Pojam i predmet kriminologije

POJAM I PREDMET KRIMINOLOGIJE

Po knjizi ’’Kriminologija’’

Milo Bošković

, 2011. g. i

nekoliko pitanja po knjizi ’’Osnovi kriminologije

’’ Ivanka Marković

, 2007.g.

Predstavnici petog pravca su pretežno nemački kriminolozi koji su veoma brojni. Lernel
razlikuje

kriminologiju

sensu stricto

, kao nauku o genetskom činiocu zločina i

sensu largo

koja pored prvog

značenja obuhvata i k

riminalnu fenemenologiju, strukturu i dinamiku. Po

Midendorfu kriminologija

u Nemačkoj smatra se naukom o zločinu, kao pojava pojedinaca i

naroda, po Eksneru to je nauka o kriminalitetu. Poljski kriminolog Valčak smatra da je
kriminologija nauka čiji je predmet

istraživanje uzroka kriminaliteta, njegovih oblika, pravilnosti i

zavisnosti povezanih s prestupnikom i kriminalitetom.

Veoma rano se kriminalitetom bavila i kriminalna sociologija koja je svoja kriminološka shvatanja

začela praktično sa klasičnom školom u 18 veku.

Poznati francuski sociolog Dirkem je preko

definisanja pojma kriminaliteta ustanovio pojam kriminologije. On je rekao da je kriminalitet

proizvod mešanja uticaja ljudi i društva, čiji se koreni nalaze u društvu i da je imanentan
samom

društvu. Po njemu pojava kriminaliteta sadržana je u kažnjavanju dok nauka koja se tim

bavi naziva se kriminologija.

S obzirom da postoji različito definisanje pojma kriminologije u teoriji postoje različiti
pokušaji određenja kriminoloških područja i

disciplina. Pobornici shvatanja kriminologije kao

grupne nauke,

dijele je na teorijske i aplikativne discipline. U teorijske-prema njima spadaju

kriminalna sociologija, kriminalna antropologija, kriminalna psihologija, kriminalna psihopatologija
i penologija. Aplikativna ili primenjena kriminologija obuhvata kriminalnu politiku, kriminalnu
profilaksu i kriminalistiku.

PREDSTAVNICI AUSTRIJSKE ENCIKLOPEDIJSKE ŠKOLE smatraju da je kriminologija
multidisciplanarna nauka koja obuhvata parcijalne discipline: od kojih se jedne bave kriminalnom

stvarnošću

-kriminalna fenomenologija, kriminalna sociologija, kriminalna psihologija i kriminalna

antropologija; druge se bavi činjenicama krivičnog postupka

- kriminalistika, sudska medicina,

sudska psihologija, a treće sprečavanjem krivičnih d

ela kriminalna profilaksa, kurativna

pedagogija,

penologija.

SINTETIČKA SHVATANJA kriminologiju vide kao sintetičku nauku koja se svodi na
enciklopedijsko shvatanje kriminaliteta. Nju su postavili Nićeforo i Feri. Ovo stanovište su
kasnije

prihvatili i

drugi naučnici, a od savremenih francuski kriminolog Pinatel. Prema

Feriju

kriminologija je opšti pojam za sve krivične nauke

pa i za krivično pravo. Ovakva

shvatanja temelje se na teoriji da je kriminologija nauka koja se bavi sveobuhvatnim
proučavanjem zločina i izvršioca, kao delatnost čoveka i masovne pojave. Ona koristi
saznanja drugih nauka poput biologije,

medicine, psihologije, sociologije i psihopatologije.

KRIMINOLOŠKE DISCIPLINE I PODRUČJA nastale su iz različitih pristupa u definisanju. Najčešća
podela je na kriminalnu fenomenologiju,

kriminalnu etiologiju i kriminalnu profilaksu-prevencija i

suzbijanje. Kriminalna fenomenologija –simptomatologija, bavi se pojavnim oblicima kriminaliteta, tj.
dinamikom i strukturom delikta, kao njihovom raspro

stranjenošću

(kirminalna geografija)

, dok oblasti

kriminalne etiologije pripadaju pitanja faktora i uzročnosti koje su usmerene

prvenstveno ka ličnosti

delikventa. Slična ovoj je i podela na opštu i kliničku kriminologiju.

UŽI POJAM KRIMINOLOGIJE predsta

vlja kriminologiju kao nauku koja se bavi izučavanjem

etiologije i fenomenologije kriminaliteta, kao masovne i individualne pojave. Kriminologija je
nauka o deliktu i delikventima. Pristalice ovog koncepta kriminologije su Garofalo, Dirkem,
Lombrozo, Pinatel i dr.

Može se reći da preovlađuje shvatanje ŠIREG POJAMA KRIMINOLOGIJE po kome
pristalice ove koncepcije smatraju da kriminologija pored istraživanja kriminaliteta u užem
smislu izučava i sve

ostale oblike prestupnog i devijantnog ponašanja; zatim sistem državnih mera

i mehanizama za

suzbijanje kriminaliteta, uključujući organizaciju i rad pravosudnih i

policijskih organa i ustanova za izvršenje krivičnih sankcija. Unutra ove koncepcije ima više
shvatanja i pristalice ove koncepcije

su: Ferri, Gassberger, Gros, Seeling i dr.

2. PREDMET KRIMINOLOGIJE

Predmet proučavanja kriminologije je
delikventna ličnost ili sam delikt ili i jedno i
drugo.
Prva shvatanja o predmetu kriminologije
potiču od italijanskog kriminologa
Lombroza koji je

smatrao da je osnovn

pitanje nauke zločinac, a ne njegovo delo.
Shvatanja koja predmet kriminologije svode
na   ličnost   polaze   od   stava   da   ličnost
prestavlja   najviši   pojam   za   kriminologiju   i
njeno   proučavanje   je   glavni   predmet
kriminoloških   ispitivanja.   Pod   ličnošću   se
podrazumjeva   duševna   struktura   čovjeka,
’’njegova   forma   mentis’’,   način   njegovor

posmatranja, reagovanja i sfere intelekta
(razum, volja, senzibilnost).

Drugo   stanovište   koje   je   sociološko   i
pravno   polazi   od   toga   da   je   predmet
kriminologije   zločin.   Ovo

shvatanj

e potiče

od francuskog sociologa Dirkema, gde se
pretežna kriminološka istraživanja kreću

dva   pravca:   posmatranje   unutrašnjeg
stanja   ličnosti   i   ispoljavanje   slobodne   ili
prinudne   volje,   koje   su   uslovljene
socijalnom   okolinom.   Ličnost   delikventa,
kao   pred

met kriminologije, može se

posmatrati iz dva aspekta:

kako se njegovo unutrašnje stanje manifestuje u
socijalnoj sredini

i na drugoj strani, kako se socijalna sredina
odražava na njegova unutrašnja svojstva.

Neki autori polaze od stanovišta da su predm

izučavanja kriminologije kriminološki
faktori,

odnosno uzroci koji čoveka dovode

do vršenja krivičnih dela. Predstavnici ovih
shvatanja su: Feri, Hurvit, Pinatel i dr. Ovo
stranovište potiče od italijansko

g pozitiviste

Feria. Ovo shvatanje je važilo

pola veka kao

vladajuće shvatanje.