VISOKA TEHNIČKA ŠKOLA
Novi Beograd
SEMINARSKI RAD
Predmet: Termička obrada metala
Tema: OSOBINE ČELIKA
Profesor:dr. Radivoj Popović Student: Miloš Stjepanović
Br.Indeksa: 10/15
Beograd, 2018
2. Osobine čelika
Čelik ima neverovatan raspon i fleksibilnost osobina. Može biti vrlo mek i kao takav izuzetno
pogodan za duboko izvlačenje (pravljenje limenki, konzervi i td.). Nasuprot tome čelik može
biti vrlo tvrd i krt kao na primer kod martenzitnih čelika koji se koriste za sečiva. Pred
modernu proizvodnju čelika postavljaju se vrlo visoki zahtevi, koji najčešće uključuju
optimalnu kombinaciju osobina kao što su zatezna čvrstoća sa jedne i duktilnost odnosno
deformabilitet sa druge. Pored toga mora se stalno voditi računa o isplativosti proizvodnje što
je posledica neprestane promene cena legirajućih elemenata.
Najvažniji legirajući element u čeliku je ugljenik. On se u čeliku nalazi u obliku
jedinjenja pod imenom cementit, Fe3C. Povišeni maseni udeo ugljenika čini čelik čvršćim, ali
u isto vreme krtim materijaliom. U zavisnosti od udela ugljenika i temperature na kojoj se
uzorak čelika nalazi na faznom dijagramu se mogu uočiti sledeći mikrokonstituenti: Austenit,
Ferit, Primarni-, Sekundarni-, cementit kao i mikrostrukture (mešavine faza): Perlit,
Ledeburit. Ako se čelik naglo ohladi, tako da se difuzioni procesi (na prvom mestu difuzija
ugljenika) ne odviju do kraja, onda se u strukturi čelika pojavljuju nove mikrostrukture koje
su većinom presićene ugljenikom. Ako se ubrzano hlađene odvija iz austenitne oblasti mogu
se javiti finolamelirane mikrostrukture Sorbit ili Trosit) kao i igličati/zrnasti Beinit ili igličasti
Martenzit.
Specifična težina čelika je skoro ista kao specifična težina čistog gvožđa i iznosi oko
7.850 kg/m³.
Osobine čelika kao što su tvrdoća, duktilnost, zatezna čvrstoća... mogu se kreirati i
kontrolisati u veoma širokom spektru, što čelik čini osnovnim metalnim konstrukcionim
materijalom. Tri osnovne metode, koje se naravno mogu međusobno kombinovati, u cilju
postizanja željenih osobina čelika su:
- legiranje
- termička obrada (žarenje, kaljenje, poboljšanje, Tempcore-metoda, itd.)
- plastična prerada (valjanje, izvačenje, itd.)
4
