VISOKA ŠKOLA ZA PRIMIJENJENE I PRAVNE NAUKE
„PROMETEJ“
BANJA LUKA
SEMINARSKI RAD
Predmet: Poslovno i finansijsko pravo
Tema: Akcionarsko društvo
Student: Mentor:
Index br: 953/14
Banjaluka, april 2017 god
4
1. ISTORIJAT AKCIONARSKOG DRUŠTVA
Prva akcionarska društva pojavila su se u XV u Italiji, još 1407. godine u Đenovi. Kao
društvo ovog tipa osnovana je Banko dj S. Giorgio i nešto kasnije u XVI vijeku društvo pod
nazivom Amrosius Banka, Milano. Kod obe banke postojalo je ograničenje odgovornosti, kao
i mogućnost prenosivosti udjela u njima. Razvoj i nastanak akcionarskih društava u Zapadnoj
Evropi pojavljuje se krajem XVII vijeka, zbog potreba finansiranja prekomorskih projekata
istraživanja novog kontinenta. Novi poslovni poduhvat zahtijevao je velika sredstva koja
pojedinci nisu imali. Zbog toga je organizovano javno prikupljanje sredstava. Za novac koji
bi uložio, pojedinac bi dobio akcije, kao dokaz o udjelu u vlasništvu kompanije. Dobio je i
obećanje o bogatoj nagradi, ukoliko poslovni poduhvat uspije. U suprotnom slučaju, novac bi
bio izgubljen. To znači da je ulagač snosio rizik cijele operacije, jer njemu nije zagarantovano
vraćanje uloženog novca.
Princip je ubrzo široko prihvaćen, jer je omogućavao veliku mobilizaciju kapitala i učešće
velikog broja ljudi u privrednim aktivnostima. Na taj način nastao je novi oblik organizovanja
kompanija. U razvijenim zemljama danas velika većina stanovništva posjeduje akcije nekih
kompanija.Vremenom, nastajala su nova akcionarska društva. Pošto uloženi novac ne može
da vrati od kompanije u koju je novac uložio, vlasnik akcije-akcionar može jedino da proda
akciju nekom drugom licu i na taj način vrati svoj novac. On, međutim, nikada ne može biti
siguran da li će dobiti cjelokupan iznos novca koji je uložio ili samo njegov dio. To zavisi od
uspješnosti preduzeća u koje je uložio novac u vidu akcije. Prodaju akcije je moguće izvršiti
po njenoj tržišnoj cijeni, koja predstavlja stav javnosti prema uspješnosti preduzeća.
Današnjom ekonomijom dominiraju akcionarska društva. U svijetu postoje mnogobrojna
tržišta kapitala na kojima se trguje akcijama. Na njima kapital u vidu akcija doživlljava stalnu
transformaciju i promjenu vlasništva, što omogućava da najbolja poslovna ideja dobije
najbolju šansu.
5
2. POJAM I PRAVNE KARAKTERISTE AD
Akcionarsko društvo (a.d.)
kao oblik privrednog društva je poslovni subjekt čiji je osnovni
kapital unaprijed određen i dijeli se na akcije (
shares
) kao hartije od vrijednosti (HOV). Za
razliku od društva lica, kod kojih članovi lično odgovaraju svojom imovinom, kod
akcionarskog društva vlastita imovina je odvojena od imovine akcionara. Društvo odgovara
za svoje obaveze cjelokupnom svojom imovinom prema trećim licima, dok za obaveze
akcionara (članova) ne odgovara, niti akcionari odgovaraju svojom imovinom za obaveze
društva. Cilj akcionara jeste sticanje dobiti, ulaganjem kapitala u društvo, a istovremeno
rizikujući i gubitak uloženog kapitala.
1
U akcionarskom društvu su od velike važnosti ulozi akcionara u osnovnom kapitalu,
koji ne moraju biti jednaki i zavise od broja akcija, s tim što je nominalna vrijednost
akcija ista
Minimum osnovnog kapitala a.d. ispod kojeg se društvo ne može osnovati prema
pravu Republike Srpske, kada se osniva simultanim osnivanjem je 10.000,oo KM
Novčani dio osnovnog kapitala a.d. koje se osniva sukcesivnim osnivanjem ne može
biti manji od 20.000 KM
Osnovni kapital akcionarskih društava čini zbir akcija, kao investicionih vrijednosnih
papira, koje emituje a.d. i komanditna društva na akcije. Promet dionicama, tj prenos
sa jednog na drugog vlasnika je slobodan i obavlja se na tržištu kapitala. Na rad a.d.
ne utiče promjena imaoca akcija, budući da one predstavljaju osnovni kapital društva
Akcionarsko društvo, kao pravno lice, stiče svoj pravni subjektivitet momentom
upisa u registar nadležnog suda
Firma pod kojom a.d posluje, mora pored naziva, sadržavati i oznaku a.d
Posebne organe upravljanja a.d. čine:
skupština, nadzorni odbor, uprava
akcionraskog društva i odbor za reviziju
Pored osnivačkog ugovora a.d. obavezno mora imati i statut (pravila) društva.
1
Komljenović B., „ Poslovno i finansijsko pravo“, Prometej, Banjaluka, 2010
