FINANSIJE, BANKARSTVO I OSIGURANJE
Rad primljen: 23.06.2008..
UDK: 347.4
339.72(497.11)
336.76(497.11)
ZNAČAJ RAZVOJA PARABANKARSKIH I
NEKREDITNIH POSLOVA NA FINANSIJSKOM
TRŽIŠTU SRBIJE
THE IMPORTANCE OF NON-BANK AND NON-CREDIT
FINANCIAL ACTIVITIES ON SERBIAN FINANCIAL MARKET
Dr Zoran Jovi
Rezime:
Parabankarski i nekreditni poslovi banaka (poslovi osiguranja, poslovi penzionih fondo-
va, poslovi investicionih fondova, berzanski poslovi, dilerski i brokerski poslovi, kastodi poslovi,
poslovi lizinga, poslovi franšizinga, poslovi forfetinga, poslovi faktoringa), primarno predstavljaju
savremene finansijske poslove koji mogu da se obavljaju samostalno kroz posebne organizacione
forme, ali je sve češća praksa da se obavljaju i u sklopu banaka kao dopunski poslovi tradicional-
nim bankarskim poslovima čija je svrha ostvarenje što većeg profita na nivou banke kao celine. U
slučajevima kada se navedeni savremeni finansijski poslovi obavljaju kroz posebno oformljene sek-
tore u okviru univerzalnih banaka ili kroz »ćerke« firme u sastavu bankarskog holdinga sistema ili
finansijskog konglomerata, ove poslove možemo nazvati parabankarskim i nekreditnim poslovima
banaka (PNP). Dopunska uloga ovih poslova je u savremenim tržišnim privredama prevazišla svoj
atribut dopunske funkcije i postala dominantna poslovna aktivnost čije su aktive skupa i po dva
puta veće od aktiva poslovnih banaka u najrazvijenijim zemljama. Pored obima, ovi poslovi nose
višu profitnu stopu od klasičnih bankarskih poslova i spadaju u red najprofitabilnijih finansijskih
poslova današnjice. Pozitivni efekti razvoja PNP poslova u Srbiji su višestruki i mogu se posmatrati
sa tri aspekta: mikroekonomskog, makroekonomskog i uticaja na poslovno bankarstvo. Sa mik-
roekonomskog aspekta PNP poslovi donose mnoge benefite stanovništvu i pojedinačnim privred-
nim subjektima. Svi pararabankarski i nekreditni poslovi skupa, unakrsnim delovanjem, podstiču,
na makroekonomskom nivou, rast zaposlenosti i stopu rasta BDP-a, jer ovi finansijski poslovi nose
sa sobom najviše stope rasta u savremenoj ekonomiji, a svojim uslugama omogućavaju i ostalim
privrednim granama više stope rasta od onih koje su moguće bez postojanja ovih poslova. Pozitivni
efekti razvoja PNP poslova na razvoj poslovnog bankarstva ogledaju se u proširenju asortimana po-
nude banaka, primeni metoda unakrsne prodaje finansijskih proizvoda i usluga, proširenju tržišta,
boljoj iskorišćenosti infrastrukturnih i kadrovskih potencijala, rastu profitabilnosti, likvidnosti i sol-
ventnosti banaka, smanjenju pojedinih rizika bankarskog poslovanja i ročnoj usklađenosti aktive i
pasive banaka.
Ključne reči
: Osiguranje, penzioni fondovi, investicioni fondovi, lizing, faktoring, forfeting,
franšizing, berzanski poslovi, brokersko-dilerski poslovi, kastodi poslovi.
28
FINANSIJE, BANKARSTVO I OSIGURANJE
1. Uvod
Dalji pravci tranzicije bankarstva u
Srbiji vode ka tome da banke budu profit-
abilno orijentisane, uglavnom koncipirane
kao univerzalne banke zapadnoevropskog
tipa, koje pored klasičnih depozitnokredit-
nih poslova, treba da osvoje i ponude nove
operativne forme poslovanja koje se mogu
označiti kao parabankarske, a koje će obez-
bediti komplementarnost i kontinuitet
tradicionalnim bankarskim poslovima.
Zbog snažne konkurencije, i na domaćem
i na međunarodnom finansijskom tržištu,
srpskom bankarstvu će biti sve teže da
se održi samo asortimanom uobičajenih
bankarskih usluga. Aktivnosti na realizaciji
uvođenja parabankarskih poslova su neo-
phodne i zahtevaju ubrzanu akciju, pre
svega na polju donošenja pozitivne zakon-
ske regulative za obavljanje ovih poslova.
Bankarska industrija u svetu je ofanzivna
i prilagodljiva zahtevima tržišta i razvoja,
tako da je svetsko bankarstvo još 60-tih go-
dina prošlog veka prihvatilo i počelo da raz-
vija parabankarske poslove, a tranzitorne
zemlje EU 8 grupe 90-tih godina prošlog
veka. Sve veće prisustvo stranih banaka
na domaćem tržištu, koje sobom donose i
svoje parabankarske i nekreditne poslove,
uticaće na ubrzanje ovog procesa u Srbiji.
Razlozi za razvoj PNP poslova u Srbiji
su višestruki, a njihovi pozitivni efekti se
prostiru na više nivoa i mogu se posma-
trati, preko uticaja, sa 3 aspekta:
ƒ
mikroekonomski
ƒ
makroekonomski i
ƒ
poslovno bankarstvo
Abstract:
Non-bank and non-credit financial activities (insurance, pension funds, investment funds,
stock exchange transactions, broker-dealer activities, custody activities, leasing, franchising, forfeit-
ing, factoring), are primarily contemporary financial activities that can be carried out independently
through special organizational forms. However, these activities are increasingly often carried out by
the banks as additional activities to traditional banking activities in order to increase the bank’s prof-
it. In case of performing these activities by special sectors of universal banks or daughter companies
within banking holdings or financial conglomerates, these activities can be called non-bank and non-
credit. Originally, the additional role of these activities has exceeded the attribute of “additional“, and
they became the dominant business activity, whose assets are 2.5 times bigger than commercial banks’
assets in developed economies. Besides their scope, these activities bring more profit than the usual
banking activities, and they are among the most lucrative businesses today. Positive effects of these
activities in Serbia are manifold and they can be observed from three aspects: microeconomic, macro-
economic, and influence to business banking. From the microeconomic point of view these businesses
bring many benefits to the general public and to individual companies. All non-bank and non-credit
financial activities taken together stimulate growth of employment and BNP, because these financial
activities bring majority of growth rates in modern economy, and spur development of other indus-
tries. Positive effects of these activities on business banking are: expansion of banks’ offer, crosswise
sale of financial products and services, wider market, higher degree of utilization of infrastructure
and staff, growth of banks’ profitability, liquidity and solvency, lowering some banking risks, and time
consistency of banks’ assets and liabilities
.
Key words
:
Insurance, pension funds, investment funds, leasing, factoring, forfeiting, franchising,
stock market, broker-dealer activities, custody activities.
30
FINANSIJE, BANKARSTVO I OSIGURANJE
stvima, dok se faktoring mehanizam vezuje
za prodaju ili izvoz potrošnih dobara. Ovi
savremeni parabankarski poslovi bi privred-
nim subjektima u Srbiji ubzali protok roba
i usluga, uticali na povećanje proizvod-
nje, sniženje troškova proizvodnje zbog
snižavanja nabavnih cena putem avansiranja
dobavljača, poboljšali likvidnost i povećali
potecijal za klasična zaduživanja kod bana-
ka, smanjili bi mogućnost stvaranja gubitaka
zbog nelikvidnosti, eliminisali bi rizike rasta
kamatnih stopa u budućnosti, rizika po os-
novu fluktuirajućih deviznih kurseva, rizike
promene boniteta i finansijskog statusa
dužnika, a takođe bi uticali na smanjenje op-
erativnih troškova vezanih za organizovanje
službe naplate potraživanja i vođenja suds-
kih sporova. Berzanski, brokersko-dilerski
i kastodi poslovi u Srbiji omogućavaju i
privrednim subjektima i stanovništvu pris-
tup i rad na tržištu kapitala, trgovanje har-
tijama od vrednosti, evidentiranje, čuvanje i
sve statusne promene u vezi s vlasništvom
nad hartijama od vrednosti.
Franšizing u Srbiji omogućava da najširem
sloju stanovništva i svim privrednim subjek-
tima budu dostupni najsavremeniji finansi-
jski proizvodi u vidu raznovrsnih debitnih,
kreditnih i poslovnih kartica ( plastični
novac ) i da svi oni budu direktni korisnici
benefita, koje sobom nose ovi savremeni
finansijski proizvodi. Franšizingom, na fi-
nansijskom tržištu, prvenstveno prisutnom
na polju kartičarstva omogućava se koris-
nicima zamah prosperiteta kroz dobijanje
uglednog trgovinskog imena, proverenog
proizvoda, tj. usluge, pomoći pri imple-
mentaciji usluge, profesionalne reklamne
kampanje i ekonomije obima, odnosno niže
cene inputa, manji iznos potrebnog kapitala
za otpočinjanje biznisa kartičarstva i niži
poslovni rizik.
3. Makroekonomski znaaj
Na makroekonomskom nivou para-
bankarski i nekreditni poslovi imaju
višestruke pozitivne efekte koji upućuju
na neophodnost njihovog razvoja u Srbiji.
Poslovi lizinga omogućavaju aktiviranje
proizvodnih kapaciteta, osavremenjavanje
opreme i transportnih sredstava, povećanje
globalne produktivnosti rada, konkurent-
nosti nacionalne privrede, povećanje izvoza
i profitabilnosti globalne ekonomije.
Neophodnost daljeg razvoja poslova osig-
uranja u Srbiji je višestruk. Osiguravajuća
društva kao značajni institucionalni in-
vestitori, obimom poslovanja, ogromnim
sredstvima kojima raspolažu i njihovim
plasmanom bitno utiču na razvoj finansi-
jskog tržišta i ukupne ekonomije zemlje.
Poslovi osiguranja pojačavaju stabilnost fi-
nasijskog tržišta i daju stabilnost ekonom-
skom sistemu zemlje, obeštećuju pretrpele
gubitke i ublažavaju efekte bankrotstva i
negativne efekte proizvodnje, zaposlenost
i državne poreske prihode. Poslovi osigu-
ranja doprinose socijalnoj sigurnosti u
državi, a poslovi dobrovoljnog penzijskog
osiguranja obezbeđuju sigurnost budućim
penzionerima, diversifikujući odgovornost
države za brigu o penzionom segmentu.
Istovremeno poslovi osiguranja, svojom
transformacijom sredstava mnoštva sitnih
osiguranika u krupna novčana sredstva,
stvaraju respektabilan novčani potencijal
za plasiranje na finansijskom tržištu i post-
aju jedan od glavnih mobilizatora štednje,
koja preko mehanizma finansijskog tržišta
može da podstakne ekonomski rast nacio-
nalne ekonomije. Na taj način osiguranje
predstavlja nezaobilazan izvor kratkoročnih
i dugoročnih sredstava za finansiranje
društvene reprodukcije. Plasmani sredstava
društava za osiguranje imovine i društava
