PUMPE
1. Osnovna podjela pumpi
Osnovna podjela pumpi temelji se na mehanizmu izmjene energije u radnom prostoru
pumpe, odnosno mehanizmu pretvorbe mehaničke (pogonske) energije u potencijalnu (tlačnu)
energiju. Po toj osnovi može se izvršiti slijedeća podjela, prikazana slikom 1:
Slika 1
U grupu
dinamičkih pumpi
spadaju one pumpe kod kojim mehanizam pretvorbe
energije počiva na nekom hidrodinamičkom zakonu. Daljnja podjela ovih pumpi je na
turbopumpe i pumpe na principu posebnih učinaka. Kod turbopumpi pretežna pretvorba
energije se odvija po zakonu o promjeni količine gibanja. Mehanizam pretvorbe energije ostalih
pumpi počiva na nekom drugom hidrodinamičkom zakonu, kao na pr.:
obodne pumpe
– zakon
centrifugalnog ubrzanja u rotirajućem disku,
mlazne pumpe
– zakon turbulentnog mješanja
struja fluida,
uzgonske pumpe
– zakon hidrostarskog uzgona,
udarne pumpe
- zakon
hidrauličkog udara,
Pitot pumpe
– zakonitost pojave zaustavnog tlaka i t.d.
U grupu
volumenskih pumpi
spadaju one pumpe kod kojih se povećanje tlaka fluida
postiže promjenom volumena radnog prostora. Ove se pak dijele na dvije velike podgrupe i to:
povratno translatorne pumpe
i
rotorne pumpe
. Osnovni čimbenik koji čini razliku između ovih
pumpi je u tome da povratno translatorne pumpe trebaju ventile ili razvodnike a rotorne pumpe
ne trebaju ni ventile ni razvodnike da bi ostvarivale efekt pumpanja.
TURBOPUMPE (DINAMIČKE PUMPE)
Pumpe se mogu podijeliti na temelju raznih kriterija. Osnovna podjela u Europi je na
temelju specifičnog broja okretaja, kao što je to prikazano na slici 2.
Slika 2
Tako postoje:
čisti radijalni radno kolo n
Hq
= 12 - 35 (1/min)
brzohodni radijalni radno kolo n
Hq
= 35 - 80 (1/min)
poluaksijalni (dijagnonalni) radno kolo n
Hq
= 80 - 160 (1/min)
aksijalni radno kolo n
Hq
= 200 - 400 (1/min)
Na slici 2 vidi se bolje primjena forme radnog kola s promjenom specifičnog broja
okretaja.
Na slici 3 shematski su prikazani osnovni oblici radnog kola u meridijalnoj projekciji
(objašnjenje pojma meridijelne projekcije) i to:
Centrifugalnoj pumpi, s konzolno ovješenim otvorenim radnim kolom (slika 4) pojedini
brojevi označavaju:
1 - prednje kučište pumpe sa spiralnim kanalom, lako demontabilno radi izmjene radnog
kola
2 - otvoreno radijalni radno kolo
6 - osovina pumpe
11 - stražnje kučište pumpe sa otvorom za brtvenicu
13 - brtvenica pumpe
16 - radijalni jednoredni kuglični ležaj (prednji ležaj)
17 - prirubnica brtvenice pumpe (očnica) s komorom za hvatanje fluida koji prolazi kroz
brtvenicu (uvijek mora biti propuštanja radi hlađenja brtvenice)
18 - radijalni dvoredni kuglični ležaj (stražnji ležaj)
19 - prirubnica ležajnog bloka i ležajni blok s rezeorvarom ulja
22 - matica za pričvršćenje stražnjeg ležaja na osovinu
29 - prostor za brtvenu vodu (fluid)
37 - poklopac ležaja sa brtvenicom (semeringom)
Pumpa s radnim kolom između ležaja, prikazana je na slici 5.
Slika 5
Centrifugalnoj dvostrujnoj pumpi (slika 5) sa zatvorenom radnim kolom smještenim
između ležajeva, pojedini brojevi označavaju:
1A - donji dio kučišta sa ulaznim kanalima i izlazninim spiralnim kanalom
1B - gornji dio kučišta sa ulaznim kanalima i izlaznim spiralnim kanalom
2 - dostrujni zatvoreno radno kolo
6 - osovina pumpe
7 - prsten prednjeg brtvenog zazora na radno kolou (nije nužan,može se obratiti i radno
kolo)
13 - brtvenica pumpe
14 - osovinski naglavak (košuljica) brtvenice
16 i 18 - ležajevi pumpe
23 - postolje pumpe
29 - prostor za brvenu vodu
33 - ležajni blok (sa svim ostalim dijelovima)
41 - ležajni blok uz spojku (sa svim ostalim dijelovima)
l27 - cjevovod brtvene vode
Turbinski tip centrifugalne pumpe, prikazan slikom 6, ima za našu stručnu terminologiju
pomalo čudan naziv. Naime, nema neke naznake u stručnoj anglosaksonskoj terminologiji o
porijeklu tog naziva. Ovdje se navodi u orginalnoj terminologiji, premda je to kod nas «bunarska
pumpa».
Slika 6
2. Neki praktični primjeri
Pumpe su danas roba koja se proizvodi u velikim serijama. Zbog toga, a i zbog velike
standardizacije pojedinih tipova pumpi, njihova je cijena posljednjih desetak godina višestruko
snižena.
Pumpe su danas međusobno toliko slične da se teško raspoznaje proizvođač. Čak je i
međunarodno dogovorena t. zv. «norma – pumpa», proizvođena praktično od svih proizvađača,
a karakteristika joj je apsolutna kompatibilnost dijelova, bez obzira tko je proizvođač osnovnog
sklopa.
Jedna «norma – pumpa» je ilustrirana slikom 8.
Slika 8
Kod ove pumpe su sve izmjere međunarodno standardizirane, isto kao i unutrašnji
dijelovi. Ova pumpa je zato i osnovna pumpa u svakodnevnoj praksi, tako da se na pr. Na
brodovima mogu nabavljati dijelovi u svakoj luci svijeta.
Od jednostupnjevitih radijalnih pumpi, navest će se u narednom dijelu nekoliko
karakterističnih tipova.
Tip radijalne pumpe u «in line» izvedbi prikazuje slika 9.
