Maturski rad Teritorijalne društvene grupe
Teze:
Naselja – osnovne teritorijalne društvene grupe
Selo – najstarija ljudska zajednica
Grad
Razlike izmedju sela i grada.
1
Maturski rad Teritorijalne društvene grupe
Uvod
Retke su u današnje vreme ljudske zajednice koje nemaju stalno mesto boravka
već se u potrazi za hranom i vodom sele iz mesta u mesto.Većina ljudi danas
živi u stalnim naseljima.Ona se podižu na različitim mestima.Nekada je bilo
najvažnije da se naselja mogu lako odbraniti od neprijatelja pa su ona podizana
na brežuljcima ili na okukuma reka.
Prvobitna naselja podizana su i uz izvore i rečne tokove kao i na mestima gde je
bilo pogodno da ljudi pređu i premoste velike reke.
U zavisnosti od oblika koji zajedno formiraju sve zgrade razlikuju se tri osnovna
tipa naselja i to:
-razbijeni
-linijski
-zbijeni
Razbijeni tip naselja karakterističan je za brdovite predele ili predele u kojima je
ljudima potrebno mnogo obradivog zemljišta.
Linijski tip naselja srece se duž puteva ili u dolinama gde strme dolinske strane
onemogućuju širenje gradova.
Zbijenom tipu naselja pripadaju naselja u kojima su građevine raspoređene oko
nekog jezgra.Ovakva naselja uobičajna su za ravnice gde su se u prošlosti kuće
gradile jedna uz drugu iz odbrambenih razloga.
U ova tri osnovna tipa nemogu se svrstati sva naselja.Postoje i naselja prelaznih
i složenijih oblika što je uslovljeno prirodnim činiocima i privrednom delatnošću
čoveka.Sva naselja se takođe mogu podeliti na gradska i seoska tj.na gradove i
sela.Seosko stanovništvo se pretežno bavi poljoprivredom,za razliku od sela
gradovi imaju više funkcija a naročito glavni gradovi.
2
Seljaci u vremenu i prostoru
O selu i seljacima postoje autentični izvori materijalne kulture stari spisi i
zakoni,svedočanstvo i razne teorije iz prošlosti.
Ti spisi se naročito umnožavaju od pojave grada jer od tada počinju suprotnosti
između sela i grada koje se povlače kroz čitavu istoriju civilizacije sve do
danas.Gomilali su se podaci ne samo o odnosima sela i grada već i o promenama
u ruralnim društvima,o seoskoj porodici,značaju seljaka za odbranu
države,njihovim stavovima i ponašanju.
Stari istok
Onog trenutka u ljudskom razvoju kada je čovek zasadio prvu biljku i počeo da
sa nje ubira prve plodove on se morao zaustaviti u svome lutanju za hranom i
naseliti se na jednom mestu.To je bila neolitska revolucija ,ne moze se pouzdano
utvrditi ovo prvo seosko naselje ali se predpostavlja da se to desilo pre 20000
godina.čovek je još pre neolitske revolucije umeo da pravi neka primitivna
oruđa,znao je za vatru,pripitomio je psa ali se tek tada on stalno vezao za
određeni prostor,počeo je da obrađuje zemlju,stvorio je svoje stalno
ognjište ,naučio da sprema hranu i tek od tada su počele da se razvijaju i
osnovne društvene institucije:
-svojina,porodica i država.
Pretpostavlja se da je neolitska revolucija završena na prostoru Starog istoka.
Iz izvora se vidi da su društva Starog istoka imali svojih osobenosti ali imali su i
dosta zajedničkog.Osnova društvenog života bila je porodica i selo.
Šira društvena organizacija od porodice i sela bila je tzv. orijentalna komuna.
Zasnivala se na teritorijalnom principu i činila su je sela povezana sistemom
navodnjavanja.
Maturski rad Teritorijalne društvene grupe
4
Antička misao o selu
Antički autori retko su se bavili problemima sela i seljaštva,više ih je
interesovao život u gradu kao razvijenoj društvenoj sredini.
Od autora koji su raspravljali probleme sela treba istaći:
-pesnike Homera i Hesioda,
-filozofe Platona i Aristotela,
-Rimske ruraliste.
U Odiseji se opisuje najstarije ruralno društvo na Mediteranu.Ti opisi obično su
fantastični i mitološki ali se ispod toga nadzire realna podloga veoma retkih
naselja u kojima rađa žito,ječam,vinova loza.U Ilijadi se daju i neke realne slike
o životu i običajima na selu,o krvnoj osveti,o trgovini,o velikom društvenom
ugledu staraca,o seljacima koji imaju velika stada goveda,ovaca,svinja i dr.
Vidi se kako ratarstvo sve više hvata korena iako je stoka jedan od glavnih
vidova bogastva.Aristotel smatra da su porodica i selo preuski za potpuno
formiranje ljudske ličnosti a da samo grad ispunjava potrebne uslove za ovo.
Ima i dosta ruralista koji su isticali vrednost sela i seljaštva za društvo.Njihova
misao je težila da usmeri državnu politiku u korist seljaka i da osigura što veći
uticaj sela na tu politiku.
Feudalna misao o selu
U prvim vekovima razvoja feudalizma nema nikakve originalnije misli o selu i
seljacima.Tek u delima Tome Akvinskog i Ibn Khaldona o ovim problemima
govori se originalnije.Toma Akvinski se u svojim delima između ostalog bavi i
problemima podele rada i tvrdi da je jedan deo ljudi obavezan da obrađuje
zemlju da bi omogućio drugima da se oslobode svetovnih briga i da se posvete
duhovnom radu radi spasenja ostalih.Za razvoj sociologije a posebno ruralne i
urbane posebno je značajan Ibn Khaldoun.On naselja deli na
prestonice,gradove,sela i zaseoke.Podela rada povećava bogastvo i ono je
različito u raznim vrstama naselja osobito u selu i gradu.Veća je u gradu i to je
razlog njegovog bogastva,u gradovima se bolje živi i to privlači seljake,u njima
je prosečno veći dohodak nego na selu i zbog toga seljaci zavide ljudima iz
grada i mrze ih.
Maturski rad Teritorijalne društvene grupe
5
