2
VISOKA TEHNIČKA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA
ODSEK AGRONOMIJE
SEMINARSKI RAD IZ: FITOPATOLOGIJE
TEMA:
Virus mozaika krastavca (
Cucumber Mosaik Virus
), CMV;
Virus mozaika duvana (
Tobacco Mosaik Virus
), TMV;
Virus mozaika lucerke (
Alfalfa Mosaik Virus
), AMV;
Mentor: Student:
Ime i prezime Ime i prezime, broj indeksa
4
1. UVOD
1.1. Virusi
1.1.1.
Definicija i opšte osobine
Virusi su acelularni, ultramikroskopski, organizmi nesposobni da se razmnožavaju van
ćelije domaćina. Izvan ćelije domaćina oni ne pokazuju osobine živih bića, čak mogu i da se
kristalizuju. Kristalizovani virusi zadržavaju sposobnost infekcije ćelije.
Sl. 1. 1. Virion
Zrela virusna, vanćelijska, čestica sposobna da inficira ćeliju domaćina naziva se virion.
Ulaskom u ćeliju virion postaje aktivan tj. virus. Virus u ćeliji preuzima kontrolu nad
molekularnim aparatom domaćina i koristi ga za sopstveno razmnožavanje. Ćelija domaćina
tada stvara delove virusa, a ne materije koje su njoj potrebne za normalan rad. To u domaćinu
dovodi do patološkog stanja (bolesti), pa se virusi smatraju isključivim unutarćelijskim –
obligatnim parazitima (
lat. obligatan
= obavezan). Veličina virusa kreće se od 10 – 300 nm (1
nm= 0,000001 mm) tako da se mogu videti samo elektronskim mikroskopom što znači da su
ultramikroskopski ( lat.
ultra
= prekomerno ; grč.
mikro
= sitno;
scopeo
= gledam,
posmatram). Za viruse se u pravom smislu može reći da se nalaze između živog i neživog
sveta. Prisustvo nukleinske kiseline i sposobnost da se ona menja (mutira) čime se virusi
prilagođavaju promenama u spoljašnjoj sredini kao i prisustvo proteina su svojstva živih bića.
S druge strane, u odnosu na živi svet, virusi nemaju ćelijsku građu (acelularni su), niti
sposobnost obavljanja metabolizma. Kako im sve to nedostaje oni se mogu razmnožavati
samo unutar žive ćelije.
5
1.1.2.
Građa i hemijski sastav
Sl. 1. 2. Virus bez dodatnog omotača
Sl. 1. 3. Virus sa dodatnim omotačem
Virusi su najčešće građeni od samo dve komponente: nukleinske kiseline i proteina
(kapsida), koji zajedno grade nukleokapsid. Samo neki virusi pored navedenih delova sadrže i
dodatni omotač izgrađen od lipida i glikoproteina ( lipidi su poreklom od membrane ćelije
domaćina). Nukleinska kiselina je ili DNK ili RNK, pri čemu oba tipa mogu biti i
jednolančane i dvolančane. Nukleinska kiselina čini virusni genom (skup svih gena), koga
čini jedna kopija gena. Zato se virusi mogu smatrati haploidnim organizmima.
Virusni genom može sadržati od nekoliko gena do nekoliko stotina gena.
Kapsid je omotač, izgrađen od proteina, koji obavija nukleinsku kiselinu. Sastoji se od
jednakih proteinskih jedinica – kapsomera. Kapsid ima više uloga:
štiti nukleinsku kiselinu od razarajućeg dejstva enzima ćelije domaćina;
omogućava prenošenje nukleinske kiseline od jedne do druge ćelije domaćina (kao
“paket”);
reaktivne grupe u kapsidu omogućavaju da se virus veže za receptore (osetljiva mesta)
na ćeliji domaćina;
Proteini kapsida imaju svojstva antigena. Virusi mogu, pored navedenih jedinjenja,
sadržati i enzime koji im omogućuju da napadnu ćeliju kao i enzime za razmnožavanje u toj
ćeliji.
