Just in time (JIT) filozofija proizvodnje
„
Trebali bi smo biti oprezni da iz iskustva izvucemo samo mudrost koja je u
njemu i tu se zaustavimo; inace cemo biti poput macke koja je sela na vrucu
pec. Ona više nikad nece ponovo sesti na vrucu pec – i to je dobro, ali ona
takode više nikad nece sesti ni na hladnu pec
.“
Mark Twain
U covekovoj prirodi je da konstantno istražuje i nalazi nacine da poboljša
svoj nacin života. Prvenstveno da obezbedi što bolju materijalnu osnovu.
Tokom vremena dešavale su se revolucije u oblasti privrede i nacina
ostvarivanja što veceg tržišnog udela u odnosu na konkurenciju, sa novim
dostignucima i primenom istih. Zadnjih decenija dvadesetog veka na
površinu je izbacen jedan novi princip u proizvodnji. Taj princip je svojom
primenom i širenjem na nivou države, potom i kontinenta stvorio velikog
konkurenta na svetskom nivou koji dobija naziv „azijski tigar“.
Princip proizvodnje „Just-in-time“ ili proizvodnja tacno na vreme dovodi do
novina u proizvodnji koje donose odlicne rezultate i sam proizvodjac postaje
konkurentan u svojoj branši. Sam pocetak primene tacno na vreme bio je
odraz malog broja firmi a ostale su radile na principu „Just-in-case“. Princip
je potekao iz Azije, tacnije iz Japana iz firme Toyota Motor Company.
Japanski menandžment je orjentisan na proizvod i proizvodnju a ostali na
finansije i profit.
Za
japanske menadžere
važnija su ocekivanja nego pravila.
Širok protok informacija je u japanskom nacinu donošenja odluka suštinski
važan.
Veliki napredak japanske industrije i proizvodnje, nazvan „privredno cudo“
rezultat je pre svega jasno utvrdjenih ciljeva proizvodnje i maksimalnog
korišcenja sopstvenog i tudjeg znanja. Japansko upravljanje i moderna
proizvodnja se prepoznaju po tome što se u toj proizvodnji koriste moderne
metode, primenjuju novi principi upravljanja, koriste nove tehnike, što su tu
rodjeni novi termini i pojmovi koji personifikuju modernu fleksibilnu
proizvodnju.
1. „Just-in-time“ proizvodnja
1.2. Osnovne karakteristike „Just-in-time“ proizvodnje
Razvoj savremene i moderne privrede polazi od znacaja industrijske
proizvodnje i cinjenice da je upravo proizvodnja taj osnovni sektor gde treba
da se usmere sva istraživanja novih metoda proizvodnje, tehnologije i
upravljanja. Proizvod je samo ono što zadovoljava potrebe na tržištu.
Proizvodnja razvijena na ovim osnovama predstavlja danas autenticnu
proizvodnju sa vrhunskim rezultatima u organizaciji,poslovanja i
ekonomicnosti, što je dovelo japanska preduzeca do vrhunskih rezultata –
kod povecanja produktivnosti, smanjenja vremena ciklusa i pripreme,
smanjenja troškova, škarta, ukidanja skladišta, zaliha, kontrole i dr.
Termin
„
Just-in-time
“ se prevodi kao „
vremenski dobro planirano
“,
„
tacno u pravo vreme
“, „
proizvodnja bez skladišta
“, „
proizvodnja bez
zaliha
(gotovih proizvoda)“. Svaki proces treba snabdevati pravim
elementima u pravoj kolicini i u tacno vreme.
Zahvaljujuci nedostatku prostora i nedostatku prirodnih resursa, japanci su
razvili averziju prema rasipanju. Oni na škart i ponavljanje procesa gledaju
kao na rasipanje, pa zato nastoje neracionalnu upotrebu prostora i vremena
da smanje odnosno izbegnu. Na sve što ne doprinosi vrednosti proizvoda
gledaju kao na rasipanje. Suprotno tome, ostali u svetu nisu na to gledali na
isti nacin. Rezultati primene „Just-in-time“ filozofije su veoma izražene. U
automobilskoj industriji moguci su koeficijenti obrta zaliha od 50 do 100, u
poredjenju sa onima od 10 do 20 kod tradicionalnog pristupa. U proizvodnji
motocikala, „Just-in-time“ sistem omogucuje koeficijent obrta zaliha od oko
20, a u poredjenju sa onim od 3 do 5 obrtnog koeficijenta kod tradicionalnog
nacina proizvonje.
Sistem „Just-in-time“ je vrlo efikasan sistem upravljanja u industriji. „Just-
in-time“ proizvodnja je krajnji cilj nove proizvodnje, a ne sredstvo za
postizanje cilja. Proizvodnja „Just-in-time“ znaci da se proizvodi samo ono
što se traži od strane tržišta i to u najmanjim mogucim serijama, sa „0“
greškom i u tacno predvidjenom vremenskom roku.
Proizvodnja „Just-in-time“ ima sledece karakteristike:
- proizvodnja po narudžbini,
- proizvodnja u malim serijama,
- proizvodnja sa „nula greškom",
- proivodnja sa najkracim ciklusom izrade,
- proizvodnja bez skladišta,
- proizvodnja bez zaliha (gotovih proizvoda),
- nizak nivo angažovanog kapitala,
- niži troškovi,
- veliko iskorišcenje kapaciteta itd.
Za ostvarenje proizvodnje „Just-in-time“ odnosno proizvodnje u pravo
vreme potrebno je:
- znati šta tržište traži (pomocu istraživanja tržišta),
- precizno planiranje proizvodnje,
- usavršiti procese proizvodnje (pomocu Zero QC, ostalih metoda i tehnika).
