Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača
SEMINARSKI RAD
Predmet:
Psihologija dece sa posebnim potrebama
Tema:
Autizam
MENTOR:
STUDENT:
Broj indeksa:
Kikinda, 2019. godine
4
1. Autizam
Autizam je složeni razvojni poremećaj koji se obično javlja tokom prve tri godine
života. Autizam spada u tzv.
pervazivne razvojne poremećaje,
a izraz autizam se najčešće
koristi za opis dece i adolescenata koja imaju deficit u komunikaciji i socijalnim veštinama,
kao i ograničene i ponavljajuće obrasce ponašanja. Smetnje iz sprektra autizma su u današnje
vreme relativno čest problem i češće se javljaju kod dečaka po nekim istraživanja čak od 3 do
5 puta češće nego kod devojčica (Mićević Karanović, Knežević, 2019).
Autizam je posledica oštećenja mozga i ispoljava se kroz probleme u čulnom
opažanju, govoru, mišljenju i razumevanju socijalnih situacija, zbog čega se ponašanje i
odnos sa spoljnim svetom razvija drugačije. Autizam nije bolest, već kompleksno mentalno
stanje obilježeno razvojnim i komunikacijskim poremećajima. Autizam je trajno,
nepromijenjeno stanje. To je biološki poremećaj u mozgu koji se očituje u razvojnim
poteškoćama i društvenim odnosima. Postoji oko 200 vrsta autizma.
Glavna karakteristika autizma je slaba socijalna interakcija, tj. problemi u verbalnoj i
neverbalnoj komunikaciji. Kod autizma stereotipni obrasci i neuobičajno ponašanje sa
ograničenim aktivnostima i interesima javlja se do 30 meseca života, u prve tri godine života,
ali se dijagnostikuje i u petoj godini.
Autizam utiče na mnoge delove mozga, mada i danas nije sasvim razjašnjeno na koji
se način taj uticaj ostvaruje. Dok se kod jednih osoba vide teža oštećenja poput mentalne
retardacije, izraženo ćutanje, ponavljajuća motorika (kao što je lupkanje rukama ili ljuljanje)
kod drugih sa blažim oštećenjima može postojati aktivan, ali prepoznatljivo neobičan
socijalan pristup usko ograničenih interesa i opširno pedantne komunikacije
(
https://sr.wikipedia.org/wiki/Autizam
).
„
Ekstremno osamljivanje i samoizolacija, kao i povlačenje od socijalnih kontakata
tokom vrlo ranog razvoja, opsesivna potreba za nepromenljivošću okoline i dnevne rutine,
preokupacija predmetima koje se koriste na neobičan način, rituali i stereotipno ponašanje,
npr. njihanje, otpor prema učenju novog, teško oštećenje govora - kod nekih do mutizma, a
kod drugih bizaran nefunkcionalan govor, koji uključuje eholaliju, perseveraciju, stereotipni
ili metaforički govor i neadekvatna upotreba zamenica
.“ Ovako je dr.
Leo Kanner
, dečji
5
psihijatar iz John Hopkinsa u Baltimoru, 1943. godine opisao i okarakterisao rani dečiji
autizam istaknuvši njegove simptome (Nikolić, 2000).
2. Uzroci autizma
Uzrok autizma leži u poremećaju nastalom pri razvoju mozga, a veliku ulogu u
nastanku autizma imaju nasledni faktori, što su pokazale mnoge studije uključujući porodična
i blizanačka istraživanja. Procenjuje se da je udeo naslednih faktora čak 90% (Freitag, 2007).
Zbog tako velikog procenta naslednosti, sibling obolelog deteta ima čak 50 puta veće šanse
da oboli od istof poremećaja kao njegov brat ili sestra. Osim naslednih faktora, drugi faktori
rizika za nastanak poremećaja iz spectra autizma su: postojanje siblinga sa poremećajem iz
spectra autizma. roditelj oboleo od shizofrene psihoze, roditelj oboleo od afektivnih
poremećaja, starost roditelja (preko 40 godina), mala porođajna težina (manja od 2500 g),
prevremeno rođenje (pre 35 nedelje) (Mićević Karanović, Knežević, 2019).
Mnogi stručnjaci veruju da ovaj složeni problem nije izazvan jednim jedinim
uzrokom. Postoje ozbiljni pokazatelji da autizam nastaje kao posledica različitih faktora koji
utiču na razvoj mozga, njegovu strukturu i funkcionisnje (
http://autizam.org.rs/sta-je-
autizam/
).
2.1. Psihološka teorija autizma
Jedno vreme se smatralo da autizam uzrokuje neadekvatna roditeljska nega deteta i
zbog toga je Bruno Betlhajm preporučivao odvajanje dece od roditelja u cilju lečenja.
Ovakvo stanovište se naziva
psihološkom teorijom
autizma i roditeljima će svakako
predstavljati olakšanje kada saznaju da takvo stanovište nema nikakvu osnovu.
2.2. Biološka teorija autizma
Prema biološkoj teoriji, kod autizma postoji jedna ili više abnormalnosti mozga, a njih
uzrokuje jedan ili više bioloških faktora (geni, komplikacije tokom trudnoće i porođaja,
virusne infekcije). Postoji nekoliko razloga za stav da je u osnovi autizma neka biološka
abnormalnost (
Slika 1. Argumenti za biološku teoriju autizma
)
