Raspadanjem stena od kojih se sastoji
Zemljina kora
i taloženjem mineralnih i organskih
materija na površini stvara se rastresiti i tanak sloj koji se naziva
zemljište
ili produktivno tle.
Zemljište
sadrži potrebne sastojke za ishranu
biljaka
. Pod uticajem raznolikog sastava
stena
,
klime
i
vode
na teritoriji
Srbije
stvoreni su različiti tipovi
zemljišta
. Od njih veći značaj imaju:
crnica
,
gajnjača
,
smonica
,
aluvijalno zemljište
,
pepeljuše
i
crvenica
.
Crnica
je najplodnije zemljište u
Srbiji
. Bogata je
humusom
i ima tamnu boju. Najviše je
rasprostranjena u
Vojvodini
,
Stigu
i u jednom delu
Mačve
.
Gajnjače
i
smonice
su plodna i zbijena glinovita tla. Gajnjače imaju rumenkastu (ako imaju više
gvožđa) ili mrku boju (ako imaju više humusa). Manje su plodne od smonica. Smonice su crne
boje, bogate su humusom i spadaju u naša najplodnija zemljišta. Gajnjača ima najviše po pobrđu
i na niskim planinama Južnog oboda Panonskog basena i stranama kotlina u slivu Južne Morave.
Smonice su rasprostranjene u nižim delovima Šumadije, najvećem delu Mačve, na dnu kotlina i
u dolinama Timoka, Južne Morave i Zapadne Morave.
Aluvijalno zemljište
se javlja duž svih reka. Najširi pojas ima pored velikih ravničarskih reka:
Dunava, Save, Morave i drugih. Spada u plodna tla, naročito u srednjim i donjim tokovima reka.
Sastoji se od rečnih nanosa, mulja, peska i šljunka nataloženog za vreme poplava. Ovo zemljište
je bogato hranljivim materijama i lako se obrađuje.
Pepeljuše
su naša najrasprostranjenija i najmanje plodna tla. Sivopepeljaste su boje i sa malo
humusa. Ima ih u našim planinskim krajevima. One su zemljište šumske vegetacije.
Crvenica
je mestimično rasprostranjena u Starovlaško-raškoj visiji, Metohijskoj kotlini i Istočnoj
Srbiji. Nastala je od nerastvorljivog dela krečnjaka.
1
2.1. Nomenklatura, definicija i rasprostranjenost smonice (Vertisol)
Nomenklatura-Smonica je narodni naziv, a dolazi otuda
što je ovo zemljište crno i lepljivo kao smola. Pošto je
smonica opisana u svetu pod više od 40 naziva, predložen
je internacionalni naziv “ vertisol “, koji je izveden od
latinske reči
verto
-okrenuti. Time se ističe specifičnost
iskretanja površinskog sloja.
Definicija-Smonice (
Vertisol
) su glinena zemljišta,
obrazovana na glinastim supstratima u kojima
preovladava montmorilonitska glina ili se obrazuje na
bazičnim stenama i njihovom regolitu bogatom
montmorilonitskom glinom. Građa profila je A-AC-C.
Zbog slabe unutrašnje dreniranosti zemljišta molični humusni horizont se povremeno zasićuje
vodom i dobija slab hidromorfni karakter (Amo, a), a dubine je preko 30 cm. Prelazni AC
horizont je debljine 20-30 cm. Boja humusnog horizonta je tamno siva i crna, ima prizmatičnu
strukturu i velike pukotine. Zemljišna masa se sama meša i nekada površina ima karakterističan
gilgaj reljef. Zemljište sadrži iznad 35% gline i ima kapacitet adsorpcije jona iznad 30 ekv.
Mmol H/100 g.
Rasprostranjenost- Smonica (
Vertisol
) je veoma rasprostranjena u svetu, naročito u zapadnim
delovima SAD, u severnoj i južnoj Africi, Australiji, Indiji, Balkanskom poluostruvu. U Srbiji je
ima najviše u Šumadiji, Pomoravlju, istočnoj Srbiji i Kosovu.
2
