Uvod
Uslov opstanka i neprekidnog razvoja čovekovog znanja i iskustva,
predstavljaju intenzivne promene. One utiču na rast nauke i tehnologije, zarad
potrebe za stabilnim usavršavanjem menadžmenta.
Za 20.vek vezuju se najznačajnije promene sa kojima započinje proces
odvajanja upravljanja od vlasništva. To se odnosi pre svega na velike sisteme
koji zahtevaju uvodjenje koncepta profesionalno-menadžerskog upravljanja.
Menadžersko upravljanje znači uvodjenje profesionalno-orijentisanog, ali
stručno veoma osposobljenog izvršioca, koji koristeći savladana znanja u
kombinaciji sa prethodnim iskustvom, verovatnoćom i sigurnošću, obezbedjuje
realizaciju postavljenih zadataka sa očekivanim ili većim efektom.
Nužnost za racionalnim ponašanjem u procesu privredjivanja uslovljavaju
ograničeni materijalni u ljudski resursi.
Odgovarajuća znanja, kao i veštine predstavljaju veliku potrebu, kako bi se sa
što manjim ulaganjem elemenata, došlo do većih rezultata u samom
privredjivanju.
Sve do sad pomenuto predstavlja osnovu za razvoj menadžmenta. Menadžment
predstavlja metod upravljanja organizacionih sistemskih, pa prema tome i
preduzećima kao nosiocima privredjivanja u uslovima delovanja
tržišne zakonitosti.
Pojam menadžment je izvedena reč od engleskog korena manage (postići,
unaprediti, rukovodite, upravljati) kojim se označava uspešnost u izvodjenju
neke aktivnosti. Menadžment u savremenom značenju vezuje se za period
industrijalizacije krajem XIX i početkom XX veka.
U širem smislu, pojam menadžmenta podrazumeva odlučivanje o ciljevima
preduzeća, odnosno organizacionog sistema tog preduzeća da bi se ciljevi
mogli realizovati, treba razmišljati o načinu i sredstvima kao i pravilnom
korišćenju rezultata poslovanja.
1
1. MENADŽERI KAO NOSIOCI AKTIVNOSTI
UPRAVLJANJA
Menadžeri su nosioci aktivnosti planiranja, organizovanja i kontrolisanja. Svi
oni nemaju isti stepen (upravljanja) nadležnosti i odgovornosti za obavljanje
datih poslova.
U menadžerskoj nadležnosti su najmanje tri grupe poslova:
1. Donošenje odluka;
2. Sprovodjenje odluka;
3. Kontrola sprovodjenja odluka od strane podredjenih.
Kao menadžeri, ljudi izvršavaju menadžerske funkcije planiranja,
organizovanja, kadrosvkog popunjavanja, vodjenja i kontrolisanja. Cilj svih
menadžera je isti: stvoriti višak. Menadžer je osoba čiji primarni zadaci
proizilaze iz procesa menadžmenta, planira i donosi odluke, organizuje rad i
poslovanje, zapošljava i vodi ljude kao i kontroliše resurse. On je takodje osoba
koja ostvaruje ciljeve angažovanjem drugih da izvršavaju zadatke.
Pojedini menadžeri se razlikuju u pogledu odgovornosti kao i po ličnim
karakteristikama po znanju i sposobnostima, koje moraju da poseduju.
Razlike izmedju menadžera jesu razlike sa različitim nivoima hijerarhijske
strukture upravljanj, kao što podrazumeva i širina područja njihove
odgovornosti.
Idući od najvišeg nivoa upravljanja ka najnižem broj menadžera se povećava.
Tako da preduzeće ima više menadžera srednjeg nivoa, nego menadžera
najvišeg nivoa, a menadžere prvog nivoa više nego menadžera srednjeg nivoa.
2
3. PODELA MENADŽERA PREMA
KRITERIJUMIMA ŠIRINE ODGOVORNOSTI
(prema širini područja)
Menadžeri pored odgovornosti za obavljanje svih aktivnosti lil dela aktivnosti
(proizvodnja, marketing, finansije), izvršena je podela menadžera prema širini
njihovog područja odgovornosti.
Funkcionalni menadžeri
(funcional managers)
Generalni menadžeri
(general managers)
3.1. FUNKCIONALNI MENADŽERI (funcional managers)
su odgovorni
za upravljanje jednom grupom aktivnosti (tj. Poslovnom funkcijom) a to su
proizvodnja, marketing, finansije, istraživanje i razvoj. Pojedinačnim
poslovnim funkcijama mogu upravljati menadžeri na različitim nivoima
upravljačke lestvice. Menadžeri proizvodnje su odgovorni za upravljanje
procesom proizvodnje, za upravljanje zalihama, kao i za kontrolu kvaliteta
proizvoda. Menadžer na vrhu upravljačke strukture proizvodne funkcije obično
ima zvanje potpredsednika za proizvodnju, pomoćnik generalnog direktora za
proizvodnju, tehnički direktor. Menadžer na srednjem nivou ima zvanje
direktor fabrike ili pogona, dok menadžer na najnižem nivou ima zvanje
nadzornik proizvodnje, predradnik, brigadir. Upravljanje aktivnostima razvoja
proizvoda, odredjivanje cena, promocije i distribucije proizvoda i usluga.
Marketing funkcija ima više menadžera koji su rasporedjeni na različitim
nivoima upravljanja: izvršni direktor ili direktor marketinga (najviši nivo),
regionalni menadžer marketinga (srednji nivo), menadžer prodaje po
gradovima (najniži nivo). Finansijski menadžer – planiranje i kontrola upotrebe
finansijskih resursa. Menadžer računovodstva – upravljanje računovodstvenim
poslovima. Uspešno upravljanje finansijskom funkcijom zahteva više
menadžera, rasporedjenih na različitim nivoima upravljačke lestvice.
Menadžeri ljudskih resursa (zapošljavanje i obuka radnika, ocena radnih
učinaka, nagradjivanje, radni odnosi...).
Menadžeri informacionog sistema prikupljaju podatke, organizuju i
distribuiraju informacije.
Istraživačko-razvojnim aktivnostima upravljaju menadžeri istraživanja i
razvoja.
3.2. GENERALNI MENADŽERI (general managers)
upravljaju složenim
celinama kao što su preduzeće, filijala preduzeća ili relativno nezavisni –
divizion preduzeća. Divizioni su relativno osamostaljene poslovne jedinice,
donosno preduzeća u malom. Odgovaraju za sve aktivnosti poslovne celine
4
