Kao što je to slučaj kod svakog poreza, i za porez na dohodak je utvrđivanje objekta i
osnovice oporezivanja od velike važnosti. Kod poreza na dohodak je to, u posebno
naglašenoj mjeri, ne samo važno, nego i teško. Naime, neutralnost u odnosu na
alokacijsku politiku kao i opštost, univerzalnost, sveobuhvatnost oporezivanja, mogu se
izuzimajući posebno politički utemeljene razloge ostvariti samo onoliko koliko se:



Ravnomjerno uspije zahvatiti odnosno obuhvatiti zaista ukupni dohodak s jedne
strane, odnosno,



Oporezivanjem tim porezom kao elemente dohotka s tim da se ne zahvate one
veličine koje nisu dohodak.

Da bi smo na najlakši način definisali dohodak moramo prvo objasniti šta je ustvari
dohodak. Polazeći od teorijske definicije, fiskalnog stanovišta, dohodak se definiše kao
“zbir svih neto prihoda koje je poreski obveznik ostvario u datom periodu (prihodi iz
radnog odnosa –

lična

primanja, prihodi od samostalne djelatnosti, prihodi od kamata

i dividendi   i   dr.).     Vodeći   se   ovom   definicijom   najednostavnija   definicija   poreza   na
dohodak   bila   bi   ta   da   je   porez   na   dohodak     “vrsta poreza   kojim   se   oporezuje
dohodak  fizičkih i pravnih osoba  i jedan je od najznačajnijih poreskih oblika svake savremene
države. Karakterišu ga finansijska izdašnost, elastičnost i predvidivost, pa je pogodan za
ostvarivanje mnogih ekonosmkih i socijalnih politika.

Sadržaj dimenzija u determinisanju predmeta oporezivanja daje odgovor na pitanje na
koji dio ekonomske snage poreskog obveznika usmjereno oporezivanje dohodka.
Teritorijalna pak dimenzija pri utvrđivanju oporezivog dohodka determiniše prostor na
kojem on nastaje.

Odabir definicije nekog pojma uvijek je rezultat cilja koji se želi postići. Tako je to slučaj i
s definicijom dohotka. Ako je cilj poreza na dohodak definisan time da je sredstvima
ubranim primjenom poreza na dohodak potrebno podmiriti potrebe javnog sektora sa
finansijskim sredstvima, pri definisanju ekonomske snage se polazi od toga da je ona
izraz   odnosno   odraz   uvećane   ekonomske   mogućnosti   raspolaganja   određenim
sredstvima   s   jedne   strane   ali   je   istovremeno   ograničena   činjenicama   vezanim   za
pokrivanje   ličnih   potreba   s   druge   strane,   odabrana   bi   definicija   dohotka   morala
maksimalno   poštovati     ta   dva   aspekta.     Pretpostavka   za   utvrđivanje   dohotka   je
zbrajanje svih onih ekonomskih veličina koje zajedno čine ekonomsku snagu, koje su se
stekle u jednom ekonomskom  razdoblju, npr.  unutar  jedne  kalendarske godine,  kod

Arbutina H. „Određivanje osobnog i predmetnog obuhvata porezne obaveze pri oporezvanju dohodka i dobiti“,

Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu br. 1-2, Zagreb 1997., str 162

Pojam I značaj poreza na dohodak

jedne   osobe,   ali   uz   uzimanje   u   obzir   ličnih   okolnosti   svakog   poreskog   obveznika.
Budući da je porez na dohodak, kao što je to i porez na nasljedstva i darove te porez na
imovinu, personalni, lični  porez, uzimanje u obzir ličnih svojstava poreskog obveznika
je razumljivo i opravdano.

Baš radi toga, kod oporezivanja dohotka, za utvrđivanje poreskog opterećenja nije
relevantna samo veličina dohodka, pa je stoga utvrđivanje samog dohotka pritom tek
jedan korak prema krajnjem cilju.

Razlog zbog kojeg se u obzir uzimaju posebna (lična) svojstva poreskog obveznika leži
u tome, što na poresku sposobnost poreskog obveznika utiču određene obaveze i
izdaci, koji su povezani s ličnim okolnostima u kojima se on nalazi ( npr. broj članova
porodice, tj broj članova porodice koje poreski obveznik izdržava).

1.2. Karakteristike poreza na dohodak

Porez na dohodak je poreski oblik kojim se zahvata dohodak fizičkih lica. Kod poreskog
oblika za utvrđivanje poreskog opterećenja nisu relevantni samo visina dohotka i
poreska tarifa koja se na njega primjenjuje, već i niz drugih činilaca. Pa upravo zato što
uz ekonomsku snagu pri oporezivanju dohotka uzimaju u obzir i druge okolnosti, koje se
odnose na poreskog obveznika, može se porez na dohodak definisati kao porez kojim
se oporezivanje ekonomske snage fizičkih lica primarno, ali ne i isključivo, zasniva na
dohodku.

Porez na dohodak ima sljedeće osnovne karakteristike:



Odnosi se na ukupan dohodak poreskog obveznika. Po tome se on razlikuje od
poreza na prihod, kojim se oporezuje samo pojedini oblici prihoda, dakle, sa
stajališta definicije pojma dohodak, samo njegovi određeni dijelovi.



Porezom na dohodak zahvata se, odnosno oporezivim se dohotkom smatra
ukupni neto dohodak. Pod tim se podrazumijeva, da se pri oporezivanju poštuju, i
kao odbitne stavke tretiraju troškovi, koji su bili potrebni da bi se sam dohodak
ostvario.



Nasuprot potrošnim porezima, koji su orijentisani na dohodak u procesu njegove
upotrebe, porez na dohodak se u pravilu zaniva na priticanju, na sticanju
dohotka, odnosno na dohotku kakav postoji kao rezultat priticanja raznih prihoda
tokom razdoblja oporezivanja.



Porez na dohodak je lični porez, što treba razumiti tako da se kod tog poreza u
obzir uzimaju posebne lične okolnosti koje se odnose na poreskog obveznika. Ta
karakteristika poreza na dohodak proizilazi iz mnogobrojnih i raznovrsnih
diferencijacija, koje su prije svega rezultat poresko oslobođenih iznosa koji se

Jeličić B., Porezni sustav i porezna politika, Zagreb, 1998., str. 146.