EVROPSKI UNIVERZITET
SVEUČILIŠTE BRČKO DISTRIKT
TEHNIČKI FAKULTET - DRUMSKI SAOBRAĆAJ
TEMA:
Uzdužna i poprečna stabilnost vozila;
Preticanje vozila
- SEMINARSKI RAD -
iz predmeta
Motorna vozila
M E N T O R: S T U D E N T:
Prof. dr. Zoran Lalić
Milorad Stamenić
063/15-DS
BRČKO, 2017.
SADRŽAJ:
1. UVOD ................................................................................................................................... 3
2. STABILNOST VOZILA .................................................................................................... 4
2.1. UZDUŽNA STABILNOST ................................................................................................. 4
2.1.1. Prevrtanje oko zadnje osovine .................................................................................... 4
2.1.2. Savlađivanje maksimalnog uspona sa aspekta proklizavanja vozila ........................... 5
2.1.3. Stabilnost vozila s aspekta upravljivosti ..................................................................... 6
2.1.4. Prevrtanje vozila oko prednje osovine ....................................................................... 7
2.2. POPREČNA STABILNOST ................................................................................................. 8
2.2.1. Kretanje vozila na putu s poprečnim nagibom .......................................................... 8
2.2.2. Kretanje vozila na ravnom horizontalnom putu u krivini ........................................... 9
2.3. STABILNOST VOZILA NA BOČNI VJETAR ....................................................................... 10
3. PRETICANJE VOZILA .................................................................................................. 11
4. ZAKLJUČAK .............................................................................................................. 15
LITERATURA .................................................................................................................. 16
2. STABILNOST VOZILA
Stabilnost vozila predstavlja jednu od eksploatacionih karakteristika vozila koja
pokazuje njegovu sposbnost da se u različitim uslovima kreće bez opasnosti da se zanese
(proklizi) ili prevrne.
Stabilnost vozila zavisi od:
a)Konstruktivnih karakteristika vozila:
•
Visina težišta
•
Razmak osovina i točkova
•
Sistem oslanjanja...
b)Svojstva pneumatika i
c)Karakteristike podloge.
Stabilnost vozila se može posmatrati:
U uzdužnoj i
Poprečnoj ravni
2.1.Uzdužna stabilnost
Pod uzdužnom stabilnošću podrazumjeva se sposobnost kretanja vozila bez
prevrtanja oko prednje ili zadnje osovine, ali i bez proklizavanja i klizanja na usponu.
2.1.1. Prevrtanje oko zadnje osovine
Ovakav slučaj prevrtanja savremenih drumskih vozila je više teorijskog karaktera, s
obzirom da su uslovi, koje treba da ispuni da se nebi prevrnulo oko zadnje osovine, skoro
uvijek zadovoljeni, kako će se kasnije vidjeti.
Teorijski gledano, prevrtanje oko zadnje osovine će nastupiti kada se ispuni
uslov da se prednja osovina potpuno rastereti, odnosno da je
Z
1
≤
0
Iz jednačine ravnoteže sila za tačku oslonca zadnje osovine ima se:
Z
1
ˑ l - G ˑ l
Z
ˑ cos
α
+
G
⋅
h
T
⋅
sin
α
+
R
i
⋅
h
T
+
R
v
⋅
h
v
+
R
p
⋅
h
p
=
0
odnosno, da bi se vozilo prevrnulo oko zadnje osovine
G
⋅
l
z
⋅
cos
α
+
G
⋅
h
T
⋅
sin
α
+
R
i
⋅
h
T
+
R
v
⋅
h
v
+
R
p
⋅
h
p
≤
0
Slika 1
: Spoljne i dinamičke sile na vozilo pri kretanju na uzbrdici.
S obzirom da u praktičnim uslovima pri kretanju na usponu, na kome može da dođe
do prevrtanja, nema ubrzanja i da je brzina vrlo mala, prethodna jednačina se pojednostavljuje
uzimajući da je
Ri = R v= 0,
te se ima
G
⋅
l
z
⋅
cos
α
+
G
⋅
h
T
⋅
sin
α
+
R
p
⋅
h
p
≤
0
Uzimajući da je otpor prikolice samo sin
p R
=
G
* α , uz zanemarivanje otpora
kotrljanja prikolice
Rf
, koji je na maksimalnim usponima zanemarljivo mali u odnosu na
otpor uspona, dobija se maksimalan (kritičan) uspon, koji vozilo sa prikolicom može da
savlada na granici prevrtanja
tg α ≥
lz
ht
+
hp
Gp
G
2.1.2. Savlađivanje maksimalnog uspona sa aspekta proklizavanja vozila
Kretanjem vozila na usponu, u slučajevima smanjenog koeficijenta prianjanja
između točkova i kolovoza, može da nastupi proklizavanja, kada maksimalne vučne sile
na pogonskim točkovima budu veće od athezione sile između pogonskih točkova i tla, ali
ne i od sile otpora uspona. U takvim slučajevima dolazi do obrtanja pogonskih točkova u
mjestu, ali ne i do klizanja vozila unazad.
Međutim slučaj čistog klizanja na uzbrdici nastupa kada je veća sila otpora uspona
od athezione sile na točkovima, kada vozilo počinje da kliza unazad, dakle prije prevrtanja,
