AKTUELNI PROCESI
TRANZICIJE I GLOBALIZACIJE
Začeci globalizacije
Od 1950. do 1980. godine zemlje u razvoju su biljezile brze stope rasta nego sto su bile
stope rasta razvijenih zemalja u periodu njihove industrijske revolucije. Kao rezultat toga
zemlje u razvoju su povecale svoje ucesce u svetskom bruto drustvenom proizvodu sa
15% u 1960. na 22% u 1985. godini. U istom periodu mnoge od tih zemalja su postale
aktivne ucesnice u sirenju i dinamiziranju globalnog sistema trgovine. U 1965. godini
njihovo ucesce u svetskom izvozu industrijskih proizvoda je bilo svega 7%, da bi 1985.
godine ono bilo povecano cak na preko 16%. Neosporno, da je kroz poziciju zemalja u
razvoju moguce uviđeti rastucu dinamicnost i međuzavisnost svetskog trzisnog
ambijenta.
Posleratni period, misli se na onaj poslije Drugog svetskog rata, razvoja svetske privrede
u cjelini karakterisu vrlo
dinamicne strukturne promjene
, kako u sferi proizvodnje,
tako i u trzisnoj poziciji pojedinih zemalja. Globalna privredna kretanja su bila pracena
znatno brzim rastom svetske trgovine od rasta svetske proizvodnje. Vec uocene
tendencije i prognoze govore da se mora racunati sa najpovoljnijim kretanjima i nizim
stopama rasta. U takvim i ocekivanim kretanjima, marketing bi uz tehnologiju i kapital
trebao da odigra jednu od kljucnih uloga u borbi za adekvatno mjesto u međunarodnoj
pođeli rada i zadovoljavajucu trzisnu poziciju u svijetu. Bez razlike na određene
strukturne i trzisno – prostorne promjene,
dominacija industrijski razvijenih zemalja
se nije dovodila u pitanje. Njihovo ucesce u ukupnom svetskom uvozu se u periodu od
1950. godine permanentno odrzavalo na nivou od oko 66%, dok im je ucesce u svetskom
izvozu imalo blage oscilacije nanize ( od 67% do 63% ).
U uslovima savremenih trzisnih i tehnoloskih promjena, tesko je i zamisliti buducnost
svetske privrede bez najaktivnije uloge razvijenih zemalja. Onako kako razvijene
industrijske zemlje budu uspjele da nađu rešenja za svoje unutrasnje teskoce
prilagođavanja nastalim promenama, u mnogome ce se odvijati i njihova angazovanost na
trazenju rešenja za ostala otvorena pitanja savremene svetske privrede. Orjentacija na
3
maksimiranje svojih tekucih interesa, ne sagledavajuci posljedice sopstvenih poteza na
dugorocan razvoj svetske privrede – bila bi strategija sa samoogranicavajucim dejstvom.
Racunajuci na cinjenicu da su razvijene zemlje navikle da razmisljaju o dugorocnim
aspektima sopstvenog rasta i razvoja, za ocekivati je aktivniju ulogu nerazvijenih zemalja
( posebno tzv. Novoindustrijalizovanih, ciji ce se broj svakako povecati ), kao i istocno –
evropskih zemalja, sa svojim kvalitativno novim odnosom prema svetskom tržištu i
međunarodnoj trgovini. Za međunarodnu trgovinu se moze reci da je stara koliko i
ljudska civilizacija. Pojedini narodi su od samog pocetka ispoljavali potrebu da trguju
izmeđe sebe ( Kinezi sa Mongolima, Asteci sa Majima, Rimljani sa Egipcanima,
Americki indijanci sa Kolonistima i sl. ).
Trgovina se vrlo dinamicno razvijala
, najprije
kroz primitivno – naturalne forme, zatim kroz kolonijalni i imperijalni okvir, da bi poto
dobila svoj tradicionalni izraz robno – novcane i interesne razmjene na principima
komprativnih razlika i komparativnih prednosti. Struktura ponude i struktura traznje u
pojedinim dijelovima svijeta je bila vrlo razlicita, te su neekvivalentnost i
neravnopravnostpostali prirodni i normalni principi po kojima se dugo vremena odvijala
međunarodna razmjena između Sjevera i Juga, istoka i Zapada. Druga polovina proslog
vijeka je karakteristicn po razbijanju tradicionalnih principa i tradicionalnih okvira
međunarodne trgovine. To je posebno karakteristicno za period 1960-tih godina. Od tada
se ulazi u eru naglasene proizvodne diversifikacije u tokovima svetske privrede, velikih
tehnoloskih transfera, povecanog seljenja i preplitanja faktora proizvodnje, pojave novih
aktivnih ucesnika n svetskom tržištu, kao i razvijanja novih i nekonvencionalnih formi
međunarodnog poslivanja. Taj period mozemo oznaciti kao
period internacionalizacije
internacionalnog biznisa
. Pocetni impuls i razvojni ton tom procesu su neosporno dali
najjaci predstavnici americke privrede. Za period 60-tih godina se otuda sa pravom kaze
da predstavlja godine “americkog izazova” i naglasene dominacije americkih kompanija.
Međutim, dinamicnost svetskog tržišta i međunarodne marketing prakse se upravo
ogledaju u tome sto se ne moze racunati na prednost stecenih pozicija u dugom roku. Vec
sledece dekade ce pokazati da je na svetskom tržištu sve podlozno promjenama. Relativni
parametric konkurentske snage i trzisnog polozaja dobijaju sve vise na validnosti u
odnosu na apslolutne pokazatelje.
Pazljivija analiza međunarodnih trzisnih tokova ukazuje na to da se svaka dekata moze
tretirati kao poseban strategijski period u strukturno – razvojnom pogledu. Radi se o
4
oblicima. Firme koje međusobno konkurisu i poticu iz razlicitih zemalja sada zajednicki
đeluju u proizvodnji, razvoju proizvoda, osvajanju odgovarajucih formi međunarodnog
poslovanja, razvoju sistema distribucije, promociji, kreiranju imidza, uslugama i sl.
Na rastucu internacionalizaciju međunarodnog poslovanja
poslednjih dekada snazan
uticaj su imali sledeci faktori:
1. Konkurencija koja je postajala sve ostrija i sve vise međunarodnog
karaktera, dolazeci cak i iz zemalja treceg svijeta
2. Tehnoloske promjene, koje su postajale i rapidnije i skuplje, sto je
uticalo na to da su pojedinacne firme vrlo tesko ili uopste nisu
mogle da razvijaju nove proizvode
3. Povecane barijere ulaska na pojedina tržišta su postale logicna
posljedica visih i ostrijih konkurentskih standarda
4. Veci znacaj ekonomije obima pri dostizanju zeljenog nivoa
međunarodne konkurentnosti
Globalizacija tržišta i globalna konkurencija
Posljednjih godina pojavljuje se sve veci broj radova i istrazivanja vezanih za najnovije
tendencije i promjene na svetskom tržištu. Kigan (Keegan) razmatra uticaj proslih i
6
