Prvu primjenu tekstila pronalazimo još u praistoriji, u doba neolita, 5000 godina prije nove ere (p.n.e.),
u   vidu   predmeta   izrađenog   tehnikom   „basket-tkanja“,   što   nas   dovodi   do   zaključka   da   je   tkanju
prethodila izrada pređe. Postoje dokazi o upotrebi pamuka u Indiji u vremenu koje datira 3000 godina
p.n.e., dok istovremeno, prema zapisima, dolazi do prozvodnje svile u Kini. Proizvodi nastali u ranom
razdoblju   drevnih   civilizacija   odlikuju   se   prefinjenošću,   gdje   zaključujemo   da   se   već   tada,   pored
funkcionalnosti, velika važnost davala obliku i dizajnu. Na američkom tlu, izrada tekstilnih proizvoda
datira, takođe, iz praistorijskog perioda. Inke i Navaho Indijanci izrađivali su tkanine posebne teksture i
ornamentike, obojene posebno živim tonovima. Na evrposko tlo proizvodnja tekstila dolazi s Istoka,
preko   Male   Azije,   a   827.   godine   zauzimanjem   Sicilije   od   strane   Arapa   Palermo   postaje   središte
prozvodnje vunenih, a kasnije i svilenih tkanina ukrašenih zlatnim nitima. Iz Italije se, u XV vijeku,
proizvodnja prenosi u Francusku. Značajni su flamanski tkalci koji su svoje umijeće prenijeli i u druge
evropske zemlje, prvo Engleskoj, koja postaje vodeća evropska zemlja u proizvodnji tekstila sve do
nedavno,   kada   je   izgubila   taj   položaj   kao   vodeća   tekstilna   sila.   Iako   visokorazvijena,   prozvodnja
tekstila sve do XIX vijeka ostaje u nivou kućne radinosti, odnosno zanata, koji se temeljio na iskustvu.
Daljim svjetskim otkrićima, kao što je pronalazak mehaničke predilice i parne mašine, omogućena je
veća prozvodnja tekstila.

Tokom   XIX   vijeka   usavršavala   su   se   tekstilne   mašine   uz   primjenu   jednostavnog   inženjerstva   i
fizikalnih principa, ali daljnji napredak nije bio moguć sve do naučnog pristupa koji je omogućio razvoj
hemije u XIX vijeku. Došlo se do saznanja da bi vlakna mogla nastati kao proizvod hemijske reakcije,
što je dovelo do preokreta u razvoju i prozvodnji tekstila. Tokom XX vijeka uvodi se nova fizikalna i
inženjerska   koncepcija   u   tekstilnu   prozvodnju.   Zahvaljujući   primjeni   naučnih   saznanja   razvila   se
prozvodnja novih tekstilnih materijala i razvili su se novi tehnološki procesi za tradicionalne materijale
koji su rezultirali nastankom novih, nepoznatih svojstava tekstila. Na današnjem nivou razvoja nauke i
tehnologije   omogućena   je   modifikacija   svojstava   tekstila.   Zahtjevi   za   savremenim   tekstilnim
materijalima   sve   su   određeniji.   Pored   fiziološke   udobnosti,   odjeća   treba   da   zadovolji   i   čovjekove
estetske potrebe, obezbijedi mu osjećaj sigurnosti i zadovoljstva, pripadnosti određenoj sredini itd.
Sve veći dio tekstila namijenjen je za tehničke, industrijske i specijalne svrhe, a kao posljedica se
javlja sve veća specijalizacija tekstilne proizvodnje. Tekstilna industrija razvijenih zemalja danas je
većinom   usko   specijalizovana   i   visokoakumulaciona   privedna   grana   sa   automatizacijom   pojedinih
proizvodnih procesa, proizvodnih cjelina, pa čak i čitave proizvodnje. U osnovi  tekstilne proizvodnje je
vlakno  koje  se industrijskom  obradom  preoblikuje  u  linearne,  površinske  i  konfekcijske  proizvode.
Podstaknuti svjetskim razvojem specijalnih materijala i prozvodnih procesa, dolazimo do teme ovog
završnog rada i karakteristika tkanina za specijalne namjene. Tkanine koje se upotrebljavaju za izradu
predmeta   za   specijalne   namjene,   danas   se,   većinom,   proizvode   od   sintetičkih   polimera,   odnosno
sintetičkih vlakana jer su njihova svojstva podložnija ciljanom prilagođavanju zahtjevima upotrebe.

U okviru ovog završnog rada ispitivana su četiri uzorka tkanina koje se koriste u području tehničkog
tekstila za specijalne namjene. Prvo je u teorijskom dijelu rada obrađen pojam tehničkog tekstila i
opisana upotreba tehničkog tekstila za specijalne namjene. Dalje su u okviru eksperimentalnog dijela
rada ispitana svojstva koja su značajna sa aspekta upotrebe navedenih tkanina, a to su: debljina,
površinska masa, prekidna sila, prekidno izduženje, sila probijanja, otpornost na habanje, sklonost
nakupljanju statičkog elektriciteta, vodoodbojnost i uljeodbojnost, vodonepropusnost, smicanje niti u
šavu i sorpciona svojstva (sposobnost upijanja i sposobnost zadržavanja vode). Dobijeni rezultati su
korišteni za međusobno poređenje svojstava uzoraka i poređenje sa proizvođačkim specifikacijama.

za pakovanje i skladištenje (

Packtech

): vreće, kese, materijale za vezivanje, materijale za

zaštitu od udara, materijale za spriječavanje prodora vlage;

za zaštitu ličnosti (

Protech

): zaštitnu odjeću, uključujući zaštitu od metaka i uboda;

za sport i slobodno vrijeme (

Sporttech

): kosture za bicikl, rekete, kompozitne materijale koji

se koriste u čamcima, tkanine za balone, vještačke površine za igranje, vreće za spavanje,
cerade, šatore.

Na slici 2.1. prikazane su oznake za svaku grupu tehničkog tekstila prema krajnjoj upotrebi.

Slika 2.1. Oznake za grupe tehničkog tekstila (Technical textile: Textile basics)

Tehnički tekstil posljednjih je godina globalno zabilježio trend porasta zbog poboljšanja
ekonomskih uslova. Tehnološki napredak, porast primjene u krajnjoj upotrebi, isplativost, trajnost,
korisnost i ekološka prihvatljivost tehničkog tekstila doveli su do porasta njegove potražnje na
globalnom tržištu.

Indutech, Mobiltech, Packtech, Buildtech

Hometech

zajedno predstavljaju 2/3

globalnog tržišta vrijednosti tehničkog tekstila. Zabilježena vrijednost potražnje za tehničkim
tekstilom u 2018. godini iznosila je 165 milijardi američkih dolara, a očekuje se porast na 220
milijardi do 2025. godine. Azijsko-pacifički region predvodio je sektor tehničkog tekstila zauzevši
40% globalnog tržišta, dok Sjeverna Amerika i Zapadna Europa zauzimaju 25%, odnosno 22%
(Global Technical Textile Market: Industry Analysis and Forecast (2019-2027).

Azijsko-pacifički region zabilježio je ogroman rast i zauzima najveći tržišni udio zbog brze
urbanizacije i tehnološkog napretka u medicinskoj, automobilskoj i građevinskoj industriji. To je
dalje katalizirano lakom proizvodnjom, jeftinom radnom snagom i povoljnom podrškom vladine
politike. Evropska unija bila je vodeća u potrošnji od 2007. do 2013. godine, zahvaljujući blizini
proizvođača Techtexa u blizini velikih evropskih proizvođača automobila. Proces nominiranja
proizvoda bio je jedinstven za Evropu i doveo je do prisutnosti evropskih Techtex proizvoda na
različitim izvoznim tržištima širom svijeta. Evropski proizvođači Techtexa uspjeli su uspostaviti