FAKULTET
za poslovne i finansijske studije
Odjeljenje: Bijeljina
Sadržaj
I. Uvod
...................................................................................................................1
II
.
Nastanak i oblici novca
....................................................................................2
III
.
Funkcije novca
.................................................................................................4
III.I.
Novac kao sredstvo razmjene ili prometa
..............................................4
III.II.
Novac kao platežno sredstvo .................................................................6
III.III.
Novac kao mjera vrijednosti .................................................................7
III.IV.
Novac kao blago ....................................................................................8
III.V.
Svjetski novac .....................................................................................10
IV.
Novčana masa
.................................................................................................11
V
.
Zaključak
.........................................................................................................14
VI
.
Literatura
........................................................................................................15
0
FAKULTET
za poslovne i finansijske studije
Odjeljenje: Bijeljina
I. Uvod
Istorija novca pruža nam mnoge pouke ili je barem, ako se samo potrudimo,možemo
natjerati da nas mnogo nauči. Istorijski pregled pokazuje da je novac prešao nekoliko faza
dok je dobio osobine i funkcije kakve ima u savremenoj ekonomiji.Javlja se na prelazu
prvobitne zajednice u robovlasničko društvo.
Od tada do dana danas,novac je sastavni dio ljudskog života a njegovo izučavanje i
spoznaja postaje neophodnost.Najveći dio onoga sa čime se srećemo u životu - automobili,
kuće, bolesti - važan je samo onima koji to imaju.Nasuprot tome, novac je podjednako
važan i onima koji ga imaju i onima koji ga nemaju, pa zato i jedni i drugi imaju važan
razlog da žele da ga shvate. Novac je jedno od najvećih ljudskih otkrića, olakšava i
ubrzava razmjenu i doprinosi društvenoj podjeli rada.
Šta je to što jedan komad papira, sam po sebi bezvrijedan, čini korisnim i upotrebljivim
sredstvom razmijene, a neki drugi komad papira iste veličine nema nikakvu vrijednost?
Novac nije ni više ni manje nego upravo ono što jest-ono što se obično daje ili prima
prilikom kupovanja ili prodaje roba i usluga.Međutim, nauka i naučna shvatanja novca,
prativši ga kroz različite faze razvoja društva i ljudskih aktivnosti, stvaraju pravu sliku
važnosti novca njegovu funkciju i ulogu u cjelokupnom društvenom sistemu.Ovo je bio
kratki uvod za nastavak seminarskog rada u kome ću pisati o funkcijama novca i novčanoj
masi.
1
FAKULTET
za poslovne i finansijske studije
Odjeljenje: Bijeljina
U opticaju postoje različiti oblici novca, a osnovna podjela prema pojavnom obliku dijeli
se na:
kovani (metalni novac),
papirni i
depozitni novac.
Kovani novac
- Najstariji oblik novca je kovani tj. metalni novac, pod kojim
podrazumjevamo sav novac u obliku kovanica. Može biti od jedne, dvije ili više
vrsta metala.Veći stepen razvijenosti robne proizvodnje, potreba za lakšim
odvijanjem robnog predmeta u kome zlato ima ulogu novca, teškoće u mjerenju i
određivanju kvaliteta zlata koje se nalazi u različitim oblicima i sl., uslov su za
uvođenje metalnog oblika novca. Novac iskovan od plemenitih metala teško se
može falsifikovati, jednostavno se raspoznaje po boji, težini, znaku itd...
Papirni novac
- Vjekovna upotreba zlatnog i srebrnog novca u robnom prometu,
koja je imala za posljedicu da u opticaju funkcionišu monete koje su izlizane i
znatno oštećene, koje su po težini manje od puno vrijednih moneta, a imaju istu
vrijednost, dovela je do pojave papirnog novca, koji je u suštini znak-reprezent
puno vrijednog novca. Specifičnost papirnog novca sastoji se u tome da on koji sam
po sebi ima zanemarljivu vrijednost, od države dobija znatno veću reprezentativniju
vrijednost sa kojom učestvuje u razmjeni. Kao i kovani novac i papirni novac
država proglašava zakonskim sredstvom plaćanja, propisujući mu oblik, veličinu,
boju, apoene i dr, na osnovu kojih se papirni novac jedne zemlje znatno razlikuje
od papirnog novca druge zemlje.Kovani i papirni novac zajedno predstavljaju
gotov novac.
Treći oblik novca je
depozitni
odnosno bankarski,kreditni i žiralni novac.Depozitni
novac se definiše kao potraživanje od depozitne (poslovne) banke tj. novac koji se
nalazi na računima ili na čuvanju kod poslovnih banaka i koji se brzo može
pretvoriti u gotov novac odnosno kovanice ili papirni novac.
3
FAKULTET
za poslovne i finansijske studije
Odjeljenje: Bijeljina
III.Funkcije novca
„Novac zajedno sa robom čini centralnu kariku robne tj. tržišne privrede. Za njega
možemo reći da je to roba posebne vrste koja vrši funkciju opšteg ekvivalenta što znači da
ovladava sposobnošću da se razmjenjuje za bilo koju drugu robu.Dakle možemo reći da je
novac – roba opšti ekvivalent koji izražava vrijednost drugih roba i posreduje u njihovoj
razmjeni“.
2
Suština novca je u njegovim funkcijama a najvažnije su :
novac kao sredstvo razmjene ili prometa
novac kao platežno sredstvo
novac kao mjera vrijednosti;
novac kao blago
svjetski novac
III.I. Novac kao sredstvo razmjene ili prometa
Najvažnija funkcija na osnovu koje se dređuje definicija novca. Novac ovu funkciju mora
da obavlja za razliku od ostalih koje ne mora.U razmjeni koja ima oblik trampe,
neposredno se razmjenjuje jedna vsta robe , tj. jedna upotrebna vrijednost za drugu. Tu
nema nikakvog posrednika u razmjeni .Proces razmjene može se prosto prikazati kao niz:
Roba - Roba, ili skraćeno:
Roba - Roba
Međutim, proces razmjene roba u uslovima postojanja novca nema ovakav oblik. Tada se
razmjena obavlja posredstvom novca , i tu je novac posrednik u razmjeni. U tim uslovima
se jedna roba preobražava u novac , pa se onda tek tim novcem kupuje druga roba. Ovo
2
Jovan B. Dušanić
, ,, Novac“,
Zadužbina Andrejevič, Beograd 2001 god., str.br.101.
4
