Kiseonik je najvažnija materija od koje nam zavisi život. Disanje ili respiracija (lat.respiratio) je
proces razmjene kiseonika i ugljen-dioksida između organizama i vanjske okoline. Disanje se
smatra jednom od najvažnijih funkcija ljudskog organizma, jer sve ostale životne funkcije zavise
od njega. Od disanja ne zavisi samo čovjekov život, već i njegova vitalnost i zdravlje u velikoj
mjeri zavise od ispravne navike disanja.

2. SISTEM ORGANA ZA DISANJE

Sistem organa za disanje

obavlja razmjenu gasova između organizma i spoljašnje sredine.

Procesom difuzije se preko respiratornih površina usvaja kiseonik, a otpušta ugljen-dioksid u
spoljašnju sredinu. U zavisnosti od toga na kom se nivou disanje odvija ono se može podijeliti
na: unutrašnje (obuhvata razmjenu gasova na nivou ćelija i tkiva) i spoljašnje (razmjena gasova
kroz respiratorne površine koje su u dodiru sa spoljašnjom sredinom).

Disanje je potpuno automatizovan proces, i odvija se na podsvjesnom nivou. Moguće je uticati
na disanje voljnim aktivnostima. Uobičajeno, čovjek udahne 12 do 20 puta u minutu.

Organe za disanje ili respiratorni trakt dijelimo na:

1. gornji respiratorni trakt (nos, nosna šupljina, farinks - ždrijelo, larinks - grlo, i gornji dio
traheje),

2. donji respiratorni trakt (donji dio traheje, i pluća koja uključuju bronhije i alveole).

Dio respiratornog sistema su i plućna maramica i respiratorni mišići koji „ograđuju“ plućni
prostor (dijafragma i interkostalni – međurebarni mišići).

Maturski rad: Sistem organa za disanje

Maj,2014.

Strana4

vazduh se grije i vlaži. Bakterije i nečistoće se „lepe“ za mukus. Najveći deo mukusa čovek
proguta, a bakterije bivaju uništene od kiselina koje učestvuju u varenju.

Nosna duplja se sastoji od dva dijela: spoljašnjeg-vestibuluma i unutrašnjeg-nosnih šupljina
(fossae).

Slika 2. Nosna duplja.

Vestibulum je prednji, prošireni deo nosne šupljine. Koža spoljašnje strane nosa ulazi u nozdrve i
oblaze prednji deo vestibuluma.Oko unutrasnje povrsine nozdrva smestene su brojne lojne i
znojne zlezde, kao I kratke debele dlake.vibrissae, koje zaustavljaju vece cestice iz udahnutog
vazduha.
U lobanji postoje dvije nosne supljine(leva i desna) odvojene koštanom nosnom pregradom. Sa
svakog lateralnog zida svake od njih izbočene su tri koštane strukture-nosne školjke. Srednja i
donja nosna školjka su oblošene respiratornim epitelom, dok je gornja oblozena posebnim
olfaktivnim epitelom. U lamini propriji nosnih školjki nalaze se veliki venski pleksusi poznati
kao sundjerasta tela. Svakih 20-30 minuta te strukture na jednoj straini nosne supljine ispune se
krvlju,nabubre,dovodeci do toga da se rastegne konhalana mukoza i smanji protok vazduha.Za to
vrijeme strujanje vazduha se preusmjerava kroz drugu nosnu supljinu.To periodicno zatvaranje
omogucava oporavak respiratornom epitelu od isusivanja,smanjujuci protok vazduha.Osim
sundjerastih tela,nosna duplja posjeduje bogatu vaskularnu mrezu slozene gradje.

U gornjem delu nosne duplje su receptori mirisa (olfactory receptors) koji detektuju isparenja
materija koje su udahnute. Olfaktorni nervi prolaze kroz sitastu kost ka mozgu. Mirisni
(olfaktivni) receptori su smijesteni u olfaktivnom epitelu. Olfaktivni epitel je specijalizovani deo
sluznice gornje nosne skoljke na krovu nosne supljine.Ovaj pseudoslojeviti epitel cine tri tipa
celija (potporne celije, bazalne celije i olfaktivne celije).

Jedna od osnovnih funkcija gornjih respiratornih puteva je priprema udahnutog vazduha.Pre
nego sto dospije do pluca vazduh se u gornjim respiratornim putevima cisti,vlazi i zagrijava.Da
bi se te funkcije mogle obaviti,sluznica disajnih puteva je oblozena specijalizovanim
respiratornim epitelom,sa brojnim mukoznim i seroznim zlijezdama i bogatom vaskularnom
mrezom.Strujanjem kroz nosne šupljine, vazduh se u sluznici pročišćava od prašine te se vlaži i

Maturski rad: Sistem organa za disanje

Maj,2014.

Strana5

zagrijava do uobičajene tjelesne temperature, dok disanje na usta može uzrokovati upalu grla.
Prema tome, primarne funkcije nosnih otvora su:

1) filtriranje,
2) zagrijavanje,
3) vlaženje,
4) omogućavanje rezonancije u govoru.

2.2 PARANAZALNI SINUSI

Slika 3. Paranazalni sinusi

Paranazalni sinusi (lat. sinus paranasales) su šupljine ispunjene vazduhom smještene unutar
kostiju lica i lobanje. One komuniciraju sa usnom dupljom putem otvora (orificijuma) ili kanala
(duktusa) i obložene su veoma tankom sluzokožom.
Osnovna uloga nosne sluznice kod vecine sisara se ogledala u detekciji mirisa (olfaktorna
funkcija). Evolucijom je ona pocela da gubi na znacaju (pogotovo kod coveka) i sluzokoža je
postala važan faktor u procesudisanja. Na razvoj paranazalnih šupljina, odnosno promenu
njihovog oblika i položaja, uticali su promena položaja tela u prostoru (prelazak na uspravni
nacin hoda), promena nacina ishrane (narocito prelazak sa sirove na termicki obrađenu hranu),
uvecanje mozga itd.
Kod čoveka sinusi počinju da se razvijaju odmah nakon rođenja jedinke, a ovaj proces
pneumatizacije se završava između 14. i 16. godine života.
Sinusi se djele prema kostima u kojima su smešteni na četiri osnovne grupe:
- ceoni sinus (lat. sinus frontalis),
- vilicni sinus (lat. sinus maxillaris),
- sitasti sinus (lat. sinus ethmoidalis) i
- klinasti sinusi (lat. sinus sphenoidalis).