Problem istraživanja rada odnosi se na budžet kao akt kojim se utvrđuje plan finansijskih
aktivnosti budžetskih korisnika, koji obuhvata projekciju iznosa prihoda i primitaka i utvrđenog
iznosa rashoda i izdataka federacije, kantona, gradova i općina za razdoblje od jedne fiskalne
godine.

Budžetom je, takođe, utvrđena i gornja granica ukupnog duga Federacije, kantona, gradova i
općina, uključujući postojeći dug i projekciju novog duga za datu fiskalnu godinu.

Seminarski rad sastoji se iz četiri dijela.

U prvom dijelu seminarskog rada su analizirani budžet – pojam i uloga, karakteristike budžeta, te
važniji termini koji se koriste kada je riječ o budžetu. Takođe, da bismo iscrpnije obradili budžet
Federacije Bosne i Hercegovine poslužili smo se i odredbama Zakona o budžetu Federacije
Bosne i Hercegovine za 2013. godinu.

U drugom dijelu rada bilo je riječi o planiranju budžeta, izradi i nacrtu Budžeta FbiH. Kako
bismo detaljnije objasnili na koji način se vrši planiranje, uvrstili smo u rad i proces
srednjoročnog planiranja budžeta u 10 koraka.

Treći dio rada odnosi se na trezor – riznicu u Federaciji BiH i na način na koji se isti uspostavlja i
vodi.

U četvrtom dijelu rada obrađena je kontrola budžeta, s posebnim naglaskom na internu kontrolu
koja predstavlja širok spektar aktivnosti.

S ciljem boljeg i iscrpnijeg pojašnjenja teme seminarskog rada, priloženi su dodaci (prilozi) koji
se tiču tabelarnog prikaza Budžeta FBiH za 2012. i 2013. godinu.

1. POJAM I ULOGA BUDŽETA

Riječ budžet – proračun vodi porijeklo od francuske riječi bougette, što je deminutiv od riječi
bouge – kožna torba, gdje se u skladu s tim koristi i riječ bulga.

U engleskoj parlamentarnoj terminologiji ta je riječ označavala kožnu torbu u kojoj je ministar
finansija u parlament donosio prijedlog o prihodima i rashodima države za iduće razdoblje.

Uz riječ budžet koristi se i riječ proračun, što u suštini odražava plan prihoda i rashoda u
vremenskom periodu, najčešće za godinu dana koja se ne mora poklapati sa kalendarskom
godinom.

Budžet se sastoji od opšteg i posebnog dijela, te plana razvojnih programa.

Opšti dio budžeta čini:

račun prihoda i rashoda i

račun finansiranja.

U računu finansiranja iskazuuju se primici od finansijske imovine i primljeni krediti i zajmovi te
izdaci za finansijsku imovinu i za otplatu zajmova i kredita.

Posebni dio budžeta sastoji se od plana rashoda i izdataka budžetskih korisnika raspoređenih u:
tekuće i razvojne programe za tekuću budžetsku godinu. Plan razvojnih programa po godinama
utvruje se dokumentom koji predstavlja srednjoročni plan razvoja koji se priprema od strane
budžetskih korisnika i donosi kao razvojni akt, koji se svake godine pomijera zajednu godinu
unaprijed, tzv. „rolling princip“.

Značaj budžeta ogleda se u velikom interesovanju javnosti prilikom njegovog donošenja.
Privrednike indirektno interesuje struktura prihoda koja se direktno ogleda kroz poreske propise.
Budžetske korisnike kao i zaposlene u javnom sektoru interesuje struktura rashoda i njihovo
učešće u njemu. Sve zajedno, interesuje nas odnos između prihoda i rashoda. Pravilno
koncepciran budžet može imati razvojnu funkciju, loše donesen budžet može imati posljedice i u
narednim godinama. Zbog toga se budžet i usvaja zakonom.

Dakle, država kao nosilac ekonomske politike planira koliko će novca i na koji način prikupiti u
jednoj godini, odnosno koliko će novca potrošiti u toj godini i u koje svrhe.

Budžet, stoga,

podrazumijeva donošenje eksplicitnih odluka za građane; pravljenje izbora između ekonomskih i
fiskalnih ciljeva; pravljenje izbora između najvažnijih prioritetnijih politika i rezultata koje Vlada
nastoji postići i alokaciju budžetskih sredstava tome shodno.

Kešetović, I.: „FINANSIJE: monetarne i javne“, Tuzla, 2009; str. 503.

alocirati ograničena sredstva. Efektivni budžet je onaj čija se ograničena sredstva alociraju na
najvažnije ekonomske i socijalne prioritete.
Vlade moraju odgovarati javnosti za odluke koje donose i rezultate koje postižu uloženim
budžetskim sredstvima.

3. Budžet bi trebao ostvariti adekvatnu vrijednost za uložena sredstva

„

Dobijena vrijednost za uloženi novac“ je termin koji se koristi za procjenu toga da li organizacija

ostvaruje maksimalnu dobit od roba i usluga koje traži i pruža uz dostupna sredstva.

Neki elementi mogu biti subjektivni i teži za izmjeriti. U tom slučaju je neophodna procjena
adekvatnosti dobijene vrijednosti za uloženi novac. Ovom procjenom ne samo da se mjeri trošak
programa i usluga, nego se takođe razmatra njihov kvalitet, trošak, korištenje sredstava, svrha i
blagovremenost kako bi se, uz sve navedene faktore zajedno, moglo reći da li se postiže
adekvatna vrijednost za uloženi novac na programe i usluge.

U demokratiji su fiskalna transparentnost i odgovornost sredstva kojim se ostvaruju navedeni
principi. To znači da su odluke o budžetu jasne i opravdane u smislu ciljeva i ostvarivosti i da su
Vlada i službenici odgovorni za odluke koje donose, sredstva koja troše i rezultate Vladinih
aktivnosti.

1.3. Odgovornosti u budžetskom procesu na državnom nivou – Ko je

zadužen za šta?

Postoje određene institucije za finansije i budžet na državnom nivou, koje snose različite vidove
odgovornosti, odnosno imaju određene obaveze i zaduženja. Te institucije za finansije i budžet
će biti nešto detaljnije opisane u nastavku ovog rada.

1.3.1. Ministarstvo finansija i trezora BiH

Ministarstvo finansija i trezora je odgovorno za upravljanje budžetskim procesom u ime Vijeća
ministara. Ono priprema i dostavlja budžetske instrukcije budžetskim korisnicima u ključnim
fazama budžetskog procesa navodeći odgovornosti, zahtjeve za izvještavanje (uključujući
formate prijedloga budžeta) i rokove.

Ministarstvo analizira projekcije prihoda i prijedloge budžeta, te daje preporuke Vladi o obimu i
alokaciji budžetskih sredstava na temelju strateških politika i odluka koje donosi Vijeće
ministara. Na osnovu datih preporuka, Ministarstvo finansija i trezora priprema nacrt DOB-a i
prijedloga godišnjeg budžeta.

Kao što je gore navedeno, kao dio modernizacije budžetskih procesa BiH proteklih godina,
budžetski korisnici su počeli sa pripremom dokumentacije programskog budžeta u kojoj se
navode ciljevi, troškovi I planirani i ostvareni rezultati svakog od programa. Očekuje se da će ova
dokumentacija, u dogledno vrijeme, biti dostupna i Parlamentu kao dodatna informacija uz nacrt
Zakona o izvršenju godišnjeg budžeta.