VISOKA ŠKOLA ZA SAVREMENO POSLOVANJE,
INFORMACIONE TEHNOLOGIJE I TRŽIŠNE
KOMUNIKACIJE „INTERNACIONALNA POSLOVNO-
INFORMACIONA AKADEMIJA” TUZLA
Poduzetništvo
FRANŠIZNI SISTEM KAO OBLIK POSLOVNE SARADNJE
Seminarski rad
Mentor/ica: Studenti:
Doc.dr Damir Šarić Emina Salihović
Tuzla, septembar 2017.
4
1. Historijski razvoj franšizma
Riječ franšiza dolazi od francuske riječi (franchise) sa korijenom u riječi franc, koja označava
privilegiju ili slobodu. Termin „franšiza“ označava specijalno pravo, privilegiju ili slobodu
dodjeljenu pojedincu ili grupi. Odnosi se na privilegiju da bira slobodu da bude biran u
politici, pravo državljanstva, slobodu govora i ponašanja. U srednjem vijeku u Evropi vladari
su dodjeljivali franšize koje su se odnosile na slobodu određene privredne aktivnosti na
određenoj teritoriji, npr. Slobodu trgovine, pravo održavanja pijaca i sajmova, slobodu
oavljanja poslova lokalnih esnafa. Pravna regulacija franšiznog poslovanja kroz vrijeme je
poslata dio evropskog zakonodavstva. Sa vremenom koncept franšiznog polovanja
napredovao kao i ekonomija zemalja koje su ga primjenjivale. Franšizing se u poslovanju
koristi već vipe od jednog vijeka, tačnije od 1863. godine. Isac Singer pronalazač šivaće
mašine i osnivač Singer Sewing Company, razvio je 1863. Godine prvi sistem franšiziga.
General Motors je zatim 1898. Godine počeo sa marketingom svojih automobila putem
sistema franšizinga. Istim putem su mnoge druge firme, Coca-Cola 1899. Godine, Rexal
apoteke 1901. I druge. Coca-Cola je uspjela da se proširi, prebacujući teret proizvodnje,
skladištenja i distribucije svog proizvoda na lokalne poslovne ljude, koji su dobili prava
punjenja. U zamjenu za preuzeti rizik na lokalnom nivou i osiguravanja kapitala za ekspanziju
Coca-Cole, franšizeri Coca-Cole dobili su ekskluzivna marketinška i distributerska prava na
svojoj teritoriji. Priod poslije okončanja Drugogo svjetskog rata doveo je do opšteg
prosperiteta, pa i do ekspanzije sistema franšizinga, 90% svih kompanija koje se danas bave
franšizingom nastalo je poslije 1954. Godine, kada je franšizing koncentrisao na prehrambenu
industiju, tačnije lance brze hrane i hotelijerstvo. Treba spomenuti prije svega Holiday
Inn-1954. godine te McDonald's-1955. Godine, Pizza Hut-1958.godine.
Prava bujica franšiza dolazi šezdesetih godina prošlog stoljeća u Americi kada su gotovo sve
industrije uzele ozbiljno u obzit franšizno poslovanje za svoje širenje i izvoz. Nakon
postizanja uspjeha u SAD, franšizing se proširio i na Evropu, Australiju i Aziju, prvo kao
način osvajanja tržista od strane američkih kompanija- davaoca franšize (Coca-Cola, Avis,
Kentucky Fried Chicken), a kasnije kao emisija franšiza domaćih firmi. Ideja franšizinga
transferisana je i na bankarstvo,ali u limitiranom vidu.
5
1.1. Pojam frašizinga
Franšizing je sve značajniji način međunarodnog poslovanja. Prema tome postoje različiti
pristupi u odrešivanju ovog veoma rasprostranjenog oblika savremenog poslovanja. Pravni
pristup ima za okosnicu ugovor o franšizingu, a ekonomski čitav kompleks odnosa koje se
vezivaju za njegovo pojavljivanje i primjenu u privrednoj praksi. Franšizom primalac
franšize, samostalni trgovac ili preduzetnik, ptiznaje davaocu franšize direktnu ili indirektnu
naknadu prava da određene proizvode i/ili usluge plasira korištenjem imidža, imena, zaštitnog
znaka, opreme, obilježja, simbola ili drugih zaštitnih prava franšizera, kao i njegovi tehničkih
i proizvodnih iskustava, vodeći računa o sistemu organizacije i marketinga koje je franšizer
razvio, pri čemu franšizer s jedne strane garantuje franšizantu pomoć i savjet, a sa druge
strane kontroliše održavanje svoje poslovne koncepcije i njeno sprovođenje putem instrukcija.
Polaceći od prirode i domena franšizinga, najispravnije je njeno vezivanje za oblast
distribucije to jest prodaje. U tom kontekstu, on je jedan od oblika vertikalnog sistema
marketinga, sastavljenog u klasičnom smislu od proizvođača, veleprodavaca i maloprodavaca.
Kao kanal prodaje, franšizing je i alternativna strategija maerketinga nekog preduzeća.
Franšizing predstavlja oblik saradnje prema kome davalac sitema koji je stvorio poseban
način poslovanja, ima izrađen korporativni imidž i brend i/ili jedistvene proizvode i uslege, uz
naknadu daje korisniku to jest franšizantu pravo korištenja poslovnog sistema, imena,
reputicije, proizvoda i/ili sistema usluživanja. Iako postoje različite varijante frađiznih sistema
i ugovora, tri elementa su osnova svakog od njih, a to su
(renomirani) brend,
izrađeni i prepoznatljivi poslovni sistem,
naknade za korištenje
Poznat brend i izrađen i prepoznatljiv imidž i reputicija uslužnog preduzeća, daju mogućnost
svim članovima franšiznog sistema da imaju koristi od toga, kao i od nacionalnih i lokalnih
promotivnih kompanija koje preduzće sprovodi. Treba napomenuti da se po nekad dozvoljava
korisnicima franšize da zadrže i neke svoje prepoznatljive elemente i označavanja, ali to se
definiše precizno prilikom potpisivanja ugovora. Franšiza se može tretiratitava i kao
objedinjenje raspoloživih sredstava i sposobnosti. Davalac franšize zalaže početni kapital ,
znanje i iskustvo, a primalac frašize daje svoj doprinos kroz dodatno ulaganje kapitala,
motivaciju i poslovno iskustvo na mnogim i različitim tržištima. Franšizing predstavlja oblik
