TEMA: INSTRUMENTI CARINSKE
POLITIKE EUROPSKE UNIJE
1. UVOD
Vanjsko – trgovinska razmjena, kao oblik međunarodne podjele rada, se sve više proširuje,
međunarodni ekonomski odnosi produbljuju, a svjetska trgovina postaje značajan činilac
razvoja nacionalnih ekonimija. Očigledno je, takođe, da se internacionalizacija svjetskog
prostora sve više širi, što svjetsku reprodukciju procesa proizvodnje čini jednostavnijom.
Robna razmjena se odvija po određenim zakonitostima koje vladaju na svjetskom
tržištu, bez obzira na ostvaren nivo produktivnosti u proizvodnji. Putem svjetskog tržišta
ostvaruje se prometni proces gdje se upoređjuju sve razločitosti u uslovima privređivanja na
domaćem tržištu. Savremeno svjetsko tržište ima razrađena pravila koja se rješavaju razlike u
cijenama o robnoj razmjeni sa svijetom.
Jedini instrument u odvijanju robne razmene sa svijetom, koji se priznaje kao moguća
zaštita domaće proizvodnje od negativnog uticaja svetskog tržišta, je carina. Od toga da je
carina nastala kao isključivo fiskalni insrument na uvoz, provoz i izvoz robe, došlo je do toga da
carina postaje osnovna mjera zaštite domaće proizvodnje.
Evropska unija najveći je trgovinski partner na svjetskom nivou. Od svojih najranijih
dana EU je preuzela obavezu uklanjanja trgovinskih prepreka između svojih članica, na temelju
činjenice da će to potaknuti ekonomski napredak te nacionalno i pojedinačno blagostanje. EU
se za iste principe bori i na svjetskom nivou.
Europska unija je jedno od najvećih carinskih područja na svijetu, sa prosječno 9
carinskih deklaracija po sekundi i 27 carinskih uprava koje primjenjuju zajedničke carinske
standarde. Jedna od glavnih osobine carinske politike Evropske Unije je
Zajednička carinska
tarifa
, koja propisuje carinske pristojbe koje se naplaćuju na uvoz robe u Evropsku Uniju i idu u
proračun Evropske Unije a ne zemalja članica. Zemlje Europskog privrednog prostora
(Norveška, Island i Lihtenštajn), Švajcarska te mnoge zemlje u razvoju (uključujući i
balkanske) najčešće imaju povlaštene carinske stope ili često slobodan uvoz robe bez ikakvih
ograničenja po pitanju carine, osim naravno carinske kontrole. Dakle, puna primjena
Zajedničke carinske tarife ograničena je na trgovinu sa razvijenijim državama poput SAD – a,
Kanade i Japana.
Trgovinska i carinska politika jedni su od temelja Europske unije te igraju ključnu ulogu
u stvaranju integrisanog unutarašnjeg tržišta i zajedničke privredne politike. Zajednička
trgovinska politika temelji se na jedinstvenim načelima, posebno u pogledu primjene carinskih
stopa i kvota, zaključivanja bilateralnih i multilateralnih carinskih i trgovinskih sporazuma koji
se odnose na trgovinu robom i uslugama, inostranih izravnih ulaganja, postizanja ujednačenosti
mjera liberalizacije, te izvozne politike i zaštitnih mjera.
Carinska unija je jedno od najranijih dostignuća Evropske unije i ostaje ključna
prednost u globalnom okruženju u 21. vijeku. Carinska unija znači da članovi primenjuju iste
tarife za robu koja se uvozi na njihovu teritoriju iz ostatka sveta i da se ne primenjuju unutrašnje
tarife među članovima. Carinska unija EU je veoma moderna i već sada primenjuje široku
lepezu propisa za uvoz i izvoz, i potpuno je uklonila kontrolu između svojih članica.
Carinska unija nastaje kada se grupa država ujedini kako bi primjenjivale iste
pristupnice ili carine na uvoz proizvoda iz ostatka svijeta. Države u toj uniji takođe se
dogovaraju da neće međusobno primjenjivati carine. Kada proizvodi prođu carinu, oni se, u
načelu, mogu slobodno kretati između tih država unutar carinske unije. U drugim dijelovima
svijeta također postoje carinske unije. Na primjer, u grupi „
Mercosur
” okupljeno je nekoliko
južnoameričkih država, a postoji i unija između Rusije i nekoliko njezinih komšđijskih država.
Carinska unija razlikuje se od sporazuma o slobodnoj trgovinu po tome što se sporazumom o
slobodnoj trgovini ukidaju carine samo između država koje su ga sklopile. Ne postoji sporazum
o primjeni istih stopa carina za proizvode iz drugih država.
Uz zajedničku carinsku tarifu, Evropska Unija provodi trgovinsku i carinsku politiku
kroz niz mehanizama zaštite trgovine, i to prvenstveno mjere anti – dampinga, mjere zaštite od
subvencioniranog izvoza iz zemalja izvan unije, provođenjw bilateralnih i multilateralnih
sporazuma te dijaloga sa relevantnim dionicima iz privatnog i javnog sektora.
Sa obzirom na složenost carinskog sistema, a budući da se radi o integrisanom sistemu
27, uskoro 28, različitih zemalja, Evropska Unija ulaže posebne napore u informatizaciju
carine, sa ciljem olakšavanja carinskih deklaracija korisnicima, ali ponajviše i olakšavanja
komunikacije i razmjene informacija između carinskih uprava zemalja članica. Europska
carinska tijela uključena su u provođenje gotovo svih europskih politika, a posebno onih koje se
tiču trgovine, ali i borbe protiv organizovanog kriminala i prevara.
vrijednosti, oslobađanjima od plaćanja carine, fleksibilnim carinskim instrumentima i drugim
odredbama u vezi naplate carine.
Evropska unija
je politički projekat zasnovan na ideji da se širenjem privrednih sloboda
učvrsti zona bezbjednosti u Evropi. Politički i pravni okvir toga projekta je potrebno pronaći u
toku proširivanja i produbljivanja procesa integracije: dakle na osnovu iskustva i učenjem na
greškama. Europska unija (EU) je oblik nadnacionalne privrednee i političke saradnje 28
evropskih država koje su se slobodno udružile radi učvršćenja mira, promovisanja
demokratskih vrijednosti, blagostanja i dobrobiti svojih naroda, te privrednog i socijalnog
napretka.
4
2.2 Predmet i cilj rada
Predmet ovog rada identifikovanje instrumenta carinske politike Evropske Unije, kao I
karakterizacija i izlaganje osnovnih činjenica o istim, kao i o pojmovima kojima gravitira tema
i koji gravitiraju i generišu instrumenete carinske politike Evropske Unije.
Cilj rada je upoznavanje, karakterizacija, sistematizacija instrumenata carinske politike.
Cilj rada je takođe da se preko upoznavanja osnovih pojmova koji se tiču instrumenata (carina,
carinska unija i ostali) što bolje i bliže približi pojam instrumenata carinske politike Evropske
Unije.
2.3 Metodologija rada
Podaci su prikupljani preko nekih institucija, tačnije preko njihovih sajt ova (npr. Vijeće
ministara BiH, Vlada Republike Srpske,), te iz službenih listova/ novina RS, FBiH, BiH,
Hrvatske, Srbije i Crne Gore, Evropske Unije. Podaci su dobijani i iz literature i različitih izvora
koji se odnose na ovu tematiku (stručni radovi, seminari, istraživanja nekih nevladinih i nekih
svjetskih agencija). Takođe su korišteni veb – sajt ovi kojima je sadržaj vezan za karaktersitike
slobode udruživanja.
U realizaciji cilja i zadataka ovog istraživanja primjenjene su deskriptivna naučno –
istraživačka metoda, eksperimentalna metoda i metoda modelovanja. Deskriptivna naučno –
straživačka metoda primjenjena je pri tumačenju stručne literature, prikupljanju, obradi i
interpretaciji dobijenih rezultata istraživanja.
4
Vladimir Gligorov, „
Wilting Europe
“, Wall Street Journal, 13. 06. 2006.
7
