Ekološki kriminal i njegovo suzbijanje
Kostić, M. (2009
), Ekološki kriminal i njegovo suzbijanje, u Pravni život, tematski
broj Pravo i vreme, br. 10, Udruženje pravnika Srbije, Beograd, str. 175-182, ISSN
0350-0500
I.
Uvod
Ekološki kriminal se odnosi na sve
radnje
kojima se
krše odredbe ekoloških propisa
i
kojima se pričinjava značajna šteta ili
ugrožava životna sredina i zdravlje ljudi
.
Najpoznatije manifestacije ove vrste kriminala javljaju se kao
nelagalne emisije ili
ispuštanja supstanci u vazduh, vodu ili zemljište
, nelegalna
trgovina životinjama i
biljkama
, nelegalna
trgovina supstancama koje uništavaju ozonski omotač
ili pak
opasnim otpadom i sl. Ekološki kriminal donosi veoma
visoke profite
njegovim
počiniocima, teško se otk
riva i prouzrokuje izuzetno ozbiljne negativne posledice po
životnu sredinu. Danas se on smatra ozbiljnim i široko rasprostranjenim problemom sa
kojim se mora boriti
na evropskom nivou
.
II.
Određivanje poj
ma ekološkog kriminala i primarne uloge prava u njegovom
suzbijanju
Problem
atikom ekološkog kriminala ne bave se samo pravnici, već u velikoj meri i
sociolozi, te se i sama definicija ove pojave javlja ne samo kao čisto pravna, nego i u
jednom širem društvenom kontekstu.
Šire značenje ekološkog kriminala definisano je u navodim
a da on „predstavlja svaki akt
izvršen sa namerom da se nanese šteta ili potencijalom da se ošteti životna sredina i / ili
biološki svet, a u cilju da se na taj način
pribavi
poslovna ili lična korist“
1
. Akcenat je na
namernom ugrožavanju ili oštećenju životne sredine, dakle svesnom i voljnom činu koji
1
Clifford., M.:
Environmental crime- enforcement, policy and social responsibility
, Aspen Publ., 2008
poslovne i lične (dakle, pojedinačne interese) pretpostavlja opštem društvenom interesu
koji se ogleda u zdravom prirodnom okruženju.
Usko pravno poimanje ekološki kriminal definiše kao svaki akt koji je suprotan
ekološkopravnoj normi i osnovano se može procesuirati. Suština izložene definicije je u
postojanju pravno normiranih pravila ponašanja u oblasti životne sredine, koja su opšte
obaveznog karaktera, unapred određena i za čije kršenje je propisana sank
cija. Ovakvo
pristup je posledica shvatanja da se zaštita životne sredine, pre svega, ostvaruje kroz
sistem preventivnih i represivnih zakonom propisanih mera u oblasti upravnog,
građanskog, trgovačkog i finansijskog prava, koje u nejvećoj meri sprovode in
spekcijski
organi. Krivičnopravna zaštita životne sredine je krajnja
, ali veoma efikasna i nužna
opcija.
Efikasno sprovođenje ekološko
-
pravne regulative je od vitalnog značaja za suzbijanje i
sprečavanje ove vrste kriminala, a time i za samo očuvanje zdr
ave životne sredine. U
najranijim fazama razvoja ekološkog prava, nasilje nad životnom sredinom bilo je
sankcionisano ne baš strogim merama i kaznama upravnopravnog i gražanskopravnog
karaktera. Sami pravni propisi nisu imali nikakav ili je to bio minimalan uticaj na
kompanije, državne strukture
i građane pojedince da se pridržavaju ekoloških normi
2
.
Njihovo poštovanje i regularno sprovođenje je od izuzetnog značaja za očuvanje životne
sredine i prirodnih resursa u celosti. Svest na nivou pojedinaca, samog društva, država i
nadnacionalnih tvorevina znatno je uznapredovala i danas sa sigurnošću možemo reći da
je ekološki kriminal ozbiljan međunarodni problem koji je u porastu, a prepoznatljiv je ne
samo kao zagađenje vazduha, vode i zemljišta ili eksploatacij
a divljeg biljnog i
životinjskog sveta u komercijalne svrhe koja vodi njihovom istrebljenju, već u razvijenim
zemljama i kao najobičnije bacanje otpadaka na ulicu, iscrtavanje grafita ili vandalizam
na javnim mestima!
III.
Organizovani ekološki kriminal
2
Tomkins., K.:
Law Enforcement and Environment
, Current Issues in Criminal Justice, Vol. 16, Issue 3,
2005
