rsd, rezervacija važi 60
dana).

6. SEDIŠTE PD?

mesto na teritoriji RS

iz koga se upravlja poslovanjem društva i koje je kao takvo određeno osnivačkim

aktom ili odlukom skupštine. Mesto sedišta je obavezni deo poslovnog imena društva. Prema sedištu se
određuje naocionalna pripadnost, pa društva sa sedištem registrovanim na teritoriji RS smatraju se domaćim
pravnim licima. Prema registrovanom sedištu društva određuje se i nadležnost suda.

Dostavljanje

– se vrši na adresu sedišta društva. Društvo može da ima

posebnu adresu za prijem pošte

teritoriji RS, različitu od adrese sedišta društva, koje mora da bude registrovana u registru privrednih
subjekata. Društvo je dužno da ima i

adresu za prijem elektronske pošte

, koja se registruje u privrednom

registru.

Promena sedišta

– društvo u skladu sa svojim potrebama može slobodno da menja sedište.

Odluku

promeni sedišta donosi skupština društva, ako osnivačkim aktom ili statutom nije drugačije određeno. Ona
se obavezno upisuje u privredni registar.

7. DELATNOST PD?

Sloboda obavljanja delatnosti

– delatnost pd je njegova

aktivnost

, utvrđena opštim aktom o osnivanju, u

vidu proizvodnje i prometa robe, kao i vršenju usluga na tržištu. Društvo u osnivačkom aktu utvrđuje
pretežnu delatnost, koja se registruje u skladu sa zakonom o registraciji. Društvo može da obavlja i sve
druge delatnosti koje nisu zakonom zabranjene nezavisno od toga da li su određene osnivačkim aktom,
odnosno statutom. Kod APR-a društvu se upisuje samo 1 pretežna delatnost.

Dozvola, saglasnost, odobrenje

– određene delatnosti se mogu obavljati tek po dobijanju propisane

saglasnosti, dozvole ili drugog akta državnog organa (npr. proizvodnja, promet i distribucija materija
opasnih i štetnih po zdravlje ljudi i životne sredine; poslovi banaka; poslovi osiguravajućih društava).

Pretežna delatnost

– nju određuje sam osnivač prema vrsti i obimu delatnosti koju namerava da obavlja.

Pretežna delatnost pd koja se bavi

proizvodnjom ili pružanjem usluga

jeste delatnost koja najviše

doprinosi ukupnoj dodatoj vrednosti pd u prethodnoj kalendarskoj godini.

Promena pretežne delatnosti

– društvo može menjati svoju pretežnu delatnost.

Odluku

o promeni

pretežne delatnosti donosi skupština društva, ortaci, odnosno komplementari. Ta promena se registruje u
privrednom registru.

Tehnički preduslovi za obavljanje delatnosti

– proveru ispunjenosti tih uslova vrše nadležni organi

tržišne, zdravstvene, sanitarne, komunalne i dr. kontrole u okviru svog inspekcijskog nadzora.

8. REGISTRACIJA PRIVREDNIH SUBJEKATA?

Svi privredni subjekti obavezno se upisuju u registar privrednih subjekata pri APR. Sedište agencije se
nalazi u Beogradu, a ima i 13 organizacionih jedinica u drugim gradovima RS. APR ima svojstvo pravnog
lica. Registar privrednih društava Agencija vodi od 2004. godine.

Registar privrednih subjekata

– je javna, centralizovana elektronska baza podataka i dokumenata o

privrednim subjektima za teritoriju RS. Agencija vodi Registar privrednih društava i druge registre preko
fizičkog lica koje Zakon o APR naziva -

Registrator

. Registratora imenuje i razrešava upravni odbor

Agencije, na period od 4 godine, uz prethodnu saglasnost Vlade. Podaci iz Registra dostupni su svim licima.

Ko i šta se upisuje u Registar privrednih subjekata

– 1.) preduzetnici; 2.) privredna društva (ortačko,

komanditno, doo, akcionarsko, sportsko privredno, ogranak, zadruga); 3.) stečajne mase; 4.) privredne
komore, turističke agencije; 5.) ugovori: o finansijskom lizingu, o faktoringu, o zalozi na pokretnim
stvarima; 6.) sudske zabrane otuđenja i opterećenja imovine. Upisuju se i udruženja, zadužbine, fondacije,
mediji itd...

Podaci koji se registruju:

a.)

Obavezni podaci

– poslovno ime; sedište; datum i vreme osnivanja; datum i vreme promena; MB;

PIB; pravna forma subjekta; šifra i opis pretežne delatnosti; brojevi računa u bankama; poslovno
ime, pravna forma, sedište; jmbg osnivača ako je osnivač fizičko lice; ime i matični br. direktora i
članova upravnog odbora; ime i matični br. zakonskog zastupnika i granice njegovih ovlašćenja;

1. Zakonski zastupnik –

može biti fizičko lice ili društvo registrovano u RS. Društvo koje ima funkciju

zakonskog zastupnika, tu funkciju vrši preko svog zakonskog zastupnika koji je fizičko lice, ili preko
fizičkog lica sa specijalnim punomoćjem. Zakonski zastupnici se registruju u privrednom registru. Društvo
mora imati najmanje 1 zakonskog zastupnika koji je fizičko lice. Prema ZPD zakonski zastupnik je direktor,
koji po samom svom statusu ima ovlašćenja da zastupa društvo, što je redovan slučaj kod doo i ad. Ako
društvo nema direktora (ortačko, komanditno) zakonski zastupnici su članovi društva (svi ortaci,
komplementari).

2. Statutarni zastupnici –

lica koja su osnivačkim aktom, statutom ili drugim aktom društva određena i

ovlašćena da zastupaju društvo. Statutarni zastupnici su najčešće i zaposleni u društvu, a čija imena i granice
ovlašćenja moraju biti upisani u Registar privrednih subjekata (npr. da u određenim poslovima društvo
zastupa šef pravne službe). Određivanje statutarnog zastupnika nije obaveza, već samo mogućnost društva
da zastupanje u

specifičnim stvarima

poveri takvom zastupniku.

3. Punomoćnici –

punomoćje je ovlašćenje za zastupanje koje vlastodavac (direktor pd ili statutarni

zastupnik) može dati svakom licu koje ima punu poslovnu sposobnost. Ono se daje u pisanoj formi, na
ograničeno ili neograničeno vreme, uz naznačenje ovlašćenja punomoćnika. Ako punomoćnik zaključi neki
ugovor van granica ovlašćenja, takav ugovor ne obavezuje pd, ali ga društvo može odobriti. Ime
punomoćnika ne upise se u registar. ZOO poznaje više vrsta punomoćja, a samim tim i punomoćnika:
generalni punomoćnik; specijalni punomoćnik; poslovni punomoćnik; punomoćnik po zaposlenju i
trgovinski putnik kao punomoćnik. Specifično i najšire punomoćje je prokura.

Prokura

– je poslovno punomoćje kojim društvo ovlašćuje jedno ili više fizičkih lica (prokurista) da u

njegovo ime i za njegov račun zaključuju pravne poslove i preduzimaju druge pravne radnje (potpisivanje
ugovora, zastupanje društva, pregovori sa drugim pravnim licima i sl.). Društvo može dati prokuru bilo kom
licu u pd, ili nekom licu izvan pd koje je stručnjak za određenu oblast. Prokura se izdaje

odlukom

svih

ortaka, odnosno komplementara, direktora, izvršnog odbora, ako osnivačkim aktom odnosno statutom nije
drugačije određeno. Preduzetnik izdaje prokuru lično i ne može preneti ovlašćenje za izdavanje prokure na
drugo lice. Prokura se može izdati i samo na ogranak društva. Prokura je neprenosiva. Prokurista se
registruje u skladu sa zakonom o registraciji.

Prokura može biti

pojedinačna

ili

zajednička

. Ako je prokura izdata za dva ili više lica, svaki prokurista

postupa samostalno. Ako je prokura izdata kao zajednička, pravni poslovi koje zaključuju ili pravne radnje
koje preduzimaju prokuristi punovažni su uz izričitu prethodnu ili naknadnu saglasnost svih prokurista,
osim ako je u prokuri navedeno drugačije.

Prokurista ne može bez posebnog ovlašćenja da: 1.) zaključuje pravne poslove i preduzima pravne radnje u
vezi sa sticanjem, otuđenjem ili opterećenjem nepokretnosti i udela i akcija koje društvo poseduje u drugim
pravnim licima; 2.) preuzima menične obaveze i obaveze jemstva; 3.) zaključuje ugovore o zajmu i kreditu;
4.) zastupa društvo u sudskim postupcima ili pred arbitražom.

U slučaju prekoračenja granica svojih ovlašćenja, prokurista odgovara za štetu koja je naneta društvu
takvim prekoračenjem, osim u slučaju ukoliko je prokurista postupao u skladu sa odlukom nadležnog
organa društva odnosno ako su njegove radnje naknadno odobrene od strane tog organa. Društvo može
opozvati prokuru u svako doba. Prokurista može otkazati prokuru u svako doba, uz obavezu da u narednih
30 dana preduzima neophodne pravne radnje, ukoliko je to potrebno, radi izbegavanja nastanka štete za
društvo.