Na osnovu člana 6 stav 1 tačka 9 i člana 22 stav 3 Zakona o vazdušnom saobraćaju („Službeni list CG“, broj 30/12),
uz saglasnost Ministarstva saobraćaja i pomorstva, Agencija za civilno vazduhoplovstvo, donijela je
PRAVILNIK
O USLOVIMA ZA
ODRŽAVANJE VAZDUHOPLOVNIH PRIREDBI
Predmet
Član 1
Ovim pravilnikom utvrđuju se uslovi za održavanje takmičenja i/ili izložbi na kojima učestvuju vazduhoplovi (u
daljem tekstu: vazduhoplovne priredbe).
Značenje izraza
Član 2
Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:
1)
vazduhoplovna priredba
je vazduhoplovna aktivnost koja se izvodi sa ciljem izlaganja ili razonode na oglašenom
događaju otvorenom za javnost;
2)
linija publike
je linija koja određuje minimalnu udaljenost prostora namijenjenog publici i parkingu za lična vozila,
odnosno vezove i sidrišta za plovila kojima publika ima pristup za vrijeme održavanja vazduhoplovne priredbe, od
linije priredbe;
3)
linija priredbe
je linija koja određuje minimalnu udaljenost vazduhoplova od linije publike;
4)
organizator
je lice zaduženo za organizaciju vazduhoplovne priredbe;
5)
direktor vazduplovne priredbe
je lice odgovorno za bezbjednost i sigurnost izvođenja vazduhoplovne priredbe;
6)
pilot učesnik
je pilot koji nastupa na vazduhoplovnim priredbama i ima ovlašćenje pilota za nastup na
vazduhoplovnim priredbama;
7)
gledalac
je lice koje prisustvuje vazduhoplovnoj priredbi i nalazi se u prostoru ograđenom za posjetioce;
8)
ovlašćenje pilota za nastup na vazduhoplovnim priredbama
je dokument izdat od strane nacionalnih
vazduhoplovnih vlasti kojim se utvrđuju tipovi ili grupe vazduhoplova za koje je pilot ovlašćen da leti na
vazduhoplovnim priredbama, kao i ograničenja i druga posebna ovlašćenja ;
9)
nivo vještina za ovlašćenje pilota za nastup na vazduhoplovnoj priredbi
je nivo vještina, definisan od strane
Međunarodne akrobatske komisije (CIVA) i Međunarodne vazduhoplovne federacije (FAI);
10)
izložbeni prostor za vazduhoplove
je prostor u kojem posjetioci imaju pristup određenom vazduhoplovu;
11)
lokalni let
je let koji ne uključuje prevoz putnika, tereta i/ili pošte između različitih aerodroma ili drugih tačaka
određenih za slijetanje;
12)
parking prostor za vazduhoplov
je parking prostor za vazduhoplove kojem posjetioci nemaju pristup;
13)
parking za lična vozila, vezovi i sidrišta za plovila
je parking kojem posjetioci imaju pristup za vrijeme održavanja
vazduhoplovne priredbe;
14)
ATC
je nadležna kontrola letjenja.
Primjena
Član 3
Ovaj pravilnik primjenjuje se na sve vazduhoplove koji učestvuju na vazduhoplovnim priredbama i vazduhoplovne
aktivnosti, osim na:
-
vazduhoplove (uključujući pojedinačne balone sa posadom) koji prilikom polijetanja i slijetanja sprovode
uobičajenu vazduhoplovnu praksu i u slučaju kada te operacije obavljaju tokom održavanja vazduhoplovnih
priredbi; i
-
vazduhoplovne aktivnosti kao što su trke, reliji i takmičenja, koje se sprovode u skladu sa propisom kojim se
uređuje letjenje vazduhoplova i uobičajenom vazduhoplovnom praksom, ako se ne oglašavaju i nijesu otvorene
za posjetioce.
Zahtjev za održavanje vazduhoplovne priredbe
Član 4
Za izdavanje odobrenja za održavanje vazduhoplovne priredbe, organizator ili direktor vazduhoplovne priredbe
podnosi zahtjev Agenciji za civilno vazduhoplovstvo (u daljem tekstu: Agencija).
Odobrenje iz stava 1 ovog člana odnosi se na sve vazduhoplovne aktivnosti na toj priredbi, uključujući i vojne, kao
i na dodatna odobrenja koja se mogu zahtijevati za vrijeme održavanja vazduhoplovne priredbe, u skladu sa zakonom.
Dodatna odobrenja iz stava 2 ovog člana mogu da se odnose na:
1)
letove na malim visinama,
2)
ispuštanje ili podizanje predmeta ili lica,
3)
nošenje lica (“stajanje-na-krilu” i sl..),
4)
letjenje blizu publike,
5)
letjenje pri brzini većoj od 250 čvorova ispod 10,000 stopa (FL 100),
6)
vanaerodromsko slijetanje i polijetanje,
7)
prekoračenje aerodromske nosivosti (opterećenja po točku).
Zahtjev iz stava 1 ovog člana podnosi se najmanje 30 dana prije početka vazduhoplovne priredbe, na obrascu koji
je dat u Prilogu ovog pravilnika.
Uslovi za učestvovanje u vazduhoplovnim priredbama
Član 5
Pilot vazduhoplova ili padobranac koji učestvuje u vazduhoplovnoj priredbi mora da ispunjava sljedeće uslove u
pogledu iskustva:
1)
pilot aviona sa fiksnim krilima (uključujući i motorne jedrilice), helikoptera i žirokoptera – ukupni nalet od 200
sati, od kojih najmanje 100 sati kao vođa vazduhoplova sa fiksnim krilima, helikoptera ili žirokoptera,
2)
pilot mikrolakih/ultralakih vazduhoplova – ukupni nalet od 100 sati, od kojih najmanje 50 sati kao vođa
mikrolakog/ultralakog vazduhoplova (upravljivog po 3-ose ili sa pomjeranjem težišta),
3)
pilot jedrilice – ukupni nalet od 100 sati, od kojih najmanje 50 sati kao vođa jedrilice,
4)
pilot motornog padobrana/paraglajdera – ukupni nalet od 50 sati od kojih najmanje 25 sati kao vođa motornog
padobrana/paraglajdera,
5)
pilot toplovazdušnog vazdušnog broda – ukupni nalet od 100 sati, od kojih najmanje 25 sati kao vođa
toplovazdušnog vazdušnog broda,
6)
pilot plinskog vazdušnog broda zapremine koja prelazi 2000 m³ – ukupni nalet od 200 sati na vazdušnim
brodovima od kojih najmanje 100 sati kao vođa plinskog vazdušnog broda,
7)
pilot plinskog vazdušnog broda zapremine koji ne prelazi 2000 m³ – ukupni nalet od 100 sati na vazdušnim
brodovima ili balonima od kojih najmanje 50 sati kao vođa plinskog vazdušnog broda,
8)
pilot balona – ukupni nalet od 50 sati na balonima od kojih najmanje 25 sati kao vođa toplovazdušnog balona
ili plinskog balona,
9)
pilot zmaja ili paraglajdera – bez određenog minimuma naleta, dostavlja dokaze direktoru vazduhoplovne
priredbe o sposobnosti za izvođenje svog programa,
10) padobranci – najmanje 200 skokova za vođu ekipe ili solo skakača na vazduhoplovnim priredbama i minimum
100 skokova za ostale članove ekipe.
Direktor vazduhoplovne priredbe ne može da dozvoli učešće u vazduhoplovnoj priredbi pilotu koji ne ispunjava
uslove u pogledu iskustva, u skladu sa stavom 1 ovog člana.
Udaljenost publike kao uslov za održavanje vazduhoplovne priredbe
Član 6
Tokom održavanja vazduhoplovne priredbe minimalna udaljenost između linije priredbe i linije publike mora da
bude u skladu sa stavom 2 ovog člana.
Maksimalna brzina u čvorovima vazduhoplova koji učestvuju u priredbi i minimalna udaljenost linije priredbe i
linije publike dati su u Tabeli 1.
Tabela 1. Prelijetanje i akrobatski letovi - Minimalne vrijednosti udaljenosti
Maksimalna brzina u čvorovima
vazduhoplova koji učestvuju na VP
Vrsta priredbe
Prelijetanje
Akrobatski letovi
1.
< 100 kt*
50 metara
100 metara
100-200 kt
100 metara
150 metara
200-300 kt
150 metara
200 metara
Više od 300 kt
230 metara
230 metara
*Direktor vazduhoplovne priredbe može da odobri i manje vrijednosti udaljenosti za vazduhoplovne priredbe helikoptera u
lebdjenju.
Agencija može za svaku vazduhoplovnu priredbu da odredi višu vrijednost minimalne visine zbog obezbjeđenja
sigurnosti posjetilaca.
Direktor vazduhoplovne priredbe može, iz razloga sigurnosti, da izda uputstvo pilotu da ne leti ili da leti cijeli ili
dio svog programa na minimalnoj visini većoj od visine utvrđene u njegovom ovlašćenju za nastup na vazduhoplovnoj
priredbi.
Direktor vazduhoplovne priredbe obavještava sve pilote učesnike o minimalnim visinama, pisanim i usmenim
putem, tokom izvršnih priprema priredbe.
Pilot balona mora da obezbijedi da njegov let bude u skladu sa kriterijumima razdvajanja balona sa posadom, koji
su dati u Tabeli 2.
Linije i prostori priredbe
Član 9
Prilikom određivanja udaljenosti linije priredbe i linije publike i prostora vazduhoplovne priredbe, direktor
vazduhoplovne priredbe uzima u obzir:
1)
karakteristike predloženog prostora za održavanje vazduhoplovne priredbe,
2)
blizinu naseljenog, industrijskog, područja za rekreaciju i ekološki osjetljivog područja,
3)
blizinu drugih aerodroma ili vazduhoplovnih terena i događaja,
4)
klasifikaciju vazdušnog prostora,
5)
površinu koja će se koristiti kao poletno-sletna staza, ako se na mjestu održavanja vazduhoplovne priredbe vrši
polijetanje i slijetanje,
6)
vazduhoplovne prepreke u blizini mjesta vazduhoplovne priredbe,
7)
pristup mjestu vazduhoplovne priredbe, posebno za vozila i plovila nadležnih službi u slučaju nesreće.
Direktor vazduhoplovne priredbe obezbjeđuje, gdje je to moguće, da ograđeni prostori za publiku i parking za lična
vozila, vezovi i sidrišta za plovila budu ograničeni na samo jednu stranu mjesta održavanja vazduhoplovne priredbe, radi
omogućavanja maksimalne slobode vazduhoplovima prilikom izvođenja programa.
Ograđeni prostor za publiku i parking za lična vozila, vezovi i sidrišta za plovila ne može da se nalazi u dijelu
namijenjenom za pristup ili odlazak sa aerodroma, odnosno mjesta priredbe.
Direktor vazduhoplovne priredbe obezbjeđuje da linije priredbe budu jasno prepoznatljive. Prilikom utvrđivanja
linija priredbe, treba da se uzme u obzir poletno-sletna staza i druga prirodna obilježja gdje je to moguće.
Nije potrebno odrediti linije za sve brzine vazduhoplova, ali se detalji svih linija priredbe, sa odgovarajućim
udaljenostima, moraju razraditi u pisanim i usmenim izvršnim pripremama učesnika vazduhoplovne priredbe.
Direktor vazduhoplovne priredbe obezbjeđuje da prostor/i iznad kojih je dozvoljeno održavanje priredbe budu
adekvatno označeni u pisanim i usmenim izvršnim pripremama priredbe.
Prilikom izvođenja programa pilot učesnik mora da vodi računa o granicama linije priredbe, pri čemu osa izvođenja
programa ne mora da bude paralelna sa linijom priredbe, ukoliko se ne narušavaju minimalne vrijednosti udaljenosti datih
u Tabeli 1.
Maksimalna brzina
Član 10
Na vazduhoplovnoj priredbi pilot učesnik ne može da leti brzinom većom od 600 čvorova ili 0.90 Maha, ni da
započne manevar koji može da izazove probijanje zvučnog zida.
Direktor vazduhoplovne priredbe zahtijevaće da odobrenje za vazduhoplove, koji će preći 250 čvorova indukovane
brzine ispod 10.000 stopa (FL 100) za vrijeme održavanja vazduhoplovne priredbe, kada je to potrebno, bude uključeno
u odobrenju za održavanje vazduhoplovnih priredbi.
Baloni sa posadom
Član 11
Prilikom održavanja vazduhoplovnih priredbi balona sa posadom moraju se poštovati minimalne vrijednosti
udaljenosti između linije publike i svakog balona ili njegovog sidrišta date u Tabeli 2.
Radi sprječavanja pristupa posjetilaca balonima ili pratećim vozilima, prostor za balone ili njihovo poletište mora
da bude ograđen.
Pilot balona sa posadom treba da obezbijedi da njegov balon bude naduvan, usidren i upravljan u skladu sa
zakonom, i da za priredbe vezanih balona, balon veže na tri mjesta.
Prilikom vezivanja ili polijetanja balona sa posadom za izvođenje slobodnog leta ispred publike, ti baloni moraju
da budu prostorno, vremenski i sigurnosno razdvojeni od drugih programa na vazduhoplovnoj priredbi.
Padobranske priredbe
Član 12
Planirano padobransko skakanje može da se izvodi ako su ispunjeni sljedeći uslovi:
1)
mjesto slijetanja mora da bude udaljeno najmanje 15 metara od linije publike, ako se predviđeno mjesto
slijetanja nalazi na izvođačkoj strani u odnosu na liniju publike,
2)
mjesto slijetanja mora da bude ograđeno (užetom, vrpcom ili ogradom) i mora da bude udaljeno najmanje
15 metara od publike, ako se predviđeno mjesto slijetanja nalazi u prostoru odvojenom za publiku,
3)
mjesto slijetanja mora da bude adekvatno obilježeno i jasno prepoznatljivo za padobrance od trenutka
njihovog izlaska iz vazduhoplova,
4)
padobranci koji izvode pojedinačne skokove moraju potpuno da otvore svoje padobrane prije dostizanja
minimalne visine od 1500 stopa iznad terena,
5)
radio veza između vazduhoplova iz kojeg iskaču padobranci, koordinatora -rukovaoca stanice na zemlji i
ATS-a, ukoliko je uspostavljena na tom aerodromu, mora da se uspostavi i održava za sve vrijeme skakanja,
a ako radio veza ne može da se uspostavi, koristi se odobreni sistem signalizacije zemlja-vazduh, i
6)
direktor vazduhoplovne priredbe obezbjeđuje da:
-
su svi padobranci upoznati sa propisanim postupcima, koje će primjenjivati na određenoj priredbi, kako
bi se rizik kod skakanja sveo na najmanju moguću mjeru,
-
prilikom spuštanja padobranaca, klipni motori, mlazni motori ili helikopterski motori ne rade na
udaljenosti manjoj od 250 metara od predviđenog mjesta slijetanja, i
-
piloti vazduhoplova van radijusa od 250 metara (1000 metara kod lokalnih letova) u vazduhu ili na
zemlji, pažljivo prate tok iskakanja padobranaca, a naročito piloti vazduhoplova na zemlji da bi mogli
zaustaviti rad klipnog motora, mlaznog motora ili rotora ukoliko uoče da padobrance u snižavanju vjetar
nosi prema njihovim vazduhoplovima.
Priredbe vazduhoplovnih modela
Član 13
Za održavanje priredbi vazduhoplovnih modela, potrebno je da se ispune sljedeći uslovi:
1)
nijedan nekontrolisani slobodno leteći model ne smije da leti za vrijeme vazduhoplovne priredbe,
2)
vazduhoplovni modeli u odnosu na liniju publike ne smiju da lete na udaljenosti manjoj od udaljenosti
date u Tabeli 3,
3)
predviđeni izložbeni prostor za vazduhoplovne modele koji se nalazi u prostoru izdvojenom za
publiku, mora da bude ograđen, i u skladu sa propisanim vrijednostima udaljenosti datim u Tabeli 3.
Tabela 3. Vrijednosti udaljenosti za vazduhoplovne modele
Model vazduhoplova
Težina modela
Udaljenost razdvajanja
Vođen konopcem
Svi
15 m
Radio-vođen (klipni
pogon)
manje od 7kg
iznad 7 kg
30 m
50 m
Radio vođen (mlazni
pogon
)
Svi
75 m
Direktor vazduhoplovne priredbe može da odredi dodatne vrijednosti udaljenosti za vazduhoplovne modele većih
dimenzija.
Ako vazduhoplovni modeli trebaju da lete ispred publike, potrebno je da se osigura njihovo adekvatno razdvajanje
od drugih letačkih programa, i to po udaljenosti i po vremenu.
Uspostavljanje stroge kontrole nad odašiljačima i frekvencijama obezbjeđuje direktor vazduhoplovne priredbe.
Letovi radio-vođenih modela ne smiju da se odvijaju pri brzini vjetra koja prelazi 25 čvorova ili pri vidljivosti
manjoj od 500 metara.
