POJAM EKONOMSKIH PRINCIPA POSLOVANJA
U konkretnim uslovima poslovanja preduzeca i u odredjenom vremenu,velicine ulaganja i
rezultata ogranicene su dejstvom objektivnih faktora. Zato se principi poslovanja na odredjeni
rok , svode na teznju da se stvore objektivno moguci rezultati poslovanja uz objektivno nuzno
ulaganje rezultata proizvodnje.
Primjer:
U proizvodnji hleba,ako je dnevni kapacitet proizvodnje u pekarskom preduzecu 1.000 kg hleba
tada se nemoze zahtijevati da se proizvede 1.100 kg .Isto tako, ako tehnologija proizvodnje tih
1.000 kg hleba uslovljava utrosak od 800 kg brasna , nemoze se zahtijevati manje trosenje
osnovnog materijala.
Medjutim pored objektivnih faktota , na velicinu ulaganja i rezultate djeluju i subjektivni ili
organizacioni faktori . Ovi faktori ispoljavaju se kao odredjeni propusti u organizovanju i
poslovanja preduzeca. Zato se pod njihovim dejstvom, rezultati poslovanja smanjuju u odnosu
na objektivno moguce.
1
Primjer:
Zbog lose koordinacije poslovanja ili zbog slabe radne discipline , pomenuto pekarsko
preduzece proizvodi dnevno 900 kg hleba umjesto mogucih 1.000 kg. Takoodje zbog nepaznje
u raspolaganju osnovnim materijalom ovo preduzece utrosi 750 kg brasna umjesto 720 kg (po
normativu potrebno je 0,8 kg brasna za 1 kg hleba.
Rezultati poslovanja preduzeca, ispoljavaju se u tri razlicita oblika.To su:
-Fizicki proizvod (
Q
)
-Vrijednost proizvodnje (
V
) ili ukupni prihod kao njen novcani izraz (
UP
) i
-Dobitak (
Dt
)
Ulaganja u proces poslovanja preduzeca mogu se izraziti u vidu:
-Utrosaka radne snage,odnosno rada (R)
-Troskovi elemenata proizvodnje (
T
) i
-Angazovanih sredstava (
S
)
Na odnosima izmedju tri pojavna oblika rezultata i tri vida ulaganja mogu se formulisati tri
parcijalna ekonomska principa poslovanja preduzeca i to :
-Princip produktivnosti (
P
)
-Princip ekonomicnosti (
E
)
-Princip rentabilnosti (
R
)
Potreba za parcijalnim ekonomskim principima poslovanja,proistice iz potrebe da se svaki
pojavni oblik rezultata poslovanja((
Q; V i D
) stavi u odnos sa odgovarajucim vidom ulaganja
(
R; T i S
)
Na taj nacin razgranicava se nadleznost i odgovornost izmedju ucesnika u procesu
poslovanja ,od kojih su jedni zaduzeni za proizvodnju , drugi za odnose prema trzistu , a treci
za regulisanje tokova vrijednosti i oplodjavanje angazovanih sredstava.
Parcijalni ekonomski principi poslovanja
Q V D ---- Rezultati poslovanja preduzeca
R T S --- Ulaganja u proces poslovanja preduzeca
Q ----Fizički obim proizvodnje
V ----Vrijednost proizvodnje(ukupan prihod)
D ----Dobitak
1
Stanić B.,Bojovic P. Paunovic B.:Poslovna ekonomija za prvi razred ekonomske škole, ,Beograd 1996.g.
str. 90
R ----Utrosak radne snage
T-----Troskovi elemenata proizvodnje
S---- Angažovana sredstva
Q = Produktivnost, V = Ekonomičnost, D = Rentabilnost
R T S
PRINCIP PRODUKTIVNOSTI
Q = Produktivnost
R
Oduvjek je prisutna teznja čovijeka da svaki posao obavi uz sto manje napora,dakle da sto vise
uradi za sto krace vrijeme,odnosno uz sto manje rada.U tome jeste sustina produktivnosti.
Ekonomski princip produktivnosti predstavlja teznju da se ostvari sto veci fizički obim
proizvodnje (Q) sa sto manjim utroscima radne snage(R).
Povecanje produktivnosti omogucuje, skracenje vremena rada,povecanje obima i pojeftinjenje
proizvodnje,povecanje konkurentnosti preduzeca na trzistu i sl.
Produktivnost je vazan pokazatelj uspjesnosti poslovanja preduzeca.Ona se moze
smatrati,vaznim indikatorom drustveno-ekonomskog progresa uopšte.
Produktivnost rada moguce je iskazati u dva osnovna oblika:
-kao količinu proizvoda ili usluga koja je izradjena u jedinici radnog vremena i
-kao količinu radnog vremena koja je utrošena za izradu jedinice proizvoda.
Iz odnosa: Q/ R moze se zakljuciti,da produktivnost raste ukoliko raste proizvodnja,(Q) po
jedinici rada(R).
U nastojanju da sprovede princip produktivnosti,potrebno je da preduzece preduzima
odgovarajuce mjere i to:
-da otkloni dejstvo subjektivno uslovljenih faktora i
-da poveca objektivno uslovljenu produktivnost
-Otklanjanje dejstva subjektivnih faktora,postize se potpunijim korišćenjem proizvodnog
kapaciteta,boljom radnom discipinom,stimulativnim nagradjivanjem radnika i sl.
2
-Povecavanje objektivno
uslovljene produktivnosti,postize se dopunskim ulaganjem u razvoj
preduzeca.
Razvoj nauke i njene tehnoloske primjenjenosti dovode do novih proizvodnih mogucnosti.Na
primjenu takvih dostignuca nagoni ih konkurencija na trzistu koja je sve ostrija.To medjutim
zahtijeva dopunsko ulaganje kapitala u razvoj preduzeca.Ovaj dopunski kapital,preduzece
obezbjedjuje iz dobitaka,u predhodnim periodima(vlastita akumulacija) ili iz kredita
banaka,koja ce vratiti iz dobitka iz buduceg poslovanja.
Iz predhodnog objašnjenja moze se zakljuciti,da preduzece stalno mora teziti promjenama,sto
je uslovljeno zahtijevima potrosača.Pri tome,sprovodjenje principa produktivnosti, prestavlja
samo jedan od uslova za uspjesno poslovanje preduzeca.To je u stvari,uslov za uspjesnost
preduzeca u fazi proizvodnje.Tek sprovodjenjem i druga dva parcijalna principa,ekonomičnosti i
rentabilnosti,preduzece moze ostvariti uspjesnost ukupnog poslovanja.
PRINCIP EKONOMIČNOSTI
Osnovni ekonomski princip poslovanja preduzeca sastoji se u tome,da se uz sto manje
ulaganja,odnosno trošenja ostvari što bolji rezultat.
Dobit kao krajni cilj poslovanja preduzeca,predstavlja višak koji ostaje po izmirenju svih
troškova nastalih tokom reprodukcionog procesa.
2
Stanić B.,Bojovic P. Paunovic B.:Poslovna ekonomija za prvi razred ekonomske škole, ,Beograd 1996.g.
str. 94
