Praktikum za tehnicko crtanje

1 LINIJE U TEHNIČKIM CRTEŽIMA

1.1 Tipovi linija

U tehničkim crtežima koriste se tipovi i debljine linija prikazani u tabeli broj 1.1. U slučajevima kada
se, za specijalne oblasti (na primer, za električne i cevovodne šeme), koriste drugi tipovi ili druge
debljine linija ili kada se linije date u tabeli koriste za svrhe drugačije od onih koje su navedene u
poslednjoj koloni tabele, moraju se dati objašnjenja na crtežu. Primena različtih tipova linija
prikazana je na slici 1.1.

1.2 Debljine linija

U tehničkim crtežima koriste se dve debljine linija   - debela i tanka. Odnos izmedu debele i tanke
linije  ne  sme  biti  manji  od  2  :  1.  Debljine  linija  se  biraju,  u  skladu  sa  veličinom  i  tipom  crteža,  iz
sledećeg  niza:  0,25;  0,35;  0,5;  0,7;  1;  1,4  i  2  mm.  Za  sve  poglede  jednog  dela  u  istoj  razmeri
debljine linija moraju biti iste.

1.3 Razmak između linija

Minimalni razmak između paralelnih linija, uključujući i šrafuru, ne sme iznositi manje od
dvostruke debljine linije. Ovaj razmak ne sme biti manji od 0,7 mm.

1.4 Redosled prioriteta podudarnih linija

Kada se dve ili više linija različitog tipa podudaraju, primenjuje se sledeći redosled prioriteta:

1) Vidljive konture i ivice (puna debela linija, tip A);
2) Zaklonjene konture i ivice (isprekidana linija, tip E ili F);
3) Ravni presecanja (crta-tačka-crta, tanka linija, zadebljana na krajevima i na mestima

promene ravni presecanja, tip H);

4) Osne linije i simetrale (crta-tačka-crta, tip G);

Težišne linije (crta-dve tačke-crta, tanka linija, tip K);

Pomoćne kotne linije (puna tanka linija, tip B).

Susedne konture sklopljenih delova treba da se poklapaju, izuzimajući tanke tamne preseke.

Slika 1.1: Tipovi linija

Tabela 1.1

Tip linije

Opis

Primena

Puna debela

A1 Vidljive konture

A2 Vidljive ivice

Puna tanka (prava ili
kriva)

B1 Linije imaginarnog prodora

B2 Kotne linije

B3 Pomoćne kotne linije

B4 Pokazne linije

B5 Šrafura

B6 Konture zaokrenutih preseka

B7 Kratke osne linije

Puna, tanka, izvučena
slobodnom rukom

Puna, tanka (prava), sa
cikcakom

Granične linije delimičnih ili
skraćenih pogleda ili preseka, ako
te granične linije nisu date linijom
tipa G

Isprekidana, debela

Isprekidana, tanka

E1 Zaklonjene konture

E2 Zaklonjene ivice

F1 Zaklonjene konture

F2 Zaklonjene ivice

Crta-tačka-crta, tanka

G1 Osne linije

G2 Simetrale

G3 Trajektorije (putanje)

Crta-tačka-crta,tanka,
zadebljana na krajevima
i na mestima promene
pravca

H1 Ravni presecanja

Crta-tačka-crta, debela

J1 Prikazivanje linija ili površina

kojima se postavljaju specijalni
zahtevi

Crta-dve tačke-crta,
tanka

K1 Konture susednih delova

K2 Alternativni i krajnji položaj

pokretnih delova

K3 Težišne linije

K4 Polazne konture pre oblikovanja

K5 Delovi koji se nalaze ispred ravni

presecanja

2 PRINCIP ORTOGONALNOG NAČINA PROJEKTOVANJA

Ortogonalni način projektovanja primenjuje se na crtežima svih tehničkih oblasti (mašinstva,
elektrotehnike, arhitekture, građevine itd...).
Specifični zahtevi i detaljna razrada za pojedine tehničke oblasti dati su posebnim standardima u
okviru odredjene tehničke grane ili grupe.

2.1 Nazivi pogleda

Predmet  koji  se  prikazuje  na  tehničkom  crtežu  posmatra  se  sa
više strana (slika 2.1) i projektuje se na projektne ravni. Pravac
posmatranja  predmeta  uvek  je  upravan  na  projektne  ravni.  Svi
pogledi  čine  između  sebe  uglove  od  90

ili umnoske od 90

. U

ortogonalnom projektovanju ima šest osnovnih pogleda od kojih
se pogled spreda (a) bira kao glavni pogled, a nazivi i oznake
osnovnih pogleda su sledeći:

Pogled u pravcu a – pogled spreda (glavni)
Pogled u pravcu b – pogled odozgo
Pogled u pravcu c – pogled s' leva
Pogled u pravcu d – pogled s' desna
Pogled u pravcu e – pogled odozdo
Pogled u pravcu f – pogled straga

Slika 2.1

2.2

Položaj pogleda

Po metodi prvog diedra, glavno mesto na tehničkom crtežu zauzima pogled spreda (glavni), koji je
u pravcu (a), a ostali osnovni pogledi u odnosu na glavni dobijaju svoj položaj na sledeći način:

Pogled odozgo (b) - dole
Pogled odozdo (e) - gore
Pogled sleva (c) - desno
Pogled zdesna (d) - levo
Pogled straga (f) - levo ili desno (kako je zgodnije)

Raspored osnovnih pogleda po metodi prvog diedra prikazan je na slici 2.2 (evropski način
projektovanja − ranije metoda E). Simbol za označavanje projektovanja po metodi prvog diedra
prikazan je na slici 2.3.

Slika 2.2

Slika 2.3

Ako se iz nekog razloga (npr. prikazivanje predmeta sa kosim površinama,  nedostatak mesta i sl.)
mora  odstupati  od  principa  ortogonalnog  projektovanja  po  metodi  prvog  diedra,  obavezna  je
primena referentnih strelica i slovne oznake pravca posmatranja. U takvim slučajevima, izuzimajući
glavni pogled, svaki pregled se označava velikim slovom, koje se stavlja uz strelicu koja pokazuje
pravac posmatranja za odgovarajući pogled. Označeni pogledi se razmeštaju bez obzira na glavni
pogled.  Velika  slova  koja  označavaju  pogled  smeštaju  se  odmah  ispod  ili  iznad  odgovarajućeg
pogleda.  Na  jednom  istom  crtežu  ova  slova  se  razmeštaju  na  isti  način.  Ne  stavlja  se  nikakva
druga oznaka.

2.3 Izbor pogleda

Najinformativniji pogled jednog predmeta koristi se kao pogled spreda ili glavni pogled. Ovaj
pogled obično pokazuje deo u položaju funkcionisanja. Delovi koji mogu da se koriste u bilo kom
položaju crtaju se u glavnom položaju izrade ili montaže. Kada su potrebni drugi pregledi
(uključujući i preseke), oni se odabiraju prema sledećim principima:

•

ograničiti broj pogleda i preseka na minimum potreban i dovoljan za potpuno prikazivanje
predmeta bez nejasnoća;

•

ne predstavljati zaklonjene konture i ivice;

•

ne ponavljati detalje.

2.4 Specijalni pogledi

Ako je potreban drugačiji pravac posmatranja od onih koji su navedeni u tački 2.1, ili ako pogled ne
može da se razmesti u položaj primenom metode prvog diedra, koriste se referentne strelice
(slike 2.4 i 2.5). Bez obzira na pravac posmatranja, velika slova koja upućuju na pogled uvek stoje
normalno u odnosu na pravac čitanja.

Slika 2.4

Slika 2.5

2.5 Delimični pogledi

Delimični  pogledi  se  mogu  koristiti  kada  potpuni  pogledi  ne  daju  informaciju  koju  treba  pružiti.
Delimičan  pogled  se  prekida  pomoću  pune  tanke  linije  izvučene  slobodnom  rukom  (tip  C)  ili
pomoću pravih  linija sa cikcakom (tip D) .

2.6 Skraćeni pogledi

Da bi se uštedeo prostor, dozvoijeno je prikazati samo one delove dugačkog predmeta koji su
dovoljni da ga odrede. Granične linije tih delova prikazuju se kao kod delimičnih pogleda, a
sami delovi se crtaju jedan uz drugi (slika 2.6 i 2.7 ).

Slika 2.6

Slika 2.7