može se reći da je to interdisciplinarna aktivnost. Međutim, mogu se izdvojiti tri funkcije koje su
najvažnije, odnosno koje su skoro uvek centralni deo razvojnog projekta proizvoda: [2, str. 3]

1. Marketing

2. Dizajn

3. Proizvodnja

S obzirom da je marketing

" poslovna funkcija koja prepoznaje neispunjene potrebe i želje,

definiše i meri njihovu jačinu i potencijalnu isplativost, određuje koja to ciljna tržišta organizacija može
na najbolji način da usluži, odlučuje o tome koji proizvodi, usluge i programi odgovaraju izabranim
tržištima i apeluje na sve u organizaciji da misle o kupcu i stoje mu na usluzi"

[4, str. 16], ona se javlja

kao posrednik između kompanije i kjrajnjih potrošača, nadgleda lansiranje i promovisanje
proizvoda.

Funkcija dizajna se bavi definisanjem krajnjeg izgleda i fizičkih performansi proizvoda,

kako bi se na najbolji mogući način zadovoljine potrebe kupaca, i kao takva vrši sledeće
funkcije: projektovanje, (mašinsko, elektro, softver itd.) i industrijski dizajn (estetika,
ergonomija, korisnički interfejsi).

Proizvodna finkcija je prvenstveno odgovorna za dizajniranje, rad i/ili koordinaciju sistema

proizvodnje kako bi se napravili proizvodi, dok široko definisana funkcija proizvodnje uključuje
još i nabavku, distribuciju i instalaciju.

Kada se proizvodi razvijaju, obično to radi nekoliko pojedinaca koji formiraju tim, a taj tim

se naziva

projektni tim

. Cilj formiranja tima jeste zajednički efikasan grupni rad, u kome će svi

doprineti sa svojim kompetencijama kako bi se postigao krajnji, zajednički cilj.

Na sledećoj slici (slika 1) predstavljen je primer sastava tima za razvoj jednostavnijih

elektromehaničkih proizvoda:

Slika 1.

Sastav tima za razvoj jednostavnijih elektromehaničkih proizvoda [2, str. 4]

Izazovi pri razvoju proizvoda

Kada kompanija odluči da pristupi razvoju novog proizvoda susreće se sa mnogobrojnim

izazovima, a neke od njh su: [2, str. 5]

Kompromis

između određenih komponenti proizvoda predstavlja jedan od najtežih

aspekata razvoja proizvoda i uključuje prepoznavanje, razumevanje i upravljanje takvim
kompromisima na način koji će osigurati uspeh proizvoda. Na primer, kompromis između
kvaliteta sirovina od koje je određeni proizvod napravljen i cene tog proizvoda.

Dinamika

i stalne promene u makrooekonomskom okruženju predstavljaju značajan

izazov za kompanije koje razvijaju nov proizvod. To se pre svega odnosi na razvoj tehnike i
tehnologije, napredovanje konkurenata i sl.

Detalji

koji se tiču karakteristika delova određenog proizvoda mogu zahtevati vrlo

složene odluke, koje se mogu ticati i većih ulaganja od planiranih.

Vremenska ograničenja.

S obzirom da je vreme jedini neobnovljiv resurs u proizvodnji,

jasno je da i ono može biti značajan izazov pri razvoju proizvoda.

Ekonomija

, koja podrazumeva razvoj, proizvodnju i marketing novog proizvoda, što

zahteva i velika ulaganja, odnosno investicije. Cilj jeste da se maksimizira dobit, pa samim tim
proizvod mora biti jeftin za proizvodnju i istovremeno privlačan krajnjim potrošačima.

Slika 2.

Deo proizvodnog programa kompanije Audi [5]

Slika 4.

Realna kriva životnog veka proizvoda [1, str. 53]

Naime, prva faza je faza u kojoj se odvija idejna razrada novog proizvoda gde dolaze do

izražaja kreativni potencijali poslovno proizvodnog programa čiji je osnovni cilj da na optimalan
način usaglašava potrebe krajnjih potrošača i poslovne tehničko tehnološke i proizvodne
mogućnosti datog sistema.

Druga faza jeste faza uvođenja proizvoda gde se razvijen proizvod suočava sa kupcima jer

putem prodaje dospeva u eksploataciju.

U trećoj fazi dolazi do rasta proizvoda, gde obim proizvodnje pokazuje izraziti porast, pa

posledično i prihode od prodaje, koji se manifestuje tako jer novi kupci prihvataju proizvod.

U četvrtoj fazi dolazi do zasićenja, proizvod doseže kulminaciju prihvatanja od strane

korisnika i ne postoji tendencija daljeg rasta.

U krajnjoj, petoj fazi dolazi do odumiranja. Proizvod biva potisnut pojavom nekih novih,

kvalitetnijih proizvoda ili usled samog prestanka potrebe korisnika za tom vrstom proizvoda, te
dolazi do pada prihoda i na kraju prestanku proizvodnje istog. [1, str. 53]

4. Kvalitet proizvoda

Kvalitet proizvoda predstavlja “ukupnost relevantnih svojstava proizvoda u njegovoj ulozi

zadovoljavanja potreba korisnika”. [1, str. 58]

Prilikom planiranja vrste proizvoda u proizvodnom programu, treba uzeti u obzir zahtevani

nivo kvaliteta proizvoda koji se plasiraju na tržište i pri tome razmotriti potrebe korisnika, kako
bi imali uvid u potražnju za određenim proizvodom; poslovne potencijale i tehničko-tehnološke i
proizvodne mogućnosti, kako bismo krajnjim potrošačima dali što bolju ponudu. [1, str. 52]

Elemente kvaliteta možemo podeliti na: [1, str. 58]

1. Funkcionalne

2. Nefunkcionalne

Pri čemu, u funkcionalne elemente kvaliteta ubrajaju se: [1, str. 58-59]



Efikasnost primene u namenskoj oblasti saglasno eksploataciono-tehničkim performansama,
odnosno podobnost za upotrebu od strane korisnika



Pouzdanost u radu za vreme korišćenja, koja se manifestuje kroz što manji broj otkaza u
eksploatacionom periodu



Adekvatni uslovi za održavanje u toku eksploatacije (troškovi, snabdevanje rezervnim
delovima, servisna služba i sl.)



Prilagođenost ergonomskim kriterijumima za proizvode namenjene neposrednom korišćenju
od strane čoveka



Primerenost unapređenju očuvanja čovekove životne sredine



Optimiziranje utrošaka resursa adekvatnih svojstava (sirovina i energije) za izradu i
eksploataciju proizvoda



Eksploatacioni vek trajanja proizvoda

Pod nefunkcionalnim elementima kvaliteta obično se podrazumevaju proizvodi namenjeni

širokoj potrošnji, odnosno individualnom korišćenju i tu se ubrajaju: [1, str. 59]



Estetsko oblikovanje proizvoda i ambalaže



Usklađenost sa tekućim kriterijumima korišćenja (tzv. moda)

Operativni pristup razvoju proizvoda

Posmatrano iz ugla operativnog menadžmenta, razvoj i dizajn proizvoda neodvojivi su od

razvoja i dizajna tehnoloških procesa [1, str. 63], što je prikazano na slici 6.

Slika 8.

Ključne faze u dizajnu novih proizvoda [1, str. 64]

5.1.1. Generisanje koncepta

Ovo je prva faza u dizajnu novih proizvoda i počinje sa idejama o nekom proizvodu ili

usluzi. Stručnjaci za marketing su odgovorni za sakupljanje ideja od izvora koji mogu biti iz
same kompanije, što uključuje prodavce, operatere, marketing i sl., ili van nje. Izvori koji su van
kompanije, a mogu poslužiti prilikom smišljanja ideja o proizvodu ili usluzi, jesu kupci,
dobavljači, konkurencija itd.

Tehnike koje stručnjaci za marketing koriste prilikom sakupljanja ideja mogu biti

brainstorming, upitnik, intervju, fokusne grupe, Delfi metod (mišljenje stručnjaka iz određene
oblasti), analiza primedbi korisnika, skupljanje podataka od servisera, benchmarking (aktivnost
upoređivanja proizvoda kompanije sa konkurentskim proizvodima)… [1, str. 64]

5.1.2. Evaluacija koncepta

S obzirom da nije moguće uzeti u obzir sve ideje i razviti nov proizvod, vrši se evaluacija

koncepta, odnosno kvantitativna i kvalitativna analiza svakog od predloženih koncepata iz prve
faze i ujedno je evaluacija koncepta druga faza u dizajnu novih proizvoda.

GENERISANJE KONCEPTA

EVALUACIJA KONCEPTA

PRELIMINARNI DIZAJN

EVALUACIJA I POBOLJŠANJE

DIZAJNA

IZRADA PROTOTIPA I FINALNI

DIZAJN

Cilj ove faze jeste da se sve ideje analiziraju i da se veliki broj koncepata svede na jedan ili

nekoliko koji će se dalje razvijati i postati nov proizvod određene kompanije. Evaluacija
koncepta se može slikovito prikazati na ssledeći način:

Slika 9.

Proces selekcije ideja kroz evaluaciju koncepta novog proizvoda [1, str. 65]

Na slici je prikazan takozvani “levak inovacija” i možemo jasno videti da je na početku ove

faze prisutan veliki broj opcija dizajna, odnosno ideja, da bi se na vremenom, nakon sužavanja i
otklanjanja nepoželjnih, sve svelo na jedan jedini dizajn koji odgovara kriterijumima i koji će se
razvijati do novog proizvoda kompanije.

Kriterijumi evaluacije ideja o novim proizvodima po kojima treba analizirati sve ideje o

novim proizvodima su sledeći:

Slika 10.

Kriterijumi evaluacije ideja o novim proizvodima [1, str. 65]

Slika 12.

“Kuća kvaliteta” osnovni alat QFD tehnike [1, str. 67]

5.1.5. Izrada prototipa i finalni dizajn

Poslednja, ali ništa manje važna od prethodnih faza jeste izrada prototipa i finalni dizajn.

Prototip je zapravo izrada jednog ili manjeg broja proizvoda kako bi se testiralo kako će se kupci
reagovati na isti, pre početka masovne ili serijske proizvodnje. Proces dobijanja prototipa je
obično dosta skuplji od masovne proizvodnje jer se koristi specijalna tehnologija, ali se bez
obzira na to često primenjuje u industrijama u kojima postoje investiciona sredstva -
automobilska, farmaceutska, aero itd. [1, str. 68]

6. Matrice razvoja proizvoda

U svakoj kompaniji je važno formirati strategiju razvoja poslovanja poslovno proizvodnog

sistema jer je ponekad potrebno određene proizvode zameniti novim ili ih modifikovati kako bi
im se produžio životni vek ili ih pak premestiti na drugo tržište.

Neki od alata strategijskog planiranja koji su direktno povezani sa upravljanjem

proizvodnjom jesu

Ansoff-ova Matrica

i kompleksnija 3x3

Ansoff Matrica razvoja proizvoda.

Ansoff-ova Matrica (slika 13) pomaže u diferencijaciji mogućnosti ekspanzije poslovanja uz

istovremeno razmatranje proizvoda i tržišta [1, str. 83] i pokazuje četiri strategije koje se mogu
koristiti za rast i razvoj. Ideja je u tome da se rizik povećava svaki put kada se pređe u sledeći
kvadrat u matrici.

Slika 13.

Ansoff Matrica [6]

Prva alternativa je

penetracija

tržišta

i ova strategija podrazumeva plasiranje postojećih

proizvoda na postojećim tržištima uz pokušaje da se poveća penetracijia. Postojeći kupci mogu
da postanu lojalniji kompanijii/ili novi kupci mogu na istom tržištu početi da kupuju proizvod
određene kompanije. To se obično postiže efektivnijom upotrebom promocije i distribucije ili
sniženjem cena.

Strategija

razvoja proizvoda

odnosi se na povećanje prodaje putem poboljšanja postojećih

ili razvoja novih proizvoda za postojeća tržišta. Na primer poboljšanje stila ili performansi nekog
proizvoda imaće za cilj ostvarivanje veće prodaje i tržišnog učešća na postojećem tržištu.

Sledeća, strategija

razvoja tržišta

se koristi kada se postojeći proizvodi prodaju na novim

tržištima. Na primer ulazak na nova inostrana tržišta ili u nove tržišne segmente.