3
Coveka je od davnina mucilo pitanje postanka sveta. Mnogi anticki mislioci
pokusavali su da u okviru svog filozofskog sistema objasne poreklo i raznovrsnost
zivota. Smatrali su da zivot potice od materije odnosno od cetiri osnovna elementa:
vode, vatre, zemlje i vazduha, ili od neke druge nezive materije od koje mogu
spontano nastati ziva bica. Prva hipoteza da zivo moze nastati od nezivog je
„
hipoteza samoradjanja
“. Tako je Anaksimander (VI vek pre n.e.) smatrao da su iz
zemlje najpre nastale biljke, zatim zivotinje i na kraju covek.
Srednji vek obelezen je presudnim uticajem religije i crkve na formiranje i
preovladavanje teorije da je Bog stvorio svet. Mnogi teolozi pokusali su da na temelju
Biblije odrede starost sveta. Najpoznatiji pokusaj preciznog odredjivanja starosti
Zemlje i zivota, izvrsio je biskup Dzems Aser 1650 godine. On je procenio da je svet
stvoren pre 4.004 godine. Prvi koji se ovoj ideji suprostavio je je Toma Akvinski,
smatrajuci da u prirodi postoji zivotna sila „
vis vitalis
“ koja je potrebna da ozivi neku
stvar. Prvi koji je uzdrmao ovu teoriju je Francesko Redi. On je izveo eksperiment sa
mesom. Jedno parce mesa stavio je u otvoreni sud, a drugo pod stakleno zvono. U
prvom su se posle nekog vremena pojavili crvi, pa insekti, a drugo je ostalo
neizmenjeno, te je zakljucio da su se insekti razvili iz jaja, koja su insekti polozili na
meso. Predstavnici „
vis vitalis
“ su pak njegov eksperiment opovrgli tvrdnjom da je
stakleno zvono sprecilo prodor vis vitalisa iz prirode i da zbog toga nje doslo do
stvaranja zivih bica. Konacan dokaz protiv hipoteze „vis vitalis“ dao je Luj Pastera,
koji je zeleo da dokaze da priroda ne moze da ozivi mrtvu stvar. Prvu celovitu teoriju
bioloske evolucije daje francuski prirodnjak Zan Batist Lamark. Lamark(1809) je
smatrao da postoji urodjena teznja zivog sveta ka povecanju slozenosti. Kao osnovni
dokaz evolucije istice savrsenu uskladjenost organizama i njihove sredine. Smatrao
je da jednostavne forme zivota nastaju iz nezivog materijala, a od tih
najjednostavnijih formi poticu slozenije vrste. Glavna zamerka Lamarkovoj teoriji je ta
sto je dokazano da ne postoji nasledjivanje stecenih osobina. Sredinom devetnestog
veka i pored znacajih otkrica u biologiji i geologiji mnogi prirodnjaci i naucnici su i
dalje bili pristalice kreacionizma. Veliki francuski prirodnjak Zorz Kivie bio je ljuti
protivnik teorije evolucije i Lamarka. On je pristalica teorije katastrofa – u pojedinim
stadijumima zemlje zivot se zavrsavao katastrofom i potpunim nestankom, da bi u
novoj etapi bio ponovo stvaran.
Sredinom devetnestog veka Carls Darvin je postavio teoriju evolucije koja i danas
predstavlja osnov savremenih shvatanja o bioloskoj evoluciji. Darvin i Valas 1858
godine godine objavljuju sazet rad u kojem su izlozeni osnovi teorije selekcije.
Naredne godine Darvin je objavio svoje delo “Postanak vrste” kao rezultat
dvanestogodisnjeg istrazivanja.
