Analiza muzičkog dela 1 – ispitna pitanja i
odgovori
1. Muzičke komponente; muzički planovi
Melodija, harmonija, ritam, tempo, dinamika, boja
Tematski plan (muzički materijal na kome se zasniva kompozicija
ili jedan njen deo, koji daje delu identitet i prepoznatljivost i koji
se karakteriše izvesnim stepenom zaokruženosti, dovršenosti.
Tonalni plan (odnosi se na organizaciju tonskih visina, što se
odnosi na tonalni sistem - lestvice; postojanje vertikale - polifonija
ili homofonija, postojanje harmonskih funkcija; postojanje
centralizacije – da li su tonske visine/akordi organizovane tako da
projektuju jednu visinu/akord kao primarnu; i druge vrste odnosa
između tonova i akorada – dodekafonija, gde ne postoji
centralizacija, već su svi tonovi podjednake važnosti).
Strukturalni plan (način na koji se pojedinačni elementi organizuju
u celinu- granice između delova, redosled tih delova, njihovi
odnosi u smislu isto/ slično/ različito, njihove funkcije u
kompoziciji).
2. Dinamika proširenog tonaliteta. Harmonska kadenca
Tonalne promene mogu biti nadomeštene i samo proširenjem
sistema odnosa i akordske građe unutar osnovnog tonaliteta.
Proširenje tonaliteta pomoću vantonalnih akorada jeste
zahvatanje područja drugih,bliskih tonaliteta. Glavnu ulogu imaju
tzv. alteracioni tritonusi (tritonusi karakteristični za te tonalitete
ostvareni alteracijom pojedinih lestvičnih stupnjeva). Time se neki
od lestvičnih akorada „tonikalizuje“, ali pri tom ne gubi vezu i
značenje u okviru osnovnog tonaliteta. Funkcionalnu
karakterističnost ima mali durski četvorozvuk kao najizrazitiji
predstavnik dominantne funkcije, i moguće je da se lančanim
nizanjem samih dominanti sugeriše isto takvo smenjivanje njima
odgovarajućih tonaliteta, pri čemu je svaki od njih predstavljen
samo svojim dominantnim akordom, bez razrešenja. Ove tzv.
eliptične akordske veze su izuzetak od načela da tonalitet može da
se iskaže samo kroz odnos barem dva akorda koji ga predstavljaju.
Ako lanac završava u istom tonalitetu u kojem je i započeo, on se
može tumačiti kao niz vantonalnih akorada, ali u svakom slučaju
unosi stepen labilnosti u tonalnu osnovu. Retko se dešava da se
uzastopno jave više od 4 dominante. Kao vrsta sekvence, nosi
opasnost da deluje kruto i neinventivno, ali može biti bogatije
razrađena i izbeći tu opasnost (presudan je tempo izvođenja). Sve
pretapanja modalnih struktura u durske i molske strukture-
uvođenjem alteracija. Razlozi:
-snižavanje IV stupnja u lidijskom i VI u dorskom-izbegavanje
tritonusa;
-povišenje VII stupnja u dorskom, miksolidijskom i eolskom
modusu-stvaranje donje vođice;
-povišenje terce finalisa (tzv. pikardijska terca) u završnom
sazvučju „molskih modusa“-smatralo se da je akustički stabilnija,
konsonantnija od male.
Sa učestalijim i fiksiranim izmenama,miksolidijski i lidijski
pretapaju se u dur,dorski u prirodni mol (sa b), u melodijski (sa cis)
i u harmonski (sa b i cis). Frigijski je pretrpeo posebne izmene, jer
se u njemu nije koristila donja vođica, zbog postojanja gornje, a
finalis je dobio značenje dominante harmonskog mola (sa
pikardijskom tercom). Harmonska varijanta dura (moldur)-odnos
molske subdominante i durske tonike,koji se javljao u plagalnim
kadencama „molskih modusa“ sa završnom pikardijskom tercom,
preneo se u dur, s tim što nije alterovana terca tonike, već
subdominante. Iz toga je protekao i melodijski dur (miksolidijski
moldur), koji je našao primenu uglavnom u tzv. miksolidijskom
istupanju u subdominantnu oblast.
4. Podela i osnovna obeležja muzičkog baroka. Harmonija
ranog baroka
Barok se može podeliti na rani (1580. do 1630. g.), srednji (1630.
do 1680. g.) i pozni (1680. do 1730. g.). Za period ranog baroka
karakterističan je homofoni slog, koji je izražen kroz razvoj
operske monodije. U instrumentalnoj muzici obnavlja se i
polifonija (fuga), ali homofonija ipak nalazi širu primenu.
Harmonska komponenta istaknuta je pomoću tzv. basa kontinua
(stalan, neprekidan bas) i generalbasa-deonice poverene čembalu
ili orguljama, koji svira na osnovu zapisane basove linije i šifre
akorada, improvizujući. Čak se i polifonija jasno oslanja na
latentnu harmoniju, jer sazvučja nisu samo kombinacije intervala,
već se mogu tumačiti i harmonski. Barok je prvo razdoblje muzičke
istorije sa uvek prisutnom harmonskom komponentom muzike i
sa ustoličenim klasičnim tonalitetom.
Rani barok je u harmonskom jeziku još uvek prelazno doba.
Monodija je učinila da harmonska vertikala bude u službi
melodije. Samim tim, sve je češća primena akordskih disonanca,
mada su odnosi između akorada i dalje dosta proizvoljni. Pošto su
četvorozvuka se koriste glavni (D,II i VII,poslednja dva i u
moldurskoj varijanti,kao funkcionalno karakterističnijoj). Ostali
četvorozvuci se javljaju u sekvenci, ili kao plod figuracije (ovo
drugo važi i za nonakord). Od vantonalnih akorada, koriste se
samo dominante (DD i VII
D
) i subdominante (D
S
i VII
S
). Jedini
alterovani akord u užem smislu je napolitanski, koji se još uvek
javlja retko.
6. Harmonska sredstva u molskom tonalitetu
Osnovni vid molske lestvice je bio i ostao harmonski, dok je pojava
prirodne i melodijske vezana za linearne okolnosti: prirodna se
javlja u pokretu od tonike ka dominanti naniže, a melodijska od
dominante ka tonici naviše. Javlja se i suprotan pokret, što je
zaostatak modalnih obeležja. Frigijski obrt predstavlja silazan
pokret od tonike do dominante u molskoj lestvici, pri čemu se
harmonije na sledeće način:t-durski III ili VII,ili d-s-D (takođe
modalni zaostatak). Ovakav tetrahord nazvan je frigijski, jer su u
frigijskom modusu oba ovakve građe. Akordi III i VII stupnja
prirodnog mola javljaju se u sekvencama,jer njihov odnos u
harmonskom molu ne bi bio odgovarajuć. III prekomerni se javlja
još uvek retko. Fiksirane alteracije su melodijski VI i harmonski VII
stupanj, ako posmatramo prema prirodnom molu. Međutim,
