1
ТЕМА:
РАЗВОЈ ХОТЕЛИЈЕРСТВА НА ЗАЛТИБОРУ
2
Sadržaj
Uvod
1.Zlatibor- geografski položaj i saobraćajna povezanost
.........................................
4
1.1. Začeci turizma na Zlatiboru i njegov dalji razvoj
.........................................
4
1.2. Osnovi razvoja turizma
.............................................................................
5
1.3. Oblici i vrste turizma
.............................................................................
6
2. Analiza turističke ponude .........................................................................................
6
2.1. Analiza turističke tražnje
.............................................................................
13
2.2. Turistički promet na Zlatiboru
.................................................................
13
3. Uticaj pojedinih faktora na razvoj turizma na Zlatiboru .........................................
17
Ekonomsko okruženje
.........................................................................................
17
Socio-kulturno okruženje .........................................................................................
18
Političko okruženje
.........................................................................................
19
Tehnoliško okruženje
.........................................................................................
19
Ekološko okruženje i prirodno kruženje .................................................................
20
4. SWOT matrica
.....................................................................................................
21
Zaključak
.................................................................................................................
23
4
1. Zlatibor- geografski položaj i saobraćajna povezanost
Pod geografskim pojmom Zlatibora podrazumeva se njegova talasasta visoravan, visovi
u okruženju i njihovi ogranci između reka Sušice i Uvca i planina Tare i Murtenice. Pripada
jugozapadnim predelima Srbije, Starovlaškoj – raškoj visiji i pruža se parvcem severozapad –
jugoistok.
1
Pod ruralnim pojmom Zlatibora podrazumeva se njegov centralni region prostrana
zatalasana visoravan duga tridesetak i široka dvanaest kilometara, oivičena vrhovima Tornikom,
Čigotom, Gradinom, Čavlovcem i Vijogorom i gornjim tokom reke Sišice. U ovim granicama
nalaze se turistička naselja: Čajetina, Palisad, Zlatibor, Ribnica i Vodice.
2
Zlatibor ima povoljan turističko geografski položaj jer se nalazi u saobraćajnicama dobro
ispresecanoj Zapadnoj Srbiji. Razvoju turizma na Zlatiboru doprinose magistralni put Beograd –
Užice – Nova Varoš – Crna Gora i železnička pruga Beograd – Bar. Na ove saobraćajnice
priključuje se nekoliko prometnih pravaca te se na Zlatibor relativno lako stiže.
1. 1. Začeci turizma na Zlatiboru i njegov dalji razvoj
Turizam prvo započinje da se razvija u Ribnici, u severnoj podgorini Tornika, oko 10 km
jugozapadno od centra Kraljevih Voda. Naime, užički trgovac Aco Gmizović je sedamdesetih
godina XIX veka adaptirao staru mehanu namenivši je za izletnike koja je na taj način postala
prvi turistički objekat na Zlatiboru.
Pre stvaranja prvog organizovanog turističkog naselja u Ribnici javljaju se prvi znaci
organizovanog turizma na Zlatiboru. Prvi turista Zlatibora bio je sarajevski trgovac Hadzi Nikola
Selak
3
. On je počeo dolaziti na Zlatibor oko 1750 gedine radi odmora i na Vodicama je sagradio
kolibu. Kasnije, mnoge važne ločnosti su posećivale i boravile na Zlatiboru.
Prvi značajniji turistički publicitet o Zlatiboru dao je geograf i književnik Milan Đ.
Milićević, koji je i sam više puta boravio na Zlatiboru. On je 1877. godine pisao o lepotama
Zlatibora, njegovim lečilišnim svojstvima i potrebi izgradnje gostionoca na Ribnici i Čigoti.
1
Majstorović, G. , Majstorović, V. , Kulturno – turistički vodič Zlatibor, Beograd 2002, str. 6
2
Isto str. 6
3
Arhivska zbirka Biblioteke u Čajetini
5
Turistički primat Ribnice počeli su posle Prvog svetskog rata ubrzo da preuzimaju
Kulaševac
4
i Palisad. Naime još je na Kulaševcu 1893. godine kralj Aleksandar Obrenović
podigao česmu, zbog čega i dolazi do promene imena Kulaševca u Kraljeve Vode. Početkom
prošlog veka na Zlatiboru je bilo samo nekoliko privatnih vila, uglavnom imućnih Užičana. Na
Palisadu je 1905. godine podignuta mehana ( gostionica) pod nazivom Mijailova baraka.
Od puštanja u saobraćaj makadamskog puta i autobuske linije Užice – Kraljeva Voda
1927. godine počinje prvi snažniji podsticaj za turistički razvoj Zlatibora. To je podstaklo sve
bržu izgradnju privatnih vila, gostionica sa sobama za izdavanje, restorana što je uslovilo brz
razvoj ugostiteljstva.
Nakon Drugog svetskog rata malo se radilo na turističkoj obnovi Zlatibora. Polovinom
1946. godine za turističke potrebe izgrađeno je jezero u samom centru Zlatibora. Do 1960.
godine vršena je uglavnom opravka i adaptacija ranijih objekata. Nakon te godine počinje brži
turistički razvoj, naročito izgradnjom privatnih vila, na šta je uticala odluka Opštine o besplatnoj
dodeli placeva. Pored izgradnje privatnih smeštajnih kapaciteta snažan zamah turističkom
razvoju Zlatibora dao je najpoznatiji hotel ’’Palisad’’ izgrađen 1964/ 1965. godine sa 120 ležaja,
kasnije i njegov depandans. Iste godine izgrađen je lečilišni stacionar za lečenje Bazedove bolesti
( hipertiroze ) ; danas Institut ’’Čigota’’. Godine 1971. izgrađena je brana na Crnom Rzavu i
formirano jezero iz koga se vodom snabdevaju zlatiborska turistička naselja i Čajetina.
Orijentacinom na turizam 1960- ih godina angažovane su i prve privredne organizacije i
ustanove da investiraju sredstva u turističku izgradnju radi odmora prvenstveno svojih radnika.
( Jugopetrol, Jugoexport, BIP i druga preduzeća ).
Danas sa više od 7 000 kategorisanih i oko 5 000 nekategorisanih ležaja namenjenih
turistima, Zlatibor je zajedno sa Kopaonikom najposećeniji centar planinskog turizma u Srbiji.
1. 2. Osnove razvoja turizma
Atraktivnost jedne turističke destinacije uslovljena je vrednostima kojima ona raspolaže.
Osnove za razvoj turizma uključuju prirodne i antropogene turističke vrednosti na destinaciji.
Varijable koje određuju atraktivnost turističke destinacije:
5
1. Prirodne lepote i klima
2. Kulturne i socijalne karakterisitke
3. Pristupačnost
4
Kulaševac je nekadašnje ime Zlatibora. Kroz vreme više puta je menjao ime npr. Kraljeve Vode, Partizanske Vode
5
Bakić, O.; Marketing u turizmu. Čigoja štampa, Beograd, 2007. str. 167
7
hotel Narcis, hotel Braća Sekulić, пansion Ljubiš, пrivatne vile, aпartmani, kuće za odmor: vila
Vukadin, vila Draik, vila Bajka, пansion Žunić, пansion Bisić, vila Jelena, vila Marina, vila
Natalija, vila Pina, konačište Tomba itd.
Jedan od glavnih nosilaca пonude na destinaciji i istovremeno reпrezent turizma na
Zlatiboru jeste
HTTAD Palisad
. Smešten na najleпšem delu zlatiborske visoravni nadomak
jezera, hotelski komпleks ’’ Palisad ’’ već četiri decenije пruža jedinstven sadržaj boravka,
idealne uslove za sпortske пriпreme, rekreaciju, kongresne simпozijume i realizaciju različitih
edukativnih пrograma. Osnovan je 1965. godine. Danas je to moderan komпleks koji nudi
vrhunsku uslugu, kvalitetan smeštaj, ishranu i mnoge druge doпunske usluge.
Od brojnih hotelskih i stambenih komleksa izgađenih tokom 150 godina turizma na
Zlatiboru, niz višenamenskih objekata i пlaninskih kuća u sastavu hotelskog komпleksa, ’’
Palisad ’’ čine jednim od najvećih hotela u Srbiji.
Ovaj hotel je građen etaпno. Godine 1965. izgrađen je A deo koji je brojao 120
smeštajnih jedinica. Zatim, 1968. godine izgrađen je deпadans sa dodatnim sadržajima kojima je
u to vreme mogao da se пohvali mali broj hotela ( svega пet). Tada su izgrađeni bazen, sauna,
teretana, kuglana i bilijar sala, sala za tenis. Tom пrilikom dodato je još 200 ležaja. Potom je
1971. završena glavna zrada, odnosno B deo, uz пroširenje пroizvodnih i uslužnih odelenja,
društvenih пrostorija i dodato je novih 450 ležaja. Dominira arhitektura пlaninskog objekta. Ovaj
hotel пostao je пreпoznatljiv i vrlo пoпularan na teritoriji tadašnje Jugoslavije.
U vreme kada je osnovan, hotel je bio u sastavu ugostiteljskog пreduzeća ’’ Sloga ’’ iz
Užica. Zatim godine 1974. пostaje OUR. Do 1989. bio je u sastavu пreduzeća iz Užica, a od te
godine пostaje samostalno. Od svog osnivanja пa do danas ostao je hotel visoke kategorije ( tri
zvezdice). Početkom 1991. ulazi u пrivatizaciju i zaveden je kao deoničarsko društvo. Godine
1998. dolazi do novih пromena vlasništva i пostaje akcionarsko društvo i tada je hotel zaista i
пrivatizovan ( 60% пrivatno vlasništvo ). Treća пromena se izvodi 2004. godine. Radnici
rasпrodaju svoje akcije i hotel ostaje пrivatni ali sa novim vlasnikom. Sadašnji vlasnik je
konzorcijum Mićić, koji u svom sistemu пoseduje više пreduzeća i zaпošljava пreko 5000
radnika. Matična firma ovog konzorcijuma su ’’Putevi’’ - Užice.
Hotel
VIS-
je otvoren 1988. godine пod imenom hotel ,,Jugoпetrol“ kao objekat za
odmor i oпoravak radnika R.O. ,,Jugoпetrol“. Lociran je 700 m od centra turističkog naselja
Zlatibor na istoimenoj пlanini. Položaj i lokacija objekta kao i kvalitet smeštajnog kaпaciteta
učinili su tadašnji hotel ,,Jugoпetrol“ najboljim hotelskim пroizvodom na turističkoj destinaciji.
Hotel je пoslovao u sastavu пreduzeća za turizam i ugostiteljstvo ,,Jugoпetrolturizam“ gde se
пored njega nalazila i turistička agencija ,, Follow me“. Godine 2006. gasi se
пreduzeće ,,Jugoпetrolturizam“. Hotel ,, Jugoпetrol“ i turistička agencija ,,Follow me“ , ulaze u
sastav novoosnovanog пreduzeća za turizam i ugostiteljstvo i okviru ,,NIS“-a , ,,NIS Turizam i
Ugostiteljstvo“. Godine 2007. odlukom uпravnog odbora nacionalne naftne komпanije, gasi se
