UVOD
Otpad se danas smatra jednim od vodećih ekoloških problema savremenog sveta. Usled
sve veće količine otpada koji nastaje kao rezultat ljudskih delatnosti, jedan od posebnih ciljeva
zaštite životne sredine predstavlja pravilno postupanje sa otpadom. Ukoliko se otpadom ne
upravlja na adekvatan način, problem otpada mogao bi da bude veliko opterećenje za buduće
generacije. Upoznavanje građana sa potrebom adekvatnog upravljanja otpadom je neophodno,
jer su građani najveći generatori komunalnog otpada. Prema kriterijumu mesta nastanka otpad
delimo na: kućni otpad (komunalni), otpad sa javnih površina, industrijski otpad, građevinski
otpad, poljoprivredni otpad, talog i mulj iz otpadnih voda, kanalizacije, septičkih jama i uličnih
slivnika. Kućni otpad čine raznovrsni otpadci koji nastaju kao nus proizvod u domaćinstvima,
ustanovama, lokalima, prodavnicama i sl. Javlja se u različitim oblicima kao otpad (životinjskog
i biljnog porekla), pepeo, papir, krpe, karton, predmeti od gume, drveta, stakla, kože, porculana,
nameštaj, bela tehnika itd. Čvrsti otpad predstavlja izvor zagađenja. Otvoreno fermentiranje i
raspadanje ostataka hrane pomešane sa ostalim otpadom, stvara, ne samo neprijatan miris koji
vetar širi po okolini, nego predstavlja idealne uslove za brzo širenje raznovrsnih zaraznih i
patogenih mikroorganizama i virusa. Istovremeno atmosferska voda nekontrolisano prolazi
kroz otpatke, otapajući raznovrsne bezopasne, ali i štetne sastojke i odnosi ih i širi životnom
sredinom. Ovo predstavlja latentnu opasnost kontaminacije voda koja se nikako ne sme
podcenjivati. U savremene tretmane čvrstog otpada spadaju: smanjenje otpada, ponovna
upotreba, reciklaža, kompostiranje, proizvodnja energije, spaljivanje, deponovanje.
Kompostiranje, kao savremeni vid tretmana čvrstog komunalnog otpada je egzoterman proces
biološke oksidacije. U toku kojeg se organski supstrat podvrgava aerobnoj biodegradaciji pod
uticajem mikroorganizama u uslovima povećane temperature i vlažnosti. U procesu
biodegradacije organski supstrat trpi fizičke, hemijske i biološke transformacije, uz stvaranje
stabilnog humifikovano krajnjeg proizvoda. Ovaj proizvod je dragocen za poljoprivredu – kao
organsko đubrivo i kao sredstvo koje poboljšava strukturu zemljišta. Kompostirati se mogu:
Biootpad bogat azotom (50%): ostaci voća i povrća, kore voća i povrća, talog kafe i čaja,
pokošena trava, korov i ostaci biljaka iz bašti, uvelo cveće;
Biootpad bogat ugljenikom (50%): lišće, usitnjeno suvo granje, slama i seno, ostaci kod
orezivanja voća i vinove loze, piljevina, iglice četinara.
Cilj ovog rada je da se definišu tehnologije kompostiranja, kao i vrste izvornih
materijala (sirovina) za kompostiranje u funkciji zaštite životne sredine.
1
1. BIORAZGRADIVI OTPAD
Biorazgradivi otpad velikim delom nastaje bacanjem ostataka hrane, a time odbacujemo
vredan resurs, koji kompostiranjem, može poslužiti u poljoprivredne svrhe. Biorazgradivi otpad
je ustvari kuhinjski otpad ili bolje rečeno, ostaci od pripreme hrane i vrtni ili zeleni otpad.
Biorazgradivi otpad čini gotovo trećinu kućnog otpada i vrlo je vredna sirovina za proizvodnju
kvalitetnog biokomposta. U biorazgradivi otpad spada sva odbačena i neiskorištena hrana te njne
sirovine kao i nusproizvodi. Biootpad se biološki prerađuje na mestu njegovog nastanka
kompostiranjem, odnosno nakon što obavimo razvrstavanje otpada. Od biorazgradivog otpada se
proizvodi kompost, a kompost hrani biljke, osigurava prozračnost zemlje, zadržava vodu.
Kompostiranje treba primeniti gde god je to moguće. Rasadnici, parkovi, zelene površine,
poljoprivredna, stočarska i šumarska gospodarstva, sve su to mesta gde se biootpad prikuplja i
koristi.
U kućama sve što spada u biorazgradivi otpad odlažemo u posude od oko 10 l, s
poklopcem, te praznimo barem jednom u 3 dana. Smanjenje količine otpada, nastalog iz hrane,
možemo postići planiranjem kupovine i proverom datuma kupljenih namirnica. Priprema manjih
porcija hrane i iskorištavanjem ostataka te zamrzavanjem hrane postižemo iste učinke u
smanjenju biorazgradivog otpada. U biorazgradivi otpad spada:
Ostaci voća i povrća,
Pokošena trava i korov,
Ljuske jaja,
Talog kave i čaja,
Ostaci biljaka i cveća,
Usitnjeno suvo granje i lišće,
Slama,
Seno.
2
2. METODA KOMPOSTIRANJA BIORAZGRADIVOG OTPADA
Jedan od načina kako se organski ili biorazgradivi otpad može koristiti jeste
kompostiranje. Kompostiranje je kontrolisan proces pri kojem se biološko-organski otpadci,
pomoću aktivnosti organizma koji žive u tlu (bakterije, gljive i sitne životinje), pretvaraju u
uredan humus koji nema neprijatan miris i koji se može koristiti kao đubrivo. Prema
Nacionalnoj strategiji o upravljanju otpadom 2010. – 2019. (Sl.glasnik RS br. 29/10)
kompostiranje se definiše kao brzo, ali delimično, razlaganje vlažne, čvrste organske materije,
otpada od hrane, baštenskog otpada, papira, kartona, pomoću aerobnih mikroorganizama i pod
kontrolisanim uslovima. Kao proizvod dobija se koristan materijal, sličan humusu, koji nema
neprijatan miris i koji se može koristiti kao sredstvo za kondicioniranje zemljišta ili kao đubrivo.
Kompostiranje baštenskog otpada je jednostavnije od kompostiranja komunalnog otpada,
zbog razlike u sastavu sirovine. Komunalni otpad je raznovrsniji, kako po vrsti, tako i po
homogenosti i sastavu od baštenskog otpada koji je relativno uniforman. Mnogi gradovi u SAD
su zabranili deponovanje organskog i baštenskog otpada na deponije. Samo grad Nju Džersi ima
više od 200 objekata za kompostiranje, dok Ohajo u 5 centara za kompostiranje sakupi više od
180.000 tona organskih ostataka, od čega se dobije više od 6.500 m3 komposta Kompost je zreli
proizvod kompostiranja, koji predstavlja produkt kontrolisanog procesa biooksidacije čvrstog
heterogenog organskog supstrata koji uključuje i termofilnu fazu. Proces kompostiranja je
biološka dekompozicija organskih sastojaka u kontrolisanim aerobnim uslovima u stabilan
proizvod sličan humusu. Kompostiranje je kontrolisana aerobna, termofilna, mikrobiološka
degradacija čvrstih organskih sastojaka, kao što su sirovi ili obrađeni otpadni kanalizacijski mulj,
stajnjak, biljni ostaci, ostaci hrane i njihove mešavine do stabilisane materije slične humusu. To
je jedna od metoda ubrzane eliminacije štetnosti otpadaka, koja predstavlja biološku preradu
otpada sa dobijanjem komposta, a u posebnim uslovima i biogasa. Ovaj proces se zasniva na
samozagrevanju smeća (otpada) i zbog toga se i karakteriše kao biotermički proces.
Nastaje kao rezultat rasta i razvoja pre svega termofilnih mikroorganizama u
aerobnim uslovima. Tokom biotermičkog procesa otpadci se zagrevaju do onih tempertatura
koje pogubno deluju na patogene mikroorganizme, jaja helminta, larve i lutke muva, čime
otpadci postaju znatno manje štetni. Pod dejstvom mikroorganizama masa otpada se
podvrgava procesima razlaganja i stvaranja novih materija (među kojima i humusnih), koje ulaze
u sastav novog proizvoda – komposta. Tehnologija kompostiranja mora da obezbedi optimalne
uslove koji će omogućiti eliminaciju njihove štetnosti u kratkom vremenu i dobijanje
visokokvalitetnog komposta.
4
