Sadržaj:
1.
Sažetak............................................................................................1
2.
Uvod.................................................................................................1
3.
Pojava i rana istorija....................................................................1
4.
Velika loža......................................................................................3
5.
Dalje širenje i razvoj...................................................................3
6.
Progoni masona............................................................................4
7.
Organizacija, obredi....................................................................5
8.
Neka društva koja se dovode u vezu sa masonima............6
a.
Stari Egipat...........................................................................6
b.
Judaizam...............................................................................6
c.
Amerika i ostali...................................................................6
9.
Istorija masonerije u Srbiji........................................................7
10.
Zaključak...................................................................................11
11.
Dodatak.....................................................................................12
a.
Masonski simboli................................................................12
2
slobodnozidarskim ustavom (ili Konstitucijom), a u diktaturama je zabranjen zbog svoje
borbe za slobodu duha."
"Slobodno zidarstvo (framasonstvo, engl. freemasonry, fran. Franc - masonnerie,
njem. Freimaurerei) u mnogim zemljama prošireni, mistički, strogo hijerarhiski
organizovan pokret koji je nastao u uslovima liberalnog prosvetiteljstva. U svojim se
počecima nadovezao na tradicije zidarsko - klesarsko - graditeljskih cehova, pa odatle i
njegov naziv i njegovi simboli (šestar i uglomjer). Obredne čini, preuzeo je iz raznih
orijentalnih religija i kultova, njihovih legendi i mitova. Premda je njegova prvobitna
zadaća i navodni cilj bio "moralno oplemenjivanje", i premda je u svojim počecima
zastupao određene progresivne, liberalno prosvetiteljske i antiklerikalne ideje, taj
reformatorski pokret postajao je sve više ekskluzivnom zajednicom za međusobno
potpomaganje bogatih i "uglednih" pripadnika društva iz redova aristokratije i krupne
buržoazije."
Ova dva citata, prvi iz «Amenkamen - slobodnozidarska čitanka» /Branko Somen, te
drugi iz Op[te enciklopedije Leksikografskog zavoda /1964./ daju dvije suprotne definicije
slobodnog zidarstva ili masonerije. Prvi očigledno naklon, pošto je preuzet iz publikacije
izdane od strane slobodnih zidara, drugi očigledno neblagonaklon. Protivrječnost koja se
javlja među njima samo je jedna od mnogih nesuglasica, tajni i fantastičnih mitova, koji se
vežu za masoneriju.
Pojava i rana istorija
Izuzmemo li priče i legende po kojima slobodno zidarstvo potiče od Adama, ili od
graditelja kule Babilonske, jedna od češćih priča je ona koja se odnosi na Solomonov Hram,
koji su gradili brojni fenički i sirijski graditelji. Navodno je vođa graditelja bio Hiram Abiff,
koji je posedovao veliko znanje i mudrost. Tri pomoćnika, su jednom prilikom zatražila od
njega da im oda svoje tajne, ali je on odbio. Zbog toga su ga ubili. Po toj verziji masonstvo je
zaista udruga koja seže u početke ljudske istorije sa brojnim tajnim znanjima. Ono je
preživelo na Orijentu do krstaških ratova, kada su ga templari doneli na zapad.
Ova verzija masonske istorije je prilično nevjerojatna. Druga popularna teza glasi da
su slobodni zidari, offshot, ili produžetak templarskog reda. Tokom krstaških ratova za
Jerusalim, papa je osnovao tri reda za odbranu novonastalih hrišćanskih kraljevstava :
ivanovce, teutonce i vitezove templare. Templari su uskoro postali poznati kao izvrsni borci.
S vremenom su se neizmerno obogatili, dobijajući mnoga imanja po celoj feudalnoj Evropi.
Na istoku su neki od njih pali pod uticaj raznih orjentalnih sekti, pa su prema nekim
izvorima počeli poštovati razne idole, između ostalog Baphometa (postoje tvrdnje da je to
samo iskvareni oblik imena «Muhamed» (Nigel Cawthorne : The world's greatest cults, pog.
Knights Templar), a postoje stvarni dokazi da su neki od templara prešli na islamsku
stranu). Uz njih su se počele vezivati priče o posjedovanju Svetog Grala, kao i već
spomenuta priča o Solomonovom hramu. Po Evropi su se u međuvremenu širile glasine o
njihovom krivoverstvu, sodomi, homoseksualnosti, tajnim obredima na kojima pljuju po
raspeću, obožavanje đavola itd. Završilo je tako, što je francuski kralj Filip Lepi, konfiskovao
sva njihova imanja i optužio ih za jeretike. U igru se uključila papina inkvizicija, koja je od
Velikog meštra reda, Jacques de Molaya, mučenjem izvukla priznanje o satanizmu, itd. Na to
su templari po Evropi progonjeni i pogubljivani. Glasinama o njihovim moćima doprinijelo
je to, što je de Molay prije smrti navodno prokleo i Filipa i papu Klementa. U roku od godine
dana oba su umrla.
Filip je vjerovatno napao templare iz vrlo prozirnih razloga : bio je pred bankrotom
zbog rata sa Englezima i vrlo zadužen kod templara. Takođe, glasine o tome da su neki
templari pobegli u Skotsku i tamo osnovali masonstvo su vrlo nevjerovatne.
Danas i masoni i dobar dio njihovih protivnika odbacuje ove priče kao legende i
priznaju kao službenu verziju priče, onu o tome da su potekli iz srednjovekovnih cehova.
4
lože.
Zabilježeno organizovanje zidara u društva se odvijalo u Engleskoj, Francuskoj i
Njemačkoj. Nego, do 16. -17. veka, zidarski cehovi u kontinentalnoj Europi su se raspali. Oni
u Engleskoj su nastavili svoje djelovanje i postojanje. S vremenom su se u cehove počeli
učlanjivati i pripadnici viših društvenih slojeva, koji sa samim zanatom zidarstva nisu imali
nikakve veze. Oni su nazivani "prihvaćeni" ili "spekulativni" zidari, tj. masoni (engl. zidar =
mason, odatle današnji međunarodni naziv masoni, masonerija za slobodne zidare). Postoje
podaci o pojavi takvih loža posebno u Škotskoj (Jasper Ridley : The Freemasons, pog. 1. )
Britanija je u šesnaestom i sedamnaestom veku prolazila mnoge građanske nemire,
ratove i proganjanja vjerskih neistomišljenika.1533. Henrik VIII odbacuje papinu vlast, zbog
toga što mu papa nije dopustio razvod od svoje žene. Do tog doba su u Engleskoj progonili
protestante. Tada je kralj sebe proglasio poglavarem Crkve u Engleskoj, koja se nazvala
Anglikanska Crkva. Do tog doba su se u Engleskoj progonili protestanti, a sad katlolici,
katolički sveštenici, itd. Svaki sveštenik je morao položiti zakletvu kralju, a donesen je i niz
zakona o konfiskaciji crkvene imovine. Uskoro se pojavilo još nekoliko hrišćanskih sekti, a
na prestolju su se smenjivali vladari koji su bili katolici i oni koji su bili protestanti. Shodno
svome religiskom uverenju, progonili su pripadnike drugih religija. Uskoro je izbio i rat
između kralja i parlamenta.
Čini se da se u takvom okruženju, obeleženim velikom razinom nasilja, počela među
određenim krugovima razvijati vjerska tolerancija, posebno među višom klasom,
pripadnicima masonskih loža. Uskoro se počelo učlanjivati i sve više intelektualaca,
pripadnika tada još vrlo rudimentarne srednje klase. Oni su naročito pridonijeli
odbacivanju bilo kakvih nametnutih dogmi, nezavisno od koje crkve dolazile. Sve se više
širio
deizam,
vjerovanje u Boga izvan okvira postavljenih od ikakvih institucija. To se
proširilo do te mjere, da i danas važi pravilo, da bilo koji kandidat za pristup slobodnom
zidarstvu mora biti deist, s time da mu se na slobodno ostavljaju njegova lična uverenja,
koja se smatraju njegovom privatnom stvari. Izuzetak od ovoga je većina francuskih loža,
koje primaju i ateiste, te lože u još nekim latinskim zemljama.
Velika loža
1688. u Engleskoj je konačno uspostavljena vjerska tolerancija. Katolike su i dalje
diskriminisali, zabranom rada u bilo kojoj od državnih službi, ali nisu bili progonjeni i
ubijani. Do tada je već postojala razgranata mreža loža po celoj Britaniji, a u njih se
uključivalo sve više plemstva. Pravi zidari, odnosno zidari po profesiji, su postajali manjina,
dok nisu potpuno iščezli. Zadržala se njihova simbolika, poput uglomjera, šestara, itd.
(Norman MacKenzie : Tajna Društva, pog. Slobodno zidarstvo)
24. juna (na dan Rožderstva Sv. Jovana Preteče i Krstitelja) 1717. četiri londonske lože
su odlučile osnovati Veliku ložu, kao nacionalnu ložu nadređenu svim drugim ložama i koja
je za šest godina postala Velika loža Engleske. Danas svaka nova loža mora biti članica
nacionalne lože određene zemlje, a ta mora biti priznata od velike lože Engleske. Ovo telo je
„majka" velika loža svih slobodnih zidara na svetu, i iz nje su proistekle sve ostale lože.
Velika loža Sve Engleske obrazovana je u Jorku 1725, a irska najkasnije do juna iste godine,
te škotska 1736/1737. Jorška loža je došla pod jurisdikciju Velike lože Londona krajem veka.
Izuzetak su, kao što je rečeno, francuske lože, koje Velika loža Engleske ne priznaje zbog
njihovih ateističkih stavova.
Poglavar svake lože je Veliki meštar, kojega članovi biraju između sebe na rok od
godine dana. Vrlo brzo, već 1721. za Velikog meštra Velike lože je izabran plemić, John
Montagu, vojvoda od Maontagua. To je u narednom razdoblju postalo pravilo, barem kod
izbora Velikog meštra za englesku Veliku ložu, pa su i mnogi britanski kraljevi bili Veliki
meštri. Većina njih je doduše po izboru za kralja preuzimala samo naslov
zaštitnika reda,
a
za Velikog meštra bi potom bio izabran prestolonaslednik, kraljev brat ili koji drugi
pripadnik visokog plemstva.
5
dugo vremena bili zabranjeni, u drugim ih se progonilo zbog sumnje da njihova tajnost
podrazumeva režim neprimerene ideje. U novije vreme to su radili Hitler i Mussolini. Jedan
nacist pod pseudonimom dr. Custos, napisao je knjigu
Slobodni zidar - svjetski vampir,
u
kojoj se masone optužuje za niz katastrofa i ratova. U Njemačkoj su za vreme trećeg reicha
masone progonili i slali u koncetracione logore. U Italiji su samo bili zabranjeni, a i sam
kralj Viktor Emanuel II je bio mason. Zanimljivo je da su masoni ponekad povezivani sa
boljševizmom, pogotovo u nacističkoj propagandi, a 1922, je Kominterna osudila
masoneriju kao degenerativni pokret koji zastupa buržujske i kapitalističke interese. I u
socijalističkim zemljama ona zaista nije postojala sve do početka 90 - ih 20. veka. Slobodno
zidarstvo u javnosti mnogih zemalja ima karakter nečeg negativnog i nepoželjnog.
Netrpeljivost Crkve i slobodnih zidara je skoro pa legendarna. Već 1738. papa
Klement XII donosi encikliku u kojoj se katolicima zabranjuje sudelovanje u masonskim
ložama a, one koji su već pristupili se ekskomunicira. Benedikt XIV je ponovio njegovu
encikliku i izdao drugu. Po cijeloj Evropi, u zemljama u kojima je djelovala, inkvizicija je
progonila i mučila masone. Crkvi su bili nepoželjni zbog svog antireligijskog usmjerenja, a
pogotovo nakon Voltairovog povika "uništite bestidnicu". Osnovnu misao vodilju je pri tom
izrekao već Klement XII, izjavivši da pošto skrivaju svoja učenja ona moraju nužno biti zla.
Nakon vjeka netrpeljivosti i progona, nakon drugog svjetskog rata masone više ne
progone nigdje, (u socijalističkim zemljama nisu ni djelovali pošto su legalna organizacija),
a započela je i normalizacija odnosa sa Crkvom. Od 1965. ne primjenjuje se više pravilo o
ekskomunikaciji katolika koji pristupe masonima, a od 1983. djeluju u međusobnom
"dijalogu i uvažavanju". Mnogi biskupi Anglikanske crkve su deklarisani masoni, a
vjerojatno i mnogi katolički biskupi i sveštemici. Postoj i primjeri pravoslavnih sveštenika
kao masona.
Organizacija, obredi
Osnovni oblik društva je sledeći : svaka loža je podvrgnuta u formalnom smislu
nacionalnoj velikoj loži, a sve su podvrgnute Velikoj loži Engleske. Ovo ne važi za
Francusku, čiju središnju ložu,
Veliki Orjent,
Velika loža Engleske ne priznaje zbog
ostavljanja slobode svojim članovima na ateizam. Naime običaj je da da se pri zakletvi
pristupnici zaklinju na određenu svetu knjigu, što može biti hrišćanska Biblija, jevrejski
Stari zavet, Kuran ili bilo koja druga sveta knjiga. Kako bi dokazao svoju apsolutnu
toleranciju, Veliki Orjent je na svojim oltarima 1877. zamijenio Bibliju sa knjigom praznih
listova. Ovaj primjer su sljedile nacionalne lože još nekih latinskih zemalja.
Svaka loža bira svog Velikog meštra, a onaj Velike lože Engleske je obavezno
pripadnik visokog engleskog plemstva. Postoje i pomoćnici velikog meštra, te tela koja su u
određenom smislu čelna.
Kandidati moraju biti muškarci, pristojni i ugledni građani, itd. No, naravno moraju
se ispuniti određeni uslovi. Prvi i osnovni je vera u "Vrhovno Biće", koje Slobodni Zidari
nazivaju Vrhovni Neimar Svemira. Ateisti ne mogu postati masoni. Osim toga, jedini
preostali uslov je da kandidat nema krivični dosije. Potom se uputi molba nekom masonu
za prijem. Onda, Majstor sa Savetom poseti mogućeg člana i njegovu porodicu da bi ih
upoznao, saznao zbog čega osoba želi da postane mason i slično. Na osnovu izveštaja
masoni odlučuju da li će primiti novog brata ili ne (obično je odgovor pozitivan). Može se,
pak desiti da mason sam izabere neku osobu istaknutu u društvu za budućeg brata - kako
se masoni međusobno oslovljavaju. Osoba može postati mason i ako joj je otac bio mason.
To su lufoni. Svaki pristupnik postaje, nakon rituala, pripadnik prvog stepena. 1750.
Ramsay je uveo složeni obred, koji je dobio ime Royal Arch (kraljevski luk). U originalu je
uključivao samo tri stepena Plave (Ivanove) lože, kasnije je nadograđivan. Drugi osnovni
sistem je Stari i prihvaćeni slobodnozidarski škotski red, utemeljen u Americi 1801. On se
sastoji od 33 stepena sa vrlo živopisnim imenima. Nosioci 33. stepena su ujedno i članovi
Vrhovnog savjeta.
7
