HERALDIKA
Heraldika (od njemačke riječi herald, herold – glasnik) je pomoćna istorijska nauka koja
proučava grbove. Herold je u srednjem vijeku bio niži službenik feudalaca zapadnoj
Evropi i njegova dužnost je bila da raspoređuje grbova na plemićkim sastancima i
turnirima. Herladika se bavi postankom i razvitkom grbova, a posebno određivanjem
likovnog i opisnog prikazivanja pojedinog grba. Heraldika je u tijesnoj vezi sa
sfragistikom, numizmatikom i genealogijom, jer i ove pomoćne istorijske discipline imaju
dodira sa grbovima. Izvori na koje se oslanja heraldika su likovni prikazi grobova u
grbovnicima, likovna plastika na pečatima, spomenicima, zgradama i predmetima od
kamena, drveta, metala, kože i drugog materijala. Heraldika su u bavljenju ovim
predmetom ograničava isključivo na opisivanje (blazoniranje) grbova. Grb je za istorijsku
nauku značajan jer predstavlja trajni simbol pojedinih ličnosti, političkih orzanizacija,
ustanova i država, i izražen je likovnim sredstvima na osnovu utvrđenih pravila.
Prve grbove u Evropi su imali krstaši. Oni su svoje grbove nosili na štitovima i prva
pojava takvih grbova datira iz 1096. godine. Prvi poznati grbovi javili su se oko 1130.
godine u Francuskoj, Njemačkoj, Flandriji i Engleskoj. U rukopisima se prvi grb pominje
1127. a pečat sa grbom potiče iz 1131. godine. Tokom drugog krstaškog rata francuski
kralj Luj II je oko 1147.
godine donio odluku o sređivanju heraldičkih pravila. Za razvoj grbova bili su značajni i
viteški turniri koji su uvedeni sredinom XII vijeka, jer su vitezovi koristili grbove kao lične
simbole. Grb je stajao na viteškom štitu i na njemu su bile figure koji su bile lično
obilježje viteza.
Riječ grb se u, gotovo, svim jezicima označava istom riječi koja označava i oružje. Na
latinskom se grb kaže „arma“ što istovremeno znači i oružje. Zato je grb bio sastavni dio
oružja i odatle potiču njegov vojni kakater i porijeklo. U trećem krstaškom ratu kralj
Fidirih Barabrosa je 1189. godine precizno definisao heraldička pravila, što se smatra
početkom heraldike.
Prvo poznato heraldičko djelo je opis srednjovjekovnih grbova koji je oko 1240. godine
obajvio Njemac Konrad von Mure. Potom su heraldička djela bila brojnija pa se u XIV
vijeku javljaju bojadisani grbovnici i to su bili prvi primjerci heraldičke literature. Francuz
Klement Prinso je 1416. godine u tekstu „Traite de blason“ („Ugovor o štitu“) prvi
utvrdio pravila i načela heraldike. Prvo štampano djelo o heraldici je izašlo u Londonu
1480. godine i zvalo se „De studio militari“, a prvi katlog grbova objavljen je u Veneciji
1529. godine i zvao se „Catalogus gloriae mundi“. Pravila za stastavljanje elemenata u
grbovima (blazoniranje) deifinisao je Cloude-Francois Menestrier (Klod-Fransoa
Menestrije) oko 1650. godine.
Vrijeme do kraja XV vijeka naziva se period žive heraldike, i prepoznatljivo je po strogom
poštovanju heraldičkih pravila. Heraldička literatura se ubrzano razvijala tokom XV i XVI
vijeka, a interesovanje o heraldici se proširilo u svim zemljama Evrope, tako da je u XVIII
i XIX vijeku heraldika bila izuzetno razvijena, a u drugoj polovini XIX vijeka postala je
značajna za istraživanja u okviru istorijske nauke. Vrijeme od XVI do XIX vijeka je period
mrtve herladike, jer su tada često odstupalo od heraldičkih pravila i uspostavljeni su novi
heraldički principi.
Između XII i XIV vijeka prvo su plemići, a potom gradovi, trgovišta, opštine,
korporacije i, ponekad, prosječni građani, uzimali određene simbole za svoje
grbove, a sa jačanjem vladareve moći od XIII vijeka podjela grbova je postalo
njihovo isključivo pravo. Vladari su plemićima grbove dodjeljivali izdavanjem
posebne povelje koja se zvala „armal“ ili „grbovnica“. Najstarija poznata
grbovnica potiče iz 1338. godine a izdao je njemački car Ludvig IV Bavarski. Ova
povelja je krakteristična i po tome što se grb nalazi na sredini. On je naslikan a
oko njega je ispisan tekst. Grbovnica je takav oblik zadržala do polovine XVI
vijeka kada je grb u boji iz sredine povelje premješten u gornji desni ugao.
Grbovnica se u XVII vijeku promijenila u gotovo svim evropskim zemljama i
dobila je oblik knjige sa određenim brojem stranica. U ovim knjigama grb se
nalazio uglavnom na početnoj strani i bio je ukrašen ornamentima. Do XIX
vijeka grbovi su se proširili u sve evropske zemlje, izuzev u Grčku i Tursku. U njima nije
došlo do razvoja grbova jer u srednjem vijeku Vizantijsko carstvo ih nije usvojilo, kao ni
Osmansko carstvo.
Na području južnoslovenskih zemalja prvi herladički rukopis je nastao u Dubrovniku
1594. godine, u kojem su objavljeni grbovi većine južnoslovenskih zemalja. Korjenić-
Neorić je grbovnik iz 1595. koji je najraniji sačuvani prepis (od ukupno njih 16)
izgubljenoga predloška grbovnika Petra Ohmučevića, zapovjednika u španskoj vojnoj
službi u drugoj polovini XVI vijeka. Nastao je za potrebe porodice Korjenić-Neorić koja se
u srednjem vijeku spominjala u Humu. Grbovnik Korjenić-Neorić pisan je dvojezično
(latinski i slovenski). Prema njegovom uvodu, to je prepis knjige iz 1340. godine, koju je
sastavio Stanislav Rubčić, grbovničar srpskog vladara Stefana Dušana. Ovaj grbovnik je
važan izvor za proučavanje heraldike južnoslovenskih zemalja jer, među ostalim, sadrži i
istorijske grbove: Hrvatske, Slavonije, Dalmacije, Dubrovnika, Ilirika, Bosne, Primorja,
