1. PEDODONCIJA – PREDMET IZUČAVANJA, ASPEKTI STOMATOLOŠKE ZAŠTITE
ZA DJECU
Dječija stomatologija je dio stomatologije, koja proučava fiziološka i patološka dešavanja u ustima i
na zubima djece. Vrlo važno i neizostavno područje djelovanja specijaliste dječije stomatologije je i
liječenje djece sa posebnim potrebama.
Ocem pedodoncije, smatra se Robert Bunon, koji je otkrio povezanost između ishrane i zdravlja
majke i mineralizacije djetetovih zuba. Proučio je uticaj zaraznih bolesti na razvoj zuba, te opisao
načela serijske ekstrakcije.
Pedodoncija uključuje prevenciju koja omogućava očuvanje zdravlja zuba koji niču i drugih oralnih
stuktura. Preventivni postupci uključuju profesionalno čišćenje uz primjenu fluorida, prehrambeno i
dijetetsko savjetovanje. Pedodoncija također uključuje ranu dijagnozu i tretman mnoštva oralnih
bolesti i stanja u usnoj šupljini djece i adolescenata uključujući karijes, parodontalna oboljenja,
mineralizacijske poremećaje, poremećaje razvoja i ncanja zuba, te traumatske ozljede, kako zdrave
djece, tako bolesne i hendikepirane djece.
U pedoodnciji je također važna preventina, dijagnostička i rehabilitacijska intervencija. Pedodoncija
obuhvata zdravu djecu, medicinski kompromitovanu djecu, djecu koja su intelektualno
onesposobljena, kao i savjetovališta za trudnice.
2. INDEKSI ORALNOG ZDRAVLJA
U skupinu indexa oralnog zdravlja spadaju: KEP/kep (DMFT/dmft), GI, IOH, PI, PBI, CPI/TN, IOTN.
KEP index (stalna denticija)
predstavlja index, gdje se zbrajaju K-kariozne površine, E-ekstrahirani
zubi i P-plombirani zubi (zubi sa ispunom).
kep index (mliječna denticija)
isto kao u stalnoj denticiji, samo se obilježava malim štampanim
slovima.
Papilla bleeding index (PBI)
Parodontalnom sondom se ulazi u gingivalne sulkuse. U II i IV kvadrantu vestibularno, a I i III oralno.
Index krvarenja=broj krvarenja na papilama/broj ispitivanih papila
0-Nema krvarenja; 1-Tačkasto krvarenje; 2-Linijsko krvarenje; 3-Trokutasto krvarenje; 4-Profuzno
krvarenje
Index plaka (IPL) Silness i Loe
0- na zubu se ne vidi plak, struganjem po vratu zuba na vrsku sonde nema plaka
1- plak se ne vidi na zubu ali struganjem po vratu zuba na vrsku sonde vidi se plak
2- plak se vidi na zubu
3- na zubu se nalazi mnogo plaka
Index oralne higijene
0- nema naslaga; 1- meke naslage prekrivaju manje od 1/3 površine krune zuba; 2- meke naslage
prekrivaju između 1/3 i 2/3 površine krune zuba; 3- meke naslage prekrivaju više od 2/3 površine
krune zuba
Gingivalni index (Silness i Loe)
0- inspekcijom se ne uočava nikakva promjena boje oblika i velicine gingive, nema inflamacije
1- boja gingive promijenjena, na tupi pritisak sondom ne dolazi do krvarenja, blaga inflamacija
2- boja gingive promijenjena, na tupi pritisak sondom dolazi do krvarenja, umjerena inflamacija
3- gingiva spontano krvari, izrazit eritem ili hipertrofija, prisutna je jaka inflamacija
CPITN ( parodontalni index zajednice i potrebe liječenja)
Kriteriji
0- ako je dubina manja od 3,5mm a nema lokalnih iritacija niti krvarenja to je zdrava gingiva i zdrav
parodont
3. FIZIČKI RAST I RAZVOJ (PRENATALNI I POSTNATALNI PERIOD)
Prenatalni period je period koji plod prolazi od trenutka fertilizacije, pa do rođenja i prosječno traje
blizu 40 sedmica. Ovaj period je karakteriziran procesom diobe i proliferacije stanica. Brzina rasta je
takva, da se od težine zigota od 0,005mg uveća na 3250g, kolika je prosječna težina novorođenčeta.
Ovaj vremenski period je podijeljen u embrionalni i fetalni stadij. Embrionalni stadij započinje u 3-oj
sedmici i trajde do 8 sedmice nakon oplodnje. U ovom periodu dolazi do diferencijacije tri zametna
listića: ektoderm, endoderm i mezoderm koji daju osnovu za razvoj određenih tkiva, organa i
organskih sistema.
Početkom trećeg mjeseca intrauterinog života (od 9 sedmice nakon oplodnje) započinje fetalni stadij,
koji traje do rođenja. U ovom periodu dolazi do rasta i razvoja ploda.
Rast se prema Enlow-u definira kao promjena u fizičkoj veličini nekog organa, anatomski je fenomen,
dok Ranly rast definira kao promjenu veličine, ali i oblika i orijentacije nekog organa.
Razvoj se definira kao povećanje kompleksnosti funkcije nekog organa ili sposobnosti pojedinca za
nove osobine, i on je fiziološki fenomen.
Kognitivni razvoj se definira kao razvoj složenih misaonih procesa poput rasuđivanja, mišljenja,
uočavanja i rješavanja problema, te kreativnog stvaranja i usjmeren je prema interakciji sa vanjskim
svijetom. Ovi procesi se odvijaju sinhrono, tj. međusobno se isprepliću.
Postnatalno, rast i razvoj se nastavljaju, ali ne istim tempom, nego se smanjuje, ali je i dalje
intenzivan. Do prve godine dijete teži do 10kg i naraste dodatnih 50% svoje visine s kojom je rođen.
Proporcije djeteta se mijenjanu intenzivno u toku prve godine života, tako da zahvaljujući rastu
viscerokranijuma i mandibule lice poprima izgled malog djeteta, donja vilica i brade se izvlače i
postaju prominentnije. Opseg grudnog koša se povećava i nadmašuje opseg glave. Abdomen ostaje
lagano izbočen, sve dok dijete ne prohoda potpuno čvrsto i samostalno (dob od oko 2,5godine).
Model rasta humanog organizma temelji se na supero-inferiornom modelu, što znači da postoji
osovina povećanja intenziteta rasta koja se proteže od glave prema nogama, odnosno da se
proporcije tijela mijenjaju tokom rasta tako da npr. Postnatalno noge rastu mnogo više u donosu na
glavu. Različita tkiva rastu u različitim vremenskim intervalima i različitim intenzitetom. Tako do
sedme godine najintenzivnije raste nervno tkivo, dok spolne strukture rastu kasnije, poslije desete
godine života. Limfno tkivo raste najintenzivnije od svih tkiva do puberteta, nakon čega regredira.
Rast i ravoj se može pratiti na osnovu standardiziranih krivulja, gdje se može utvrditi da li se dijete
normalno razvija ili postoje odstupanja od normalnog rasta i razvoja.
Razvoj djeteta može se pratiti i na osnovu sazrijevanja motoričkih funkcija, te na osnovu toga
razlikujemo razvoj grubih i finih motoričkih funkcija.
-dijete bi u dobi od 6mjeseci moglo držati stvari u rukama i sjediti
-do sedmog mjeseca bi moglo premještati objekte iz jedne ruke u drugu
-do godinu dana trebalo bi sjediti samostalno, a na osnovu finih motoričkih kretnji trebalo bi
samo držati čašu i kašiku
-do druge godine bi moglo hodati uz stepenice, a zahvaljujući razvoju fine motorike može
otvoriti vrata
-do treće godine trebalo bi skakati saviših predmeta (npr. stolac), a fina motorika je razvijena
do razine povlačenja crte olovkom.
-u predškolskoj dobi dijete trči, može stajati na jednoj nozi i sl., samo se oblači i svlači, te
može nacrtati jednostavnu sliku čovjeka
U školskoj dobi dolazi do izražaja karakteristika psiho-socijalnog razvoja djeteta. U ovom periodu
rasta i razvoja djeteta pristup je potrebno prilagoditi na način da se upotrebljavaju konkretni primjeri.
Tako prilikom pregleda je poželjno djetetu dopustiti da uzme ogledalo ili drugi instrument u ruku,
kako bi jasno vidjelo njegovu namjenu.
U toku adolscentnog perioda, najvažniji je pubertalni rast, pojava sekundarnih spolnih karakteristika
te emotivni i socijalni razvoj. U ovomm periodu, adolescentima je poželjno dopustiti, da sami izaberu
vrstu i način tretmana, kako bi se uspostavio što bolji odnos između liječnika i pacijenta.
U toku šeste sedmice dolazi do nastanka nepčanih nastavaka, koji nastaju izrastanjem iz maksilarnih
nastavka koso prema dolje, a spajaju se u sedmoj sedmici, čime tvore sekundarno nepce. Sekundarno
nepce odvaja usnu od nazalne šupljine.
U toku sedme sedmice dolazi do retrofleksije glave, čime se oslobađa prostor za rast mandibule, koja
iz položaja emrionalne retrognatije, prelazi u položaj embrionalne progenije. Izemđu 10. I 18.
Sedmice mandibula ima usporen rast u odnosu na maksilu. Nakon tog perioda ponovno se pojavljuje
ubrzan rast mandibule, ali ona ne dostiže maksilu i pred rođenje mandibula se nalazi u položaju
embrionalne retrognatije.
POSTNATALNI RAST I RAZVOJ KRANIOFACIJALNOG SISTEMA
Rast kranijalne baze je pod uticajem genetskih faktora, dok postnatalno rast je omogućen rastom na
suturama koje se individualno zatvaraju. Facijalne kosti postnatalno rastu uglavnom direktnom
apozicijom i resorpcijom kosti.
Postnatalno rast glave se nastavlja u sve tri ravni (transverzalno, sagitalno i vertikalno). Kosti mogu
rasti enhondralnim ili intramembranoznim okoštavanjem. Enhondralno raste kranijalna baza
(sfenoidna kost, baza okcipitalne kosti i etmoidna kost). To znači da se hrskavično tkivo s vremenom
zamjenjuje za koštano tkivo, a sa napretkom rasta, hrskavično tkivo se smanjuje, tako da je na kraju
rast moguć samo na suturama.
Kosti kalvarije, maksila i mandibula rastu intramembranoznim tipom okoštavanja, odnosno direktne
apozicije kosti koja se odvija u toku cijelog života, s tim da intenzitet rasta s vremenom slabi. Lice
raste i formira se pod indirektnim uticajem razvitka mozga. Zbog položaja, nazomaksilarni kompleks
brže dostiže svoju konačnu veličinu u odnosu na mandibulu.
Mandibula novorođenčeta je mala i nerazvijena u odnosu na maksilu i lice, mandibula će maksilu
veličinom dostići tek kasnije rastom ramusa, razvitkom žvačnih mišića i nešto sporijim razvitkom
srednje lobanjske jame.
Gledajući u cjelini, lice raste prema gore i nazad, dok se u prostoru pomiče prema dolje i naprijed.
Kod novorođenčeta odnos neurokranijuma i viscerokranijuma je takav, da viscerokranijum čini 1/8
lobanje. Vilice su razvijene i nemaju alveolrane nastavke, maksilarni sinusi nisu formirani, a TMZ je
nedovoljno razvijen.
Promjene lica od rođenja do adultnog doba su izrazite i ovise o genetskim, funkcionalnim i spolnim
faktorima. Rast se može pratiti na dva osnovna načina, mjerenjima i eksperimentalnim metodama.
