1.
,
Значење поим и дефинирање на политичката
партија
1.1.
Општи напомени за значењето на политичката партија
1. Во политиката , идеите и вредностите едноставно не можата да
постојата, да се реализираат и самовреднуваат изолирано. Нив им е потребна
подвижна сила со која тие ќе ја трансформираат апстрактната идеологија во
практичен легислативен ефект. Оваа политичка сила е
политичката партија
.
Политичарите кои се наоѓаат во владејачката структура, но и оние надвор
од неа, во голема мера се легитимирани во своето дејствување во партијата на
која тие и припаѓаат, но и од силата на убедувањето на нејзините членови.
Меѓутоа се чини дека постои нешто што е многу посилно од носталгијата и
повикот по неостварените желби, нешто што во најголема мера го оправдува
постоењето на политичките партии. Суштински, тоа е вербата дека некои од “
идеите и вредностите” на политичарите имаат трајно значење.
Политиката преку која овие идеи и врдености се имплементираат во
реалноста може, повеќе или помалку, за покус или подолг временски период и во
зависност од конкретните услови, да ја менува својата содржина и форма, но
идеологијата е таа која им се покорува на промените.
2. Демократското водење на политиката денес речиси е целосно
невозможно без организирање на политичките партии. Имено, тие со
истакнувањето на своите кандидати и како претставници во власта, како
претставници во највисоките партиски тела и органи и како кандидати за можни
членови во парлементото и владата, ја играат најзначајната улога во процесот на
политичкото “регрутирање”, тие моболизираат илјадници луѓе во сегментот на
политичкото партиципирање, тие директно влијаат врз политичкиот приоритет и
успехот на многубројните избирачи.
Со агрегација на сопствените интереси во политичките платформи и
предизборните ветувања, политичките партии им овозможуваат на граѓаните де
го изберат начинот на кој тие ќе бидат владеани.
Насоката на креирање на една цела низа оригинални политички
активности, упатени кон многубројните свери на влијанија во политичкиот или
поширокиот општествен систем, наспроти влијанието врз политиката, бараат
Кичево, јуни 2010
Политички партии
потребна контрола врз работењето и дејствувањето на репрезентативните
системски институции. Таквата есенцијално значајна контрола ја преземаат
политичките партии преку својата примарна цел - фузионирање во власта или
непосредно влијание врз неа.
1.2.
Дефинирање на политичката партија
1. Современите политички партии најопшто се дефинираат како
доброволни политички организации чија што демократска цел е вршење
контрола врз системот на владејачката политика, преку избор на свои членови
кои ќе бидат нејзин составен дел, или онака како што тоа го кажал Едмунд Буке:
“Политичката партија е организација во која граѓаните се обединуваат со цел
промовирење на нацилоналните интереси врз основа на некои одделни принципи
кои се прифатливи за сите.
Целите на политичките партии не се толку насочени кон промовирање на
националниот интерес, освен на индиректен начин. Тие повеќе се упатени кон
оживотворувањето на сопствените и интересите на групат за кои партијата е
формирана.
2. Спред идеолошкиот карактер на партијата, политичката партија се
дефинира како доброволна, раелативно трајна, политичка организација чијашто
цел на организирање и постоење е преземање и вршење на државната власт,
учесто во неа или континуирано влијание врз неа заради заштита и остварување
одредени класни или групни интерси во рамките на една идеолошка концепција
за општата државна политика и заедничките интереси на општеството.
1.3.
Елементи на политичката партија
При дефинирањето на политичката партија неопходно е да ги земеме
предвид основните елементи на политичката партија, без кои една партија не
може да се дефинира во современа смисла на зборот, и тоа:
Прво
, желбата за освојување на власта или, ако таа е освоена, нејзино
задржување што е можно подолго време. Со помош на овој елемент.
Политичките партии сосема очигледно се разликуваат од интересните групи, кои
2
Политички партии
2) Проширување на политилката арена до степен на кој ќе биде можно
целосно изразување на различните класни и други групни интереси во односите
кон државата и државната политика;
3) Издиференцирана политичка поделба во општеството како израз на
претходно извршената економска и класна поделеност на граѓаните во него.
2. Модерните политички партии како механизми за организирање
поддршка меѓу граѓаните кои првпат се појавуваат при крајот на XVIII и првата
половина на XIX век, добиваат вистинска смисла со заживувањето на
парламентарната власт во општеството и со проширувањето на активното
избирачко право на поширок круг на граѓани, ослободено од различните видови
цензуси кои во текот на историјата го ограничувале во поголема мера.
Историски погледнато, првите политички партии се формирале на два начина:
Првиот начин е најкарактеристичен за Англија во која, како прва земја на
капитализмот и творец на парламентаризмот, најсилно дошле до израз партиско-
политичките поделби, и тоа најнапред во владејачката класа, а подоцна и
пошироко.
Врз основа на овие поделби во парламентот се создаваат првите т.н.
парламентарни групи од редот на самите пратеници, чија цел била групно и
заедничко настапување на следните избори и повторно освојување на власта.
Освен парламентарните групи кои се формирале во рамките на парламентот,
како начин на формирање на првите современи политички партии се јавуваат и
т.н. изборни комитети со свои активисти надвор од парламентот. Овие комитети
се формирале од редот на оние активни граѓани чија цел била непосредно
следење и влијание врз изборниот процес и изборната победа.
Вториот начин на формирање на политички партии се појавил како
разултат на влијанието на различните интересни групи (синдикати, цркви,
професионални асоцијации и слично) врз обликувањето и креирањето на
политичкиот живот. Овие партии најчесто ги испреплетуваат своите функции со
активностите на интерсните групи преку креирање поблиска работна поврзаност
со интересните групи. Во овој случај цел на формираните партии беше да бидат
претставени многу повеќе како соцојални и економски отколку како политички
организации.
4
Политички партии
3. Првите политички партии не се ниту професионализирани, ниту
специјализирани тела. Се чини дека тоа беа творби кои се формирале за заштита
на интересите на мал број конкурентски елити кои преку политичките партии
вршат повеќе или помалку силна и спонтана ремобилизација на “клиентелата”.
Значењето на општествениот имиџ им овозможуваше на ваквите личности да си
ја зачуваат незвисност во однос на еднаквите со нив, а поради недоволната
индивидуална енергија на дејствување на политичкиот пазар тие своите први
системски потфати на претставување и мобилизирање ги структурираа околу
мулти функционалните групи (идејни здруженија, весници, асоцијации, изборни
комитети, тајни формации и сл.). Најнапред овие личности се стрмеа да си го
обезбедат социјалниот статус и економската позиција, а дури потоа да ја
реализираат својата политичка кариера.
Вистинскиот момент кога тие ја зајакнуваат сопствената структура и
позиции во политичкиот систем беше моментот кога:
а) Се воспостави вистински политички пазар во државата каде што тие
се формираат и активно егзистираат. Во вака утврдениот пазар, политичките
партии имаат отворен можност да ги испорачуваат политичките производи и да
ги легитимираат вон партиските процедури во политичката размена;
б) Заживеа и се консолидира политичката опозиција;
в) Се изврши поделба на политичкиот простор со привлекување на
вниманието и довербата на избирачите кои, определувајќи се за партиските
кандидати, го создадоа избирачкото тело;
г) Се изврши генерирање нов вид чинители, политички професионалци,
кои се заинтересирани пред се за чисто политичка добивка и доминација врз
партискиот капитал;
д) Се изврши хомогенизирање на размената внатре во самата
организација преку изградување релативно унифицирана определба за изградба
на социјлен свет, тргнувајќи од чисто политички и партиски ставови.
3.
Видови политички партии
5
