Kontrola rada policije

Kontrola u najširem značenju podrazumeva proveravanje da li su neke činjenice u skladu s
izvesnim merilima odnosno postavljenim zahtevima. Znači, kontrola je provjeravanje da li su
sve aktivnosti nekog posla izvršene na vrijeme, pravilno i u saglasnosti sa usvojenim planom i
datim smjernicama i naređenjima.

U savremenom društvu na današnjem stepenu razvoja pravne države, vršenje svih oblika
državne vlasti, pa naravno i policijske, podvodi se pod pozitivno pravo. Da bi se isključila
eventualna samovolja, od strane državnog aparata, u ovom slučaju od policijskih organa,
neophodno je da se njen rad podvrgne višestrukoj kontroli.

Kontrola ima za cilj da ukaže na nedostatke i greške koje se mogu pojaviti u radu neke
organizacije (policije), te da eventualne nedostatke na odgovarajući način otkloni. Znači,
kontrola nikako ne treba biti shvaćena kao znak nepovjerenja (što se u praksi često dešava),
nego kao znak odgovornosti.

Znači kontrola, kao specifičan element metode rada u organima i organizacijama, kao i širim
organizacionim sistemima ima osnovni zadatak da utvrdi da li osnovna delatnost teče u
skladu s planiranim i predviđenim razultatima i standardima koji su za određenu djelatnost
već utvrđeni.

Vrste kontrole

Kada se govori o vrstama kontrole, onda se to pitanje može posmatrati na različite načine, a mi ćemo
ovdje prije svega dati značaj kontroli kao funkciji rukovođenja, znači kontroli koja se vrši svakodnevno
kroz proces rada. Kontrola kao funkcija rukovođenja dijeli se prema vremenu, sadržaju, javnosti,
nosiocu, obimu i drugim kriterijumima. Ovako posmatrana kontrola može biti:

Prema vremenu vršenja: godišnja, mesečna, sedmična, dnevna ili prethodna, naknadna i

fazna;

Prema načinu planiranja: redovna (planirana), i vanredna (neplanirana);

Prema javnosti: najavljena i nenajavljena;

Prema sadržaju: kontrola pisanih akata, kontrola rada, kontrola osposobljenosti

(pripremljenosti, mobilnosti, gotovosti) jedinica, radnika i sredstava, i kontrola organizacije.

Prema subjektima i nosiocima kontrole: samokontrola; kontrola neposrednog rukovodioca ili

višeg nivoa rukovođenja; spoljna ili unutrašnja; neposredna; posredna ili kombinovana.

Prema oblastima na koje se odnosi: opšta, specijalna (selektivna), kombinovana.

Kontrola nad radom policije kroz proces rukovođenja, je svakodnevna aktivnost i provodi se na
različite načine, od kojih se najčešće koriste sledeći:

usmeno referisanje,

izveštavanje u pismenom ili usmenom obliku,

sastanci i konferencije,

praćenje rada kroz kontinuirano osmatranje, nadgledanje, posredno praćenje preko video tehnike i
sredstava veze,

obilasci i prisustvo na mestu rada,

smotre, tehnički zborovi i pregledi,

razne vrste vežbi (mobilizacijske, taktičke i sl.),

provere znanja i sposobnosti (teorijskog, praktičnog i fizičkog),

vršenje uvida u dokumentaciju i evidencije, i

obavljanje razgovora i prikupljanje obavještenja na drugi način, kako od pripadnika rukovodećeg
sastava, tako i od radnika i građana.

Svaki od navedenih načina ima svoje prednosti i nedostatke, a nesporno je da nijedan od njih nije
dovoljan sam za sebe, te je, da bi se postigao najbolji efekat kontrole, potrebno kombinovati više njih
istovremeno.

Spoljašnja kontrola

Praksa nam pokazuje da kako nije dobro zapostaviti kontrolu, tako nije dobro ni pretjerivati sa njom.
U našim uslovima čini se da je previše različitih ''adresa'' sa kojih se vrši kontrola nad radom policije.
Jedna od aktuelnih vrsta kontrole nad radom policije je i spoljašnja kontrola.

Uloga spoljašnje kontrole ogleda se i u tome da se obezbijedi odogovorno ponašanje policije u
izvršavanju njenih zadataka, što može da se ostvari neposrednim preduzimanjem mjera odgovornosti
ili nadzorom nad mehanizmima unutrašnje kontrole kako bi se preduzele takve mjere u slučaju
potrebe. Znači, među osnovnim ciljevima kontrole policije nalazi se, ograničavanje njene moći,
usmjeravanje njenog djelovanja potrebama društva (umjesto isključivo potrebama politike),
podvođenje njenog ukupnog djelovanja pod prinicip vladavine prava

Oblici spoljašnje kontrole razlikuju se u zavisnosti od ukupnih društvenih prilika, ustavnog sistema,
pravnih, političkih i drugih prilika u pojedinim zemljama.

U našoj zemlji, vjerovatno i pod uticajem tranzicije, uočljiva je brojnost novih vidova kontrole nad
radom policije. Kao važniji oblici spoljašnje kontrole prepoznaju se: parlament, vlada i drugi izvršni
organi, ali i organi izvan vlade, kao što su pravosudni organi, zaštitnik građana i drugi organi.

Unutrašnja (interna) kontrola

Kada govorimo o unutrašnjoj kontroli, postalo je uobičajeno da se prvo pomisli na organizacionu
jedinicu koja u svojoj nadležnosti ima poslove i zadatke praćenja zakonitosti u radu svih zaposlenih u
policiji. Međutim, značajan segment unutrašnje kontrole u policiji, predstavlja i vršenje kontrole
procesa rada, odnosno izvršavanja poslova i zadataka od strane rukovodnih radnika, te ćemo prvo
govoriti o ovom vidu unutrašnje kontrole.

Naime, videli smo da je policijska organizacija izrazito hijerarhijski organizovana, te je neophodno da
se kontinuirano vrši kontrola podređenih od strane rukovodilaca (nadređenih). Sa aspekta
hijerarhijskog autoriteta potrebno je vršiti nadzor i kontrolu ispravnog izvršavanja zadataka.

Ovaj vid unutrašnje kontrole može se smatrati oblikom autoritativne, redovne i represivne kontrole,
pošto ona čini sastavni deo rukovođenja. Ona je čak povezana sa stilom rukovođenja i može biti
autoritativna ili pak saradnička. Autoritativna je onda kada pretpostavljeni vrši stalnu, neposrednu i
potpunu stručnu kontrolu, koja spada u opis poslova i van je domena samostalne funkcije. Kontrola u
saradničkom odnosu bazirana je na prenosu dela odgovornosti s pretpostavljenog na saradnike.

6) nalažu preduzimanje hitnih i neophodnih mera i radnji ukoliko bi njihovim odlaganjem došlo do
povrede ljudskih prava i sloboda prilikom primene policijskih ovlašćenja ili prilikom obavljanja drugih
policijskih poslova.

U vršenju kontrole policijski službenici unutrašnje kontrole ne mogu uticati na rad Policije ili na drugi
način ometati rad ili ugroziti poverljivost policijske akcije. Kontrola koliko god je njena uloga u
svakom procesu važna ne sme biti tako postavljena i provođena da ugrozi samu delatnost konkretne
institucije. Ukoliko bi se eventualno desio slučaj u kojem je ugrožena poverljivost konkretne policijske
akcije, opravdanost ugroženosti poverljivosti policijske akcije obrazlaže se nadležnom javnom tužiocu
koji donosi konačnu odluku.

Prevencija ima važnu ulogu u vršenju policijskih poslova, ali ima i svoje mesto i u vršenju poslova
unutrašnje kontrole. Sektor unutrašnje kontrole vrši preventivno kontrolni nadzor svih organizacionih
jedinica u Ministarstvu. Pre svega s ciljem prevencije korupcije, Sektor unutrašnje kontrole
primenjuje test integriteta, sprovodi analizu rizika od korupcije i proveru promene imovnog stanja.

Ovo je u našem pravnom sistemu još uvek nedovoljno zastupljeno, ali čini se da će u budućnosti biti
mnogo zastupljeniji instrument, a očekivanja su da će doprineti povećanju nivoa zakonitosti u radu
policije.

Sektor unutrašnje kontrole u saradnji sa Agencijom za borbu protiv korupcije vrši analizu rizika od
korupcije.

Zakon predviđa i da u vršenju kontrole, Sektor unutrašnje kontrole vodi evidenciju imovnog stanja
rukovodilaca, kao i za visokorizična radna mesta u MUP-u ustanovljena analizom rizika od korupcije, i
vrši kontrolu promene imovnog stanja.

Radi ostvarivanja potpunog uvida u promene koje se dešavaju Zakon nalaže da su rukovodioci u
Ministarstvu dužni da prijave promene svog imovnog stanja koje se evidentiraju u ličnom imovinskom
kartonu koji je deponovan u nadležnoj organizacionoj jedinici.

U vršenju unutrašnje kontrole, policijski službenici unutrašnje kontrole preduzimaju potrebne mere i
radnje, prikupljaju dokaze i utvrđuju činjenično stanje i druge mere u skladu sa zakonom. Dakle, način
prikupljanja podataka se obavlja u skladu sa pravilima policijske profesije (koristeći kriminalistička
znanja, uključujući tehniku, taktiku, metodiku, operativu itd.), a naravno sve u skladu sa zakonom.

Načelnik Sektora unutrašnje kontrole sa rezultatima kontrolne delatnosti, upoznaje ministra,
direktora policije, kao i rukovodioca kontrolisane organizacione jedinice MUP-a, kojem nalaže
otklanjanje utvrđenih nezakonitosti i realizaciju mera odgovornosti u skladu sa zakonom i drugim
propisima donetim na osnovu zakona.

ODNOSI POLICIJE I JAVNOSTI

Društveno-psihološke i normativne osnove odnosa policije i javnosti

S pravom se može tvrditi, da je odnos policije i javnosti upravo odraz ukupnih odnosa građanin –
država, tj. neodvojiv je od položaja i uloge čoveka u političkom sistemu. Najopštije pretpostavke za
uspostavljanje dobrih odnosa policije i javnosti u našem društvu su:

stabilni odnosi u društvu;

politička neutralnost policije;

politika koju vodi Vlada; i

specifičnosti policijske profesije (zakonitost, visoki profesio¬na¬¬li-zam, policijska prinuda, policijska
etika).

Dnevni kontakti policije i građana svakodnevno su na „ispitu“, odnosno proveri javnosti, jer policijske
greške u radu i postupanju, a naročito kada je u pitanju primena policijske prinude, veoma snažno
utiču na javni lik i ocenu ugleda policijske profesije. Na odnose javnosti i policije utiču još i: policijska
kultura, sociološki položaj profesije, stepen centralizacije, efikasnost u suzbijanju kriminaliteta,
rešavanje pritužbi, kontrola rada, selekcija i obuka policijskih službenika i drugo.

U suštini, odnos policije i javnosti znači izgradnju poverenja, razumevanja i tolerancije, kao i
uspostavljanje humanijih odnosa među ljudima na ravnopravnoj osnovi. S jedne strane, policiji je i te
kako potreban sud javnosti (ocena) kada je u pitanju njena efikasnost i ostvarivanje osnovne uloge, a
to je bezbednost države i njenih građana, a, s druge strane, građani očekuju maksimalan stepen
zaštite lične i imovinske sigurnosti, na svakom mestu i u svako vreme.

U savremenom društvu nemoguće je i zamisliti policiju koja ne sarađuje sa javnošću. Postoji više
pogleda i modaliteta izgrađivanja i unapređenja odnosa policije i javnosti.

Ta mišljenja i stavovi se mogu svesti na:

nastojanja policije da razume probleme i zahteve javnosti;

adekvatno rešavanje pitanja iz policijskog delokruga;

razumevanje vlastitih problema koji nastaju u javnosti;

pravilno predočavanje javnosti šta policija može da učini a šta ne može;

svesno i zajedničko rešavanje pitanja i saradnju u problemima koji se tiču i javnosti i policije.

U sedištu Ministarstva, pri kabinetu ministra, na¬la¬ze se unutrašnje organizacione jedinice, Biro za
saradnju sa medijima i Biro za pritužbe i predstavke. U svim upravama u sedištu, kao i u područnim
policijskim upravama, određena su odgovorna lica za postupanje po zahtevima za slobodan pristup
informacijama.

Dakle, posebna pažnja u radu Ministarstva posvećena je javnosti u radu u cilju njegove prezentacije i
kontrole rada. U skladu s tim, pripremaju se saop-štenja za javnost i održavaju redovne i vanredne
konferencije za novinare, na kojima se javnost upoznaje sa stanjem bezbednosti, rezultatima rada i
angažovanju policije.

Na osnovu svega navedenog, mogu se definisati glavni ciljevi policije u oblasti odnosa sa javnošću, a
to su:

informisanje na otvoren i korektan način o događajima koji su vezani za policiju;

informisanje građana o radu policije;

poboljšanje razumevanja uloge i odgovornosti policije kroz transpa¬rent¬ne, aktivne i redovne javne i
medijske kampanje;

susreti sa medijima kako bi se prikazao rad policije; i

primena standardne procedure u odnosima sa medijima.

Značaj i sadržaj dobrih odnosa policije i građana

da se bavi poslovima koji su nespojivi sa policijskom profesijom.

Mesta i situacije koje zahtevaju poseban odnos policijskih službenika prema građanima

Obaveštavanje o smrtnim slučajevima

Obaveštavanje o licima koja su lišena slobode ili zadržana u policiji

Zemljotresi, poplave, elementarne nepogode

Ponašanje policijskih službenika prema pojedinim kategorijama građana

Ponašanje policijskih službenika prema žrtvama zločina

Pitanje izbeglica i privremeno (unutrašnje) raseljenih lica

Maloletni prestupnici

Policijski službenik kao građanin u javnom životu

Lični život i svakodnevno ponašanje policijskih službenika deo je stva-ranja ukupnih odnosa javnosti i
policije. Policajac je istovremeno građanin i državljanin, civilno lice, stanovnik određenog mesta, otac,
suprug, prijatelj, komšija i slično, ali ga sredina u kojoj živi i radi uvek doživlja¬va kao policajca,
odnosno državnog službenika.

Pored stručnih znanja i veština kojima je ovladao, od policajca se traži da uvek bude uljudan, strpljiv,
obazriv, predusretljiv, kulturan i profesio¬na¬lan u ophođenju sa građanima i da uvek bude spreman
da pomogne.

Volmer je zabeležio: „Policajac treba da ima mudrost Solomona, hrabrost Davida, snagu Samsona,
strpljenje Jova, predvodništvo Mojsija, ljubaznost dobrog Samarićanina, strategiju Aleksandra
Velikog, veru Danijela, diplomatiju Linkolna, toleranciju drvodelje iz Nazareta, i, konačno, solidno
znanje iz svake grane prirodnih, bioloških i društvenih nauka“.

Pored navedenog, istaknuto je i sledeće: „Policajca ogovara javnost, ismevaju ga u fil¬movima,
kritikuju u listovima i ne podržavaju ga ni tužioci ni sudije, … kriminalci ga mrze, … svi ga varaju.
Izložen je brojnim iskušenjima i opasnostima, osuđuju ga kada primenjuje propise, a otpuštaju iz
službe ako to ne čini. Misle da mora imati obrazovanje vojnika, lekara, pravnika, diplomate i
vaspi¬tača za platu koja je manja od one koju ima nadničar“.

Odnos policije i medija

Osnovna načela i principi odnosa policije i medija

Ovaj odnos se može definisati kroz određene institucionalizovane, odnosno formalne oblike saradnje.
Otvorenost i korektnost u informisanju, razumevanje uloge i odgovornosti policije, kao i češći susreti
sa medijima, mogu se posmatra¬ti i kao osnovni principi u uspostavljanju dobrih odnosa policije sa
medijima.

U odnosu prema medijima policija mora da se pridržava određenih zakonskih načela, kao što su:
dostupnost, jednakost i nepristrasnost, zabrana diskriminacije, kao i ograničenje pod određenim
zakonskim uslovima.

Cilj i značaj dobrih odnosa policije i pojedinih medija