MODELI ZA USPOSTAVLJANJE SISTEMA KVALITETA I POSTIZANJE
POSLOVNE IZVRSNOSTI U VISOKOM OBRAZOVANJU
1. UVOD
Svjedoci smo pojave perioda u kojem dolazi do svakodnevnog značajnog povećanja
broja visokoškolskih instituci. Time se stvara mbijent i prednosti i mana. Jasno je da
veći broj visokoškolskih ustanova svakako doprinosi većem obrazovanju populacije i
njenom prosvećivanju, a samim tim i razvoju ekonomije i kulture. Gledano iz drugog
ugla, postoji izuzetno izražena opasnost od nekvaliteta «univerzitetskog proizvoda»
ili diplomiranih studenata. Sada, poslije već dužeg perioda radikalnih izmjena u
sistemu studiranja i na našim Univerzitetima, može se govoriti o rezultatima
promjena i o kvalitetu ili nekvalitetu proizvoda našeg visokoobrazovnog sistema.
Može se govoriti o tome kako skaliranje ocjena, tumačenje Gausov-e raspodjele,
sistem bodovanja studenata i druge novine utiču na kvalitet krajnjeg proizvoda. Ove i
druge novine u visokom obrazovanju u Crnoj Gori, donose značajne izmjene u
navikama nastavnog kadra koji iz perioda apsolutnih autoriteta prelazi u jedan
sasvim drugačiji, fleksibilni period kada treba određene barijere između studenata i
profesora zamijeniti sa uslovima potpuno slobodnog protoka informacija i djelovanja
na bazi povratne sprege.
Ukoliko govorimo o proizvodu u visokom obrazovanju, a to je diplomirani student i
ako jednu visokoškolsku ustanovu posmatramo kao procesno modelirani sistem, da li
je moguće govoriti održivosti takvog sistema koji u najboljim slučajevima koji se kod
nas i danas javljaju ima 60-70 % uspjelih proizvoda (u najboljim slučajevima je tolika
prolaznost na našim fakultetiima). Naravno u vezi sa tim može li se ukazati na
nepovoljnu strukturu troškova kvaliteta odnosno cijeni koštanja nekvaliteta koji se
dobija na našim visokoškolskim ustanovama. Ti i mnogi drugi elementi treba da budu
predmet preispitivanja poboljšavanja kroz detaljnu analizu, korekciju i prevenciju.
Ovako definisane uslove u visokom obrazovanju prate i procesi preispitivanja i
revidovanja najraznovrsnijih standarda kvaliteta i posebno izraženi procesi integracije
više modela standarda u jedan sveobuhvatni sistem. Taj talas standardizacije i
uopšte težnje za uspostavljanjem, praćenjem, razvijem i unapređenjem sistema
kvaliteta u najraznovrsnijim oblastima nije izbjegao ni sistem visokog obrazovanja. I
za univerzitetske cjeline i sisteme obrazovanja na njima, počinju da se razvijaju
referencijali, mehanizmi i modeli za uspostavljanje sistema kvaliteta i njegovo
dosledno sprovođenje, održavanje i unapređenje. Takođe, shodno terminologiji i
aktivnostima na uspostavljanju poslovne izvrsnosti, i u visoko obrazovnim sistemima
se razvijaju modeli za uspostavljanje poslovne izvrsnosti ili kako će se to navoditi u
ovome radu «izvrsnosti u visokom obrazovanju». Paralelno sa razvojem
referencijala za ovu oblast razvijaju se i mehanizmi akreditacije i mehanizmi koji
1
garantuju povjerenje u doslednjost, efikasnost i efektivnost uspostvaljenog sistema
kvaliteta. O osnovnim specifičnostima vezanim za sistem kvaliteta u visokom
obrazovanju kao i o nekim konkretnim predlozima za implementaciju će se govoriti u
sledećim tačkama ovoga rada.
2. STANDARDI I SMJERNICE ZA OBEZBJEĐENJE KVALITETA U OBLASTI
EVROPSKOG VISOKOG OBRAZOVANJA
Sistem kvaliteta u visokom obrazovanju mora da bude takav da ispunjava široki
dijapazon standarda. U tom smislu, kao i u drugim modelima sistema kvaliteta, može
da se uspostavi sistem kvaliteta u skladu sa jednim ili više referencijala. U tom
pravcu preporuke i iskustva su različita zavisno od zemlje, kulture, opredeljenja,
potreba i slično. Pored određenog-ih izabranog referencijala, sistem kvaliteta u
visokoobrazovnoj ustanovi mora da uzme u obzir i zahtjeve definisane nacionalnim
zahtjevima za visoko obrazovanje i zahtjevima bolonskog procesa. U ovom dijelu su
značajni i zahtjevi Međunarodne mreže agencija za obezbjeđenje kvaliteta visokog
obrazovanja, Evropske mreže obezbjeđenja kvaliteta i drugo. Nivo do kojeg će neka
visokoobrazovna ustanova izdići svoj sistem kvaliteta je svakako lična potreba,
neophodnost, želja, opredeljenje itd. te institucije.
Projekat implementacije sistema kvaliteta u visokoobrazovnoj instituciji mora da bude
sistematičan i planiran. U tom smislu je neophodno poći od definisanja misije i vizije
kvaliteta i usvajanja politike kvaliteta.
U ovom dijelu je neophodno jasno postaviti
ciljeve kvaliteta, postaviti prioritetet i opredijeliti se za jasnu definiciju i doživljaj
kvaliteta. Pritom se mogu razmotriti sledeće definicije kvaliteta u visokom
obrazovanju i to:
kvalitet je sretstvo za postizanje cilja,
kvalitet je sistem za ostvarivanje zarade,
kvalitet je zadovoljtsvo korisnika,
kvalitet je način za prenošenje znanja i psihološku transformaciju korisnika i dr.
Prije samog početka implementacije sistema kvaliteta u visokoobrazovnoj ustanovi,
značajno je odgovoriti na niz pitanja koja su prikazana u Tabeli 1. Kroz jasno
opredijeljene odgovore na pitanja prikazana u Tabeli 1 ostvaruje se koncept za
uspostavljanje kvaliteta.
Tabela 1.
RBr
Pitanja za uspostavljanje koncepta kvaliteta u visokoobrazovnoj
instituciji
1.
Kako ćemo razviti sistem kvaliteta (ko će biti uključen u elaboraciji i verifikaciji
projekta, zašto i kako, kako će proces biti organizovan)?
2.
Koju definiciju i shvatanje kvaliteta ćemo koristiti?
3.
Koji pristup kvalitetu ćemo usvojiti? Na primjer normativni (ISO, EFQM,drugi
standardi...) ili neki pragmatični?
4.
Koji sektori i aktivnosti će biti uključeni u projekata (predavanje, istraživanja,
usluge, menadžment ....)?
2
