10. Međunarodni naučni skup Sinergija 2012.
Raje Baničića bb, Bijeljina, Tel. +387
55-217-101
, 55-217-100
Е-mail: [email protected]
www.sinergija.edu.ba.
198
MONITORING PODZEMNIH VODA
Tamara Laketić, Maja Nogić
Institut za vode, Miloša Obilića 51, 76300 Bijeljina
Telefon: 00 387 55 211 575, Fax: 00 387 55 211 574
[email protected]
,
[email protected]
Sažetak:
Podzemna voda je osnovna materija neophodna za čovečanstvo. Oko 50% ukupnog stanovištva
na zemaljskoj kugli koristi je kao izvor vode za piće. Nagla globalizacija i nagli porast
stanovništva doveli su do smanjenja količine podzemne vode kao i do njenog zagađenja. Zato je
neophodno sprovesti odgovarajuće monitoringe podzemnih voda koji će nam ukazati na stepen
njihovog zagađenja. U ovom radu je prikazan kratak pregled kako se planira i izvodi monitoring
podzemnih voda kao i njihova važnost za ljudsko čovečanstvo.
Ključne reči:
monitoring, podzemne vode, zagađenje
Apstrakt
Underground water is the main substance, very important for humanity. Around 50% of the total
Earth’s population uses it as a source of drinking water. Fast globalization and increase of
population created diminishment of underground water as well as pollution of it. Therefore it is
necessary to conduct monitoring of the underground waters which will point on the degree of
their pollution. This paper shows the short review on how the monitoring of underground waters
is planed and done and the importance of underground water for humanity.
Key words:
monitoring, underground water, pollution
1. UVOD
Voda je najveće prirodno bogatstvo na svetu. Ona pokriva 71% površine Zemlje. Ima je oko
1,4×10
9
km
3
, ali svega 2,5% čine „slatke“ vode uslovno pogodne za korišćenje. Nagli porast
broja stanovništva u svetu u poslednjih nekoliko decenija, udvostručio je potrošnju vode i
stvorio problem pitke vode. S druge strane , danas imamo sve veći antropogeni uticaj (
industrijalizacija, saobraćajnice, agrokultura) koji dovodi do zagađenja vode. S obzirom da je
voda „ograničen izvor“ danas treba stremiti njenom očuvanju da se ne bi ugrozili interesi
budućih generacija.
Od ukupne vode prisutne u prirodi:
Ø
97,2% čine okeani,
Ø
2,15% su glečerske kalote,
Ø
0,02% jezera i reke,
Ø
0,6 % predstavlja podzemna voda i
Ø
ostatak čini voda u atmosferi.
Od ukupne vode na kopnu:
Ø
75% su glečerske kalote,
Ø
22% čine podzemne vode,
Ø
3% čine reke i jezera.
Podzemne vode čine preko 90% izvora sveže vode u svetu. Prema svom poreklu mogu biti:
descedentne, ascedentne i konatne. Descedentne nastaju poniranjem atmosferske (kiša, sneg) i
hidrosferske vode (reka, jezera, morske vode). Ovaj tip podzemne vode je jako značajan u vreme
sušnih perioda jer prehranjuju biosferu. Ascedentne –juvenilne vode potiču od lakoisparljivih
10. Međunarodni naučni skup Sinergija 2012.
Raje Baničića bb, Bijeljina, Tel. +387
55-217-101
, 55-217-100
Е-mail: [email protected]
www.sinergija.edu.ba.
199
komponenata magmi utisnituh u gornja područje litosfere. Konatne (zahvaćene) vode uklopljene
su u vreme stvaranja stena (npr. voda koja prati ležišta nafte).
Podzemna voda je skoro uvek prisutna u gornjim delovima Zemljine kore ali njena korisnost
zavisi od:
Ø
dubine na kojoj se nalazi
Ø
vrste stena u kojima se nalazi
Ø
vrste i količine rastvorenih soli u njoj.
Srednja granica prostiranja podzemnih voda je 2 km, maksimalna dubina 14 km a posle ove
dubine voda prelazi svoju kritičnu temperaturu od 364ºC. Kumulacija podzemne vode i njeno
ponašanje zavisi od stenske poroznosti, koja može biti dvojaka:
1.
primarna ili porna poroznost, koja je posledica postojanja međuzrnskih šupljina
2.
sekundarna, koja je posledica ispucalosti ili kavernoznosti.
Podzemne vode mogu biti u sva tri agregatna stanja. U tečnom stanju može biti fizički vezana
(higroskopne, opnene) i fizički slobodna (kapilarne, lutajuće, izdanske). U gasovitom stanju u
vidu vodene pare zajedno sa vazduhom nalazi se u slobodnim porama. Količina vode u ovom
stanju je veoma mala. U čvrstom stanju voda se javlja u vidu sitnih kristalića ili sočiva leda
kada može da ima funkciju cementa sve dok se ne otopi. U našim prostorima na visinama iznad
1000 metara, zimi ide do dubine od 0,5 m a oko polova i do 600 metara.
Podzemna voda je fundamentalna osnova života i sredstvo za život ljudi. Oko 50% populacije
koristi je kao primarni izvor vode za piće. Nažalost, u poslednjih godina veliki porast
stanovništva, industrijalizacija, urbanizacija i napredak u tehnologiji rezultiraju velikom
iskorišćenju i kontaminaciji podzemne vode. U kontaminaciji podzemne vode veliku ulogu igra:
Ø
ispuštanje otpadnih voda iz naselja i industrija,
Ø
odlaganje štetnog i opasnog otpada,
Ø
spiranje zagađenja sa poljoprivrednih površina i saobraćajnica
Od površinskih voda se razlikuju po:
Ø
relativno sporom kretanju vode, što povećava vreme zadržavanja vode u zemljištu i time
zadržavanje polutanata,
Ø
znatan stepen fizičko-hemijske interakcije vode i okolnog materijala u kome se nalazi
akvafer.
U najveće kontaminante podzemne vode spadaju: organohlorni pesticidi, polihlorovani bifenili
(PCBs) i teški metali. Pesticidi u podzemne vode dospevaju spiranjem zemljišta jer danas imaju
veliku primenu u agrokulturi. Nagla industrijalizacija prouzrokuje visoku emisiju polutanata
teških metala u biosferu. Polutanti teških metala u vodi (i u površinskoj i u podzemnoj) su
ozbiljan problem sredine, koji predstavljaju veliku pretnju za zdravlje ljudi, kroz kontaminaciju
vode za piće. Za razliku od organskih polutanata, teški metali se ne razlažu kroz biološke
procese, što zahteva njihovo uklanjanje iz vode.
Zbog sve većeg zagađenja podzemnih voda pesticidima i teškim metalima, danas se u svetu
sprovode monitorinzi radi utvrđivanja njihovog stepena zagađenja. Veliku ulogu u ovom
monitoringu ima i Institut za vode iz Bijeljine, u okviru kojeg se nalazi laboratorija za fizičko-
hemijsku, biološku i mikrobiološku analizu. Institut je akreditovan po standardu ISO 17025 od
strane Bosanskog akreditacionog tela (BATA).
2. MONITORING PODZEMNIH VODA
Monitoring podzemnih voda predstavlja kvalitativni i kvantitativni nadzor nad korišćenjem
vodenih resursa podzemne vode. Monitoring voda i upravljanje kvalitetom voda potrebno je
posmatrati kao niz međusobno povezanih aktivnosti koje počinju definisanjem potrebnih
