Gas ili plin, su reči za isti pojam sa kojima će se građani susretati u zavisnosti od
porekla literature ili izvedenih reči koje se upotrebljavaju u gasnoj tehnici Gas je
mešavina   jedinjenja   ugljenika   i   vodonika,   a   vrste   gasa   se   razlikuju   po
preovlađujućem   jedinjenju   i   po   načinu   nastanka.   Mi   ćemo   koristiti   prirodni
zemni gas, domaći i ruski, koji po klasifikaciji spada u drugu grupu i sadrži oko
96%metana (CH4), oko 2% viših ugljovodonika (etan, propan, butan…), 2%
nesagorivih gasova (azot, ugljen-dioksid). Donja toplotna moć prirodnog gasa
iznosi oko 33.500 KJ/m3, ili oko 8000 kcal/m3. Prirodni zemni gas je bez boje,
ukusa   i   mirisa   i   lakši   je   od   vazduha.   Tranzitni   gasovodi   za   međunarodni
transport, služe za transport velikih količina prirodnog gasa iz jedne u drugu ili
više   zemalja.Magistralni   gasovod-mreža   visokog   pritiska   (50   bara)   služi   za
transport gasa unutar jedne zemlje ili većeg područja unutar zemlje, najčešće od
mesta   proizvodnje   ili   uvoza,   odnosno   od   mesta   preuzimanja   do   potrošačkih
centara   ili   velikih   industrijskih   potrošača   zaključno   sa   glavnim   merno-
regulacionim stanicama(GMRS). Distributivni gasovod srednjeg pritiska od 6
-16 bara) distributivna mreža, koja se od magistralnog gasovoda odvaja preko
glavnih   merno-regulacionih   stanica,   distribuira   gas   do   velikih   potrošača.
Gasovod srednjeg pritiska je izrađen od čeličnih bešavnih cevi. Mreža niskog
pritiska izrađena je od čeličnih i polietilenskih cevi (PE) u kojima je pritisak do
6 bara, a počinje od merno-regulacionih stanica široke potrošnje i završava se
merno-regulacionim setom.  Merno-regulaciona stanica (MRS) se ugrađuje na
mestima predaje prirodnog gasa većim potrošačima. To je stanica sa opremom
(ventil, zasun) i uređajima za merenje i regulaciju protoka (regulator pritiska i
gasno brojilo) i uređajima sigurnosti, gde se pritisak gasa snižava na potreban
pritisak.
Kućni merno-regulacioni set (KMRS) se postavlja kod potrošača (obično na
fasadi) u metalnoj kutiji i sadrži brojilo za očitavanje utroška gasa regulator
pritiska sa blok ventilom, filterom za gas i dovodnim ventilom.Tu se gas iz
distributivne gradske mreže pročisti (filtrira) i automatski smanjuje pritisak sa 1-
4 bara na oko 20-25 milibara nadpritiska i dovodi u kućnu instalaciju.

Kućni priključak je cevovod od distributivne ulične mreže do glavnog ventila
(gasne slavine) na kućno merno-regulacionom setu. Unutrašnja gasna instalacija
počinje iza mernog uređaja, a završava se na vrhu kanala za odvod produkata
sagorevanja   u   atmosferu.   Trošila   gasa   su   uređaji   i   aparati   koji   služe   u
domaćinstvu za grejanje prostorija i vode, kuvanje, pranje, i slično. Uređaji koji
su   veći   potrošači   gasa   su:   šporeti,   peći,   kotlovi,   kamini,   protočni   bojleri,
grejalice... Temperatura samozapaljenja gasa je 640*C. Da bi gas goreo, treba
ventilacijom obezbediti kiseonik, a dimnjakom odvesti ugljen-dioksid i vodenu
paru koja se oslobađa sagorevanjem. U kućnim trošilima gas razvija temperaturu
od   1000-1400*C.Stepen   korisnosti   je   odnos   iskorišćene   i   dovedene   toplote
trošila. Toplotni kapacitet trošila je količina toplote koje trošilo korisno daje i
izražava se u KW ili KJ/sek.Standardni m3 gasa je prirodni gas na temperaturi
15*C i 1013,25 mili bara pritiska i donje toplotne moći Hd="33338" KJ/m3

1. Gasne instalacije pod pritiskom

Gasne instalacije pod pritiskom (cevna, mreža, cevni vodovi) predstavljaju
jednu ili više medjusobno spojenih cevi, kojima se transportuju različiti fluidi
gasa. Transport gasa obavlja se u struji nekog fluida. Da bi transport bio moguć
na fluid koje se transportuje mora dejstvovati neka sila koja daje kinetičku
energiju transportovanim česticama.

Energija kretanja u zatvorenim transportnim sistemima čestice fluida mogu
dobiti na razne načine: dejstvo gravitacijske sile, pomoću pumpe, kompresora,
ventilatora ili pak na osnovu razlike pritiska na krajevima zatvorenog cevovoda.
Ukoliko se radi samo o dejstvu sile zemljine teže, onda se takav transport naziva
gravitacijski transport. Za gravitacijski transport nisu neophodni zatvoreni cevni
sistemi, većl su dovoljni otvoreni, vertikalni ili nagnuti kanali, strme ravni i sl.
Transport čvrstih tela u zatvorenom cevovodu bez korišćenja sile zemljine teže,
može se obaviti samo ako su čvrste čestice u struji nekog fluida (gasa ili
tečnosti). Ako se transport čvrstih čestica vrši u struji gasa, a to znači pomoću
kompresora ili ventilatora onda čvrste čestice mogu biti suve, da su u rastresitom
stanju ili relativno male težine. Na taj način može se vršiti transport raznih
žitarica brašna, cementa, ugljene prašine, neke strugotine, komadiće papira i sl.
U zavisnosti od toga kako se ostvaruje struja gasa, a to je najčešće vazduh,

2. Označavanje gasnih cevovoda

Označavanje cevovoda vrši se u cilju indentifikacije osnovnih. karakteristika
cevovoda kao što su prečnik, pritisak, vrste i smer fluida koji struji. Prečnik po
kome se cevovod označava zove se nazivni prečnik ili nazivni otvor. Obeležava
se sa ND ili NO i predstavlja najčešće prečnik cevi tj. prečnik svetlog otvora
okruglih cevi meren u mm. Pritisak po kome se označava cevovod obeležava se
sa UP i zove se nazivni pritisak. To je u stvari maksimalno dozvoljeni radni
pritisak instalacije izražen u кр/sm2 . Oznake NO u NP a cesto i strelice koja
označava smer strujanja fluida su kod armature i livenih cevi izlivene na samom
telu kod ostalih su najčešće utisnute na prirubnicama ili označene u specifikaciji.
S obzirom da se pojedine vrste cevovoda mogu koristiti za transport različitih
fluida te se i njihovo obeležavanje u smislu označavanja transportovane tečnosti
i ne vrši fabrički tj, kod proizvođača cevi vec na samom mestu montaže i to
bojenjem određenom bojom. Ovo obeležavanje se vrši po završnoj montaži
instalacije i obavljenom probnom ispitivanjem. Ukoliko je instalacija termički
ne izolovana, manjeg prečnika i кгаćе dužine onda se označavanje vrste fluida
vrši bojenjem čitavog cevovoda. U slučaju da je instalacija termički izolovana,
da je većeg prečnika ili razgranata onda se iz razloga ekonomčnosti označavnje
vrši samo mestimično na jednakom rastojanju, bojenjem nekoliko koncentričnih
krugova oko cevovoda. Strelicom sе označava smer strujanja fluida.

3. Materijal za izradu gasnih cevovoda

Cevi od kojih je sastavljena jedna instalacija izrađuju se od veoma različitih
materijala i na različite načine. Materijal od koga j se izrađuju cevi po poreklu
može biti prirodan ili sintetički a po načinu izrade cevi mogu biti: šavne,
valjane, vučene, spiralne, sa preklopom ili šavom. Od koga će materijala cevi
biti izrađene i na j koji način zavisi pre svega od namene cevi što će reci od
nezavisnog pritiska, nazivnog prečnika i sadržaja u njima. Cevi za visoke
pritiske izradjuju se vučenog ili valjanog čelika a za agresivan sadržaj i niske
pritiske od keramike ili nekog sintetičkog materijala. Za vazduhovodne niskog
pritiska koriste se kanali okruglog ili četvrtastog poprečnog preseka izrađeni
falcovanjem ili zakivanjem.