METODE U DEMOGRAFIJI
Demografija kao nauka koristi određene metode koje su preuzete iz matematike, logike i
drugih prirodnih nauka, pa i iz nekih društvenih.
Korištenjem ovih metoda, dolazi se do određenih podataka koji su vezani za brojnost,
prirodno kretanje (natalitet, mortalitet, fertilitet), mehaničko kretanje (useljavanje,
iseljavanje), kao i podataka o biološkoj sutrukturi (starosna, spolna..) kao i o drugim
strukturama (ekonomska, obrazovna, socijalna struktura stanovništva...)
Demografija kao nauka koristi sljedeće metode:
1.
Strukture
– odnos dijela prema cjelini
2.
Koeficijenti
– veličine koje su rezultat odnosa dvaju stanja i oni kao
takvi ne zavise o mjernim jedinicama jedne serije, te se mogu koristiti za
upoređivanje serija u različitim mjernim jedinicama
Stope
– koeficijenti koji se množe sa 10, 100, 1000...
3.
Relativni brojevi
– brojevi koji su rezultat upoređivanja dvaju apsolutnih
brojeva. Pomoću tih brojeva dolazi se do saznanja kakvo učešće imaju određeni
dijelovi u cjelini, da li se ono povećava ili smanjuje imajući u vidu vremenski
period. Od apsolutnih brojeva se razlikuju po tome što pokazuju dinamiku
kretanja određenih pojava.
Za izračunavanje potrebno odrediti
bazu
(može biti stalna, da se mjenja iz perioda
u period...)
4. Postotak (procent)
5.
Specifične stope
– to su takve veličine koje su vezane za određene podatke
koje nam osvjetljavaju učešće pojedinih obilježja u određenoj stukturi.
6.
Standardizovana stopa
– veličina koja se veže za određenu grupu
populacije koji mogu da budu predstavnici druge populacije.
7.
Indeksi
– su takvi relativni brojevi, koji pokazuju odnos stanja više
brojeva u različitim vremenskim periodima.
Prema
načinu izračunavanja
- sa stanom i promjenljivom bazom,
Prema
načinu obuhvata
- prosti i složeni
- prosti indeksi
- uzimaju u obzir kretanje samo jedne pojave
- složeni (agregatni)
- uzimaju u obzir kretanja više pojava
8.
Srednje vrijednosti
– su takve veličine koje trebaju da predstavljaju seriju
podataka, a to znači da u sebi treba da sadrže sve karakteristike serije iz koje se
izračunavaju. Prema načinu izračunavanja:
- izračunate
(one koji se izraze na računski način)
aritmetička, geometrijska sredina
- pozicione
(one koje se utvrđuju na osnovu pozicije ili položaja jedne
veličine u seriji)
modus, medijana...
9.
Koeficijenti strukture
–
maskulinitet
– odnos muškaraca prema ženama
-
feminitet
– odnos žena prema muškarcima
10.
Prosječna starost
– veličina izračunata na način da se zbroji broj godina
određene populacije i zbir podjeli sa brojem te populacije
11.
Medijalna starost
– veličina rezultat primjene medijane kao metode za
određenu populaciju
12.
Trend
– metoda koja se koristi za izračunavanje dosadašnjih
kretanja u određenim veličinama ili za kretanja u određenoj budućnosti.
Predstavlja se:
y= a+bx, x – vrijeme
13.
Korelacija
– metoda koja se korist kada se želi utvrditi odnos između
dvije pojave
14.
Regresija
– metofa koja se koristi kada se želi ispitati odnos između
dvije varijable.
15.
Teorija vjerovatnoće
– metoda koja se koristi u cilju procjena kretanja pojava
16.
Testovi
– metoda vezana za uzorak.
Uzorak
– dio osnovnog skupa na osnovu kojeg se donosi
zaključak o osnovnom skupu
DEMOGRAFIJA KAO NAUKA
Demografija
je nauka o stanovništvu
(demos = narod, graphein = opisivati)
. Ovaj
pojam prvi put u literaturu je uveo A. Guillard. Prema njemu, predmet demografije je
proučavanje zakona o stanovništvu.
Demografija za svoj predmet ima, prije svega,
stanje
i
kretanje
stanovništva.
Pod stanjem stanovništva
podrazumjeva se
broj
i
sastav
stanovništva u momentu
njegovog posmatranja. Statistička akcija pomoću koje se najčešće dolazi do podataka o
stanju stanovništva su
popisi stanovništva
. Osnovni podaci koje dobijamo tim putem jesu
broj stanovništva
, te
sastav
(struktura) stanovništva s obzirom na obilježja:
pol, starost,
zanimanje, obrazovanje, narodnost, nacionalnost
...
Pod kretanjem stanovništva
podrazumjevaju su
sve tekuće promjene
stanovništva koje
se odigravaju u toku posmatranih vremenskih perioda.
Te promjene mogu biti izazvane prirodnim putem –
prirodno kretanje
(natalitet,
mortalitet i fertilitet), čijim se izučavajem bavi
vitalna statistika
;
Kao i
mehaničko kretanje
(iseljavanje, useljavanje) – migracioni saldo (razlika između
useljenog i iseljenog stanovništva).
Predmet demografije u UŽEM
smislu obuhvata: brojnost, prostorni raspored
stanovništva, prirodno i mehaničko kretanje, kao i starosno- spolnu strukturu
stanovništva.
Predmet demografije u ŠIREM
smislu obuhvata: brojnost, prostorni raspored
stanovništva, prirodno i mehaničko kretanje, te promjene u demografskim, socio-
ekonomskim i ostalim strukturama stanovništva.
Bit demografije – demografski razvoj:
Demografski razvoj
– složen proces razvoja stanovništva koji obuhvata prirodno i
mehaničko kretanje u međusobnoj interakciji s promjenama
u svim njegovim strukturama, a sve to u okviru djelovanja
ekonomskih, druptvenih, socio-psiholoških i dr. Faktora.
