Pojam i vrste ekonomskih
transakcija u platnom bilansu
Seminarski rad iz predmeta makroekonomija
Profesor: Doc. dr Namik Čolaković Studenti: Fatih Omerbašić Imran Hrlović
Sarajevo 2015god
4
2. Platni bilans
Prikazivanje platnog bilansa u različitim oblicima mijenjalo se tokom historije, u zavisnosti od
toga kako se mjenjala robna i finansijska struktura međunarodnih ekonomskih odnosa. Tako na
primjer, u doba merakantilizma, potreba za razlikovnje platnog od trgovinskog bilansa nije se
osjećala, zato što su se trgovinske trnasakcije obavljale uglavnom uz istovremeno plaćanje
zlatnim svjetskim novcem. Praktično je izvoz i uvoz bio jednak prilivu i odlivu zlata, odnosno
poklapao se sa obimom međunarodnih plaćanja zemlje. U razvoju kapitalizma i međunarodnih
kreditnih odnosa, kretanje robe i novca u ekonomskim odnosima zemlje sa inostranstvom, više
se ne poklapa. Javila se potreba da se statistički registruju i robne i finansijske transakcije sa
inostranstvom, nezavisno od načina finansijske likvidacije, a na drugoj strani bi se iskazivali svi
oblici međunarodnih plačanja jedne zemlje u određenom vremenskom periodu. Takvi dvostrani
pregledi ekonomskih transakcija sa inostranstvom, dobili su naziv platnog bilansa, prvi put u
Velikoj Britaniji – sredinom 19 vijeka.
1
Pojam platnog bilansa, je, međutim, još dugo ostao nedovoljno precizno definisan. Osnovna
dilema je bila: da li platni bilans treba da registruje samo efektivno izvršeno plaćanja i naplate u
platnom prometu zemlje sa inostranstvom (u određenom periodu) ili treba da prikazuje sve
ekonomske transakcije obavljene u istom razdoblju, bez obzira na vrijeme njihove finansijske
likvidacije. U užem smislu, građanski teoretičari poznavali su bilans plaćanja kao izraz izvršenih
efektivnih plaćanja. Širi koncept platnog bilansa obuhvata sve ekonomske transakcije obavljene
u određenom vremenu, bez obzira na trenutak efektivnog plaćanja.
Definicija platnog bilansa izvedena je iz osnovne definicije koju je međunarodni monetarni fond
utvrdio u Priručniku bilansa plaćanja 1950 godine (IMF, 1950). Po njoj platni bilans jeste
1
Caves, R. Frankel J. and Jones R.,, (1990)., World Trade and Paymenets, Harpel Colinins, str. 11.
